Μια "αδομητη" διδασκαλία...

Πώς γίνεται να διδασκουμε με συστηματικο τρόπο, διατηρώντας παράλληλα αμειωτο το ενδιαφέρον των ακροατων, ιδιαίτερα οταν πρόκειται για παιδιά;

Ο καθένας επιστρατευει διαφορετικες μεθόδους `η συνδυασμούς μεθόδων ανάλογα με τις απόψεις του σχετικά με το ποιες, τελικα, λειτουργούν στην πραξη. Σε κάθε περίπτωση, τα συγχρονα επιστημονικά δεδομένα, προτείνουν το συνδυασμό μεθοδων: ατομικη με ομαδική εργασία, εργασίες ανοικτων και κλειστων απαντησεων, παρακολουθηση οπτικοακουστικου υλικου, βιωματικα έργα...

Ωστοσο, υπαρχει κι ενας διαφορετικός, λιγακι πιο "αδομητος" τρόπος,  ο οποιος "φρεσκαρει", κατά τη γνώμη μου, τόσο τη σχεση μας με το ακροατήριο, όσο και το ενδιαφέρον για το αντικείμενο διδασκαλίας.


Εχθες, λοιπόν, ειχα την τιμή να είμαι μια εκ των εισηγητων της εκπαιδευτικής ημεριδας της Πρώτης Περιφέρειας, που οργανώθηκε απο το Σχολικό Σύμβουλο δρ Πέτρο Ορφανό, με τίτλο "Συνδυασμός διαφοροποιημενων διδακτικων πρακτικών με ιδέες που απορρεουν απο έρευνες".
Η ιδέα μου σχετικά με το θέμα της εισήγησης, προήλθε απο τη συνεργασία μου σε μια προσφατη διασχολικη συνεργασία, κι ετσι επέλεξα ένα θέμα που μελετω τα τελευταία δυο χρόνια: "Η προώθηση της ηθικής ανάπτυξης των μαθητών μέσω διαλεκτικων δραστηριορητων". 
Οσον αφορά τις "διαλεκτικες", τονιζω τις δραστηριότητες εκείνες που στοχεύουν στη σύνθεση που ακολουθεί την αναλυση διαφορετικων, κι όχι απαραιτως αντιπαραβαλλομενων οπτικών. Επισης, πιστευω οτι, ο ρόλος μας ως ενηλικων κι ως ειδικων, στην προώθηση της ηθικής ανάπτυξης των παιδιών, δεν είναι να επιμεινουμε στις "ηθικές αξίες" καθαυτες, καθώς η ηθική ανάπτυξη δεν προωθείται με το άθροισμα των αξιων...
Ο ρόλος μας είναι να υποβοηθησουμε τη συνειδητοποιηση απο την πλευρα των μαθητών οτι, προκειμένου να επιτυχουμε εναν υψηλό στόχο, χρειάζεται σε ομαδικό επίπεδο να τηρουνται κάποιοι κανόνες, που είναι περαιτερω και οι βάσεις των αξιων αλλά και των δικαιωματων. Δημιουργούμε λοιπόν τις συνθηκες εντός των οποίων θα τηρηθουν οι κανόνες (σε μορφη εκπαιδευτικου παιχνιδιου, οπως εχω περιγραψει και σε αλλα αρθρα) και κατοπιν θα ειμαστε ετοιμοι να συζητησουμε γι αυτούς.

Επανερχομαι στην "αδομητη" διδασκαλία που εχω στο μυαλό μου, μετά απο μια μικρη παρένθεση:
ο Carl Rogers, ανθρωπιστης και ψυχαναλυτης, πατέρας της προσωπο-κεντρικής θεραπείας, επεξεργαζοταν μια παρόμοια μέθοδο διδασκαλίας, που μπορείτε να αναζήτησετε στο βιβλίο του: "Η γενεση του προσώπου, η ψυχοθεραπεια με τα μάτια ενός θεραπευτη".
Με λιγα λογια, η"αδομητη", απο την πλευρά του Rogers, διδασκαλία, ειναι εκεινη στην οποία ο μαθητής παιρνει απο το δάσκαλο διάφορα ερεθίσματα (βιβλια, αρθρα, βίντεο), ως υλικό, με στόχο, να αναπτύξει μια εποικοδομητικη συζητηση μαζι του, επικεντρωμενη ομως στα θέματα που ενδιαφέρουν το μαθητη. Εδω, η σύνθεση θα επιτευχθεί καθώς τα άτομα της ομάδας θα οδηγήσουν με το δικο τους ξεχωριστό τρόπο και τα ερωτηματα τους, τη συζήτηση, εως οτου παρει μορφη και αναγνωρίσουν ολοι αυτά που αποκομιζουν.

Πώς θα μπορούσε ομως να λειτουργήσει κατι αντίστοιχο με μαθητές;

• Η διδασκαλια εδω, αναγκαστικά, κατα τη γνωμη μου, ειναι "δομημενη"-αδομητη, δηλαδή, ο δάσκαλος πρέπει να ξέρει απο πριν, ανοίγοντας δηλαδή τη συζήτηση, τα σημεία στα οποία θα εστιάσει, χωρίς όμως να έχει δηλώσει τον τίτλο, ώστε να κρατήσει αμειωτο το ενδιαφέρον. 
• Η συζήτηση ξεκινά παντα με κάτι που γνωρίζουν όλοι, γενικό και, στην περίπτωση που περιγραφω εδω, κοινωνικου περιεχομένου. Ετσι, δεν αγχωνεται κανείς, ενω ταυτοχρονα, διατηρειται η ευελιξία του να εμβαθυνω και να απλοποιω αναλογα με την ετοιμότητα του καθε μαθητη. Για παράδειγμα, θέλοντας να μιλησω για το ρατσισμό, ξεκινησα με την ερώτηση "Ποια είναι τα προβλήματα που μπορεί να προκύψουν στη σχολική καθημερινότητα;". Έτσι, κάτω απο τις κατηγορίες προβλημάτων που σημειωσαμε στον πίνακα, ειχαμε την ευκαιρία να σημειωσουμε τις σκέψεις και τα συναισθήματα που μας κανουν να φοραμε "αρνητικά γυαλιά" και στη συνέχεια ζωγραφισαμε τις λύσεις των παρεξηγησεων σεναρια της σχολικής ζωής τα οποία αποφάσισαν οι μαθητές συζητωντας σε ομάδες. Ο ενθουσιασμός διατηρήθηκε στις τέσσερις επισκέψεις στη συγκεκριμενη ταξη, δουλεύοντας με τον ίδιο τρόπο, ενω ολοι μιλησαν και για προσωπικες εμπειρίες. Ενα σχολιο που πάντα ακουω από μαθητές είναι: "Πρωτη φορα γεμίζει ολόκληρος ο πινακας! Τοσο εξυπνοι ειμαστε;". Τώρα, καταλαβαινετε τι αποκομιζει οποιος δοκιμαζει κατι διαφορετικο. 
• Η προετοιμασία απο το σπίτι, αν δεν μπορεί πάντα να περιέχει τη μελετη συγκεκριμένου υλικου, μπορεί να είναι ως εξής: "Θα ήθελα, για αυριο, να ετοιμάσει ο καθένας σε ενα χαρτακι, τρεις σκέψεις του η τρια παραδειγματα, σχετικα με...", χωρις να πει βέβαια, το κυριο θέμα.

Τα πλεονεκτήματα της διαδικασιας ειναι αρκετά: χρειαζεται πολυ η λιγοτερο χρονο, εκμεταλλευεται χωρις ανταγωνισμο τα διαφορα επιπεδα μεσα στην ταξη, μπορεί να βοηθήσει ωστε να μην είναι βαρετες οι επαναλήψεις, μπορεί να προηγηθεί της εκθεσης ωστε να μην ειναι "μοναχικη" η γραφη, μπορείς να μιλησεις για σενάρια και για παραδείγματα δρασεων και δεν χρειάζεται το παιδί να παίζει καποιο ρόλο, αλλά ειναι ο εαυτος του...

Ωστόσο, είναι απλά μια εναλλακτική, δεν είναι "μαγικο ραβδί"!

Παρακολουθωντας τα παιδιά στα διαλειμματα, βλέπουμε οτι δεν αρκουν οι μικρές μας πινελιες ώστε να αλλάξουν οι αναπαραστάσεις τους. Ωστόσο, διατηρω την ελπίδα οτι, τέτοιου είδους γνώσεις, μπαίνουν σε μια ιδιαιτερη θεση στο μυαλό μας και είναι εκει οταν τις έχουμε αναγκη...

Χ. Κ.