Εκπαιδευτικοί-μαθητές-γονείς: Συνεργάτες στην κατάκτηση γνώσεων και στην αποτελεσματικότερη έκφρασή τους! (Από την ομιλία στο Φροντιστήριο Ξένων Γλωσσών Καπετάνιου στα Ψαχνά)

Το Σάββατο 3 Μαρτίου 2018, συμμετείχα σε μια πολύ ενδιαφέρουσα εκδήλωση του Φροντιστηρίου Ξένων Γλωσσών Καπετάνιου, παρουσιάζοντας σύντομη εισήγηση σχετικά με την καλή συνεργασία εκπαιδευτικών-μαθητών-γονέων. Ευχαριστώ πολύ τους διοργανωτές και τους συμμετέχοντες για την προσοχή τους και τις ενδιαφέρουσες ερωτήσεις τους.

Οι εκπαιδευτικές διαδικασίες βασίζονται σε σχέσεις που τα παιδιά συνάπτουν με τους σημαντικούς ενηλίκους και με τους συνομηλίκους τους. Εντός ασφαλών, οικείων και συνεργατικών σχέσεων, τα παιδιά υιοθετούν νέες συμπεριφορές και κατακτούν νέες γνώσεις. 

Σε αυτές τις σχέσεις, μέσα από τις οποίες προωθούνται διαδικασίες μάθησης, περισσότερο ή λιγότερο δομημένες, ο ρόλος των ενηλίκων περιγράφεται από τους ειδικούς με τη μεταφορά της "σκαλωσιάς"*, επειδή οι ενήλικοι βοηθούν πρόθυμα τα παιδιά σε αυτά που δεν μπορούν να καταφέρουν μόνα τους και στη συνέχεια αποχωρούν, εξίσου πρόθυμα, ώστε τα παιδιά να λειτουργήσουν αυτόνομα, εφαρμόζοντας και γενικεύοντας τη νέα γνώση.
Έτσι, στην κατάκτηση νέων γνώσεων, οι ενήλικοι αξιοποιούν τις κλίσεις των παιδιών, οργανώνουν ευκαιρίες ενεργητικής μάθησης, παρουσιάζουν στα παιδιά τις αλληλουχίες βημάτων για την επίλυση προβλημάτων και βοηθούν τα παιδιά να διαχειρίζονται την αναστάτωση τους και να επικεντρώνονται  στους στόχους τους. Οι διαδικασίες με τις οποίες τα παιδιά κατακτούν γνώσεις είναι διαδραστικές και ξεκινούν με μεγαλύτερη καθοδήγηση από τους ενηλίκους, η οποία προοδευτικά μειώνεται καθώς τα παιδιά μαθαίνουν να χρησιμοποιούν με δική τους πρωτοβουλία τις νέες γνώσεις. Προς την ίδια κατεύθυνση, οι λεκτικές επιβραβεύσεις από τους σημαντικούς ενηλίκους, ενισχύουν τα κίνητρα των παιδιών για μάθηση, τα οποία από εξωτερικά στη συνέχεια γίνονται εσωτερικά.

Ένα εξίσου σημαντικό μέρος της συνεργασίας εκπαιδευτικών-μαθητών-γονέων, είναι η ενθάρρυνση των παιδιών όταν καλούνται να παρουσιάσουν τις γνώσεις τους ώστε να αξιολογηθούν οι επιδόσεις τους στις εξεταστικές διαδικασίες. Επιπλέον, οι εξεταστικές διαδικασίες, αποτελούν καλές ευκαιρίες επαναλήψεων. Προκειμένου να μειωθεί το άγχος όλων των πλευρών, είναι σημαντικό η αυτοπεποίθηση των παιδιών να είναι βασισμένη σε ρεαλιστικές προσδοκίες και όλες οι πλευρές να έχουν κοινή, ξεκάθαρη εικόνα του χρόνου που χρειάζεται να αφιερωθεί και των στόχων που πρέπει να επιτευχθούν σε κάθε στάδιο. 

Χ. Κ.


(*Τα μοντέλα προέκυψαν εφαρμόζοντας στην πρακτική ιδέες του Vygotsky για την ανάπτυξη των παιδιών και το ρόλο των ενηλίκων. Για τον αναγνώστη που ενδιαφέρεται, η αντίστοιχη θεωρία και πρακτική στην εκπαίδευση μπορεί να αναζητηθεί ως "scaffolding"...) 

Προοπτικές του εθελοντισμού & φιλικοί δεσμοί (με αφορμή τη Διεθνή Ημέρα Εθελοντισμού: 5 Δεκεμβρίου 2017)

Ο Εθελοντισμός είναι σίγουρα τρόπος ζωής… Μια περίπτωση εθελοντισμού είναι να συμπληρώνεις αυθόρμητα το κομμάτι που νιώθεις ότι υποστηρίζει το ρόλο για τον οποίο αμείβεσαι… Γενικά, είναι σαν να κάνεις φιλοσοφία με πράξεις: διαπραγματεύεσαι ταυτόχρονα το «είναι» και το «δει»… Όταν νιώθεις αδύναμος, ο εθελοντισμός σου ανοίγει δρόμο να πηγαίνεις απέναντι και βλέπεις τον εαυτό σου δυνατό, κι όσο προχωράς πιο μέσα, σου επιτρέπει να βλέπεις το λαβύρινθο από πάνω…

Από την άλλη πλευρά, οι εμπειρίες μας σε σχέση με την προσφορά στους άλλους, όσο άδολα/ ξεκάθαρα κίνητρα κι αν έχουμε, περιλαμβάνουν σε καθημερινή βάση αμφιβολίες, παράπονα και απογοητεύσεις, επειδή, έχουμε να κάνουμε με άλλους ανθρώπους κι οι άνθρωποι έχουμε πάντα τα γεγονότα της ζωής μας που δεν μας αφήνουν να είμαστε συντονισμένοι σαν «μηχανές». Στην αρχή, στρέφεσαι στον εθελοντισμό για να απαντήσεις στα υπαρξιακά σου ερωτήματα και, πάνω που νιώθεις καλά, βρίσκοντας ένα πιο σταθερό έδαφος να πατάς, με την ψευδαίσθηση σχεδόν σαν κορυφής, η πέτρα κυλά πάλι από την κορυφή του βουνού*... (Κάπου εκεί ανάμεσα αρχίζεις να διακρίνεις το νόημα: δεν γίνεται να είναι την κάθε μέρα όλα ίδια κι αυτό σου επιτρέπει να χαίρεσαι, ως δώρα, τις εκπλήξεις…)

Τις λίγες στιγμές που νιώθω ότι κρατάω καλά αυτό το νόημα, η βεβαιότητα/ σοφία που θα ήθελα να μοιραστώ από τη συνεργασία μου με άλλους εθελοντές περιλαμβάνει τα παρακάτω:

1. Ότι ο εθελοντισμός χρειάζεται αγάπη με φαντασία αλλά και πνευματικότητα με πειθαρχία,
2. ότι ο εθελοντισμός αποτελεί πολιτική εξάπλωσης των δεσμών αγάπης και φιλίας όχι μόνο μεταξύ ατόμων αλλά και μεταξύ ομάδων,
3. ότι μέσα από τον εθελοντισμό προκύπτουν ρόλοι & γνώσεις που είναι περιουσία για τις κοινότητες επειδή μπορούν να αξιοποιηθούν σε περιπτώσεις κρίσεων και
4. ότι η οπτική «όλοι είναι χρήσιμοι» παραμένει το πολυτιμότερο εφόδιο που κέρδισα στις σπουδές μου (κι αυτό σημαίνει ότι οι όποιες δυνατότητες πολλαπλασιάζονται και οι όποιες αμφιβολίες ελαχιστοποιούνται όσο περισσότεροι πρωταγωνιστές προστίθενται…)

Χριστίνα Καλαβρή,

Ψυχολόγος με ειδίκευση Εγκληματολογίας,

Απόφοιτη Παντείου Πανεπιστημίου

*Η οικεία παρομοίωση με το Σίσυφο πάντα μου άρεσε και τώρα μπορώ να τη χρησιμοποιώ με περισσότερη αυτοπεποίθηση επειδή πρόσφατα την άκουσα από μια εξαίρετη συνάδελφο σε μια ιδιαίτερα εποικοδομητική Ημερίδα Υπαρξιακής Συστημικής Σκέψης…

Τι να κρατήσουμε από την εφηβεία μας!

Η εφηβεία, απλοϊκά, περιγράφεται σχεδόν σαν παιδική … «αρρώστια», σαν μια ηλικία στην οποία τα άτομα είναι ανώριμα, δρουν παρορμητικά, δεν έχουν εμπιστοσύνη στον εαυτό τους, έχουν ατελή εικόνα για τον κόσμο κι άλλα όμοια…

Κι ίσως η μια πλευρά του νομίσματος της εφηβείας μας να περιελάμβανε την ανασφάλεια και την αίσθηση ότι κανείς δεν μας καταλάβαινε και δεν μας γνώριζε τόσο καλά αλλά, η άλλη πλευρά του νομίσματος, σίγουρα περιελάμβανε συναισθήματα ενθουσιασμού, πίστης και αισιοδοξίας!

Τι να κρατήσουμε από την εφηβεία μας;

• Τη διάθεση ότι μπορούμε να φορέσουμε τρία διαφορετικά χρώματα κι ότι αυτά μπορούν να είναι ταιριαστά μεταξύ τους!
• Τον ενθουσιασμό μας, όταν γνωρίζουμε καινούργιους ανθρώπους, και την καλή πίστη!
• Τον ενθουσιασμό μας ότι υπάρχουν κι άλλα μέρη που μπορούμε να ανακαλύψουμε και όμορφες γωνιές σε πλατείες όπου μπορούμε να αράξουμε χαλαρά!
• Την πίστη ότι έχουμε κι άλλα προσόντα και δυνατότητες που ακόμη ανακαλύπτουμε!
• Τη δίψα να μαθαίνουμε και τη χαρά για τις νέες εμπειρίες!
• Τον καταιγισμό ιδεών!
• Και την αισιοδοξία (…που περιείχε κι ένα μικρό «τσίμπημα» εγωισμού) ότι τα προσόντα μας αρκούν για να τη βρούμε την άκρη!

Καλό μήνα σε όλους!

Χ. Κ.

«Συναισθηματική νοημοσύνη» και στόχοι της διαχείρισης συναισθημάτων στο σχολείο

Με αφορμή την 6η Μαρτίου, ως «Πανελλήνια ημέρα κατά της βίας στο σχολείο/

του σχολικού εκφοβισμού», παρουσιάζουμε, στο ιστολόγιό μας, ένα άρθρο που αναφέρεται στην ολοκλήρωση των στόχων της εκπαίδευσης με την ένταξη των «συναισθημάτων» στην ημερήσια διάταξη…

Η εφαρμογή προγραμμάτων σχετικά με τη διαχείριση των συναισθημάτων στο σχολείο, φαίνεται ότι περιλαμβάνει, τελικά, κάτι παραπάνω από την αναγνώριση, μελέτη και καλύτερη διαχείριση των εκφράσεων των συναισθημάτων και των συναισθηματικών πλευρών μιας κατάστασης.

Είναι, βέβαια, πολύ σημαντικό, ανάμεσα στα διαφορετικά συναισθήματα που βιώνουμε κάθε στιγμή, να μπορούμε να ανακαλύψουμε σχέσεις μεταξύ σκέψεων, συναισθημάτων και συμπεριφορών (ιδίως όταν αυτές οι σχέσεις δεν εντοπίζονται μόνο στο παρόν αλλά και στο παρελθόν και στο μέλλον...), είναι, ωστόσο, εξίσου σημαντικό και το να μπορέσουμε, μέσα από τη διαχείριση των συναισθημάτων, να κάνουμε λόγο για στόχους όπως είναι η βελτίωση του σχολικού κλίματος, η παραγωγικότητα των μαθητών, η δημιουργικότητα, η κριτική σκέψη, η καλύτερη επικοινωνία, η κουλούρα συνεργασίας, η επίλυση προβλημάτων και η ανάπτυξη των ηγετικών ικανοτήτων.

"Διάβασμα των παιδιών με ΔΕΠ/Υ" (Διαταραχή Ελλειμματικής Προσοχής-Υπερκινητικότητας): Δέκα σημαντικά σημεία πριν ξεκινήσουμε…

Ας ξεκινήσουμε με μια περιγραφή οικεία στον εκπαιδευτικό, αλλά όχι πάντα αυτονόητη για το γονέα που ανησυχεί τι έχει το παιδί και ποια από τα συμπτώματα που παρατηρεί συνδέονται μεταξύ τους.

Ένα "πολύ ζωηρό" παιδί, έχει ΔΕΠ/Υ;

Γενικά, το παιδί, έχει ένα σύνδρομο που ονομάζεται ΔΕΠ/Υ όταν:

έχει συχνή και έντονη κινητικότητα που συνδυάζεται με αδεξιότητα και είναι συναισθηματικά ασταθές και απαντά σε μια ερώτηση πριν καν την ακούσει ολόκληρη (παρορμητικότητα) και αντιμετωπίζει δυσκολίες με τα μαθήματα του, έχοντας διαφορετικό ρυθμό στη μάθηση. Μόνο ο ειδικός, ωστόσο, μπορεί να αποφανθεί πότε οι παραπάνω συμπεριφορές οδηγούν στη διάγνωση, αφού μοιάζουν με τα χαρακτηριστικά της παιδικής ηλικίας. Στην ουσία, η ΔΕΠ/Υ περιγράφει έναν διαφορετικό τρόπο του ατόμου να μαθαίνει, που, με απλά λόγια, θα μπορούσαμε να πούμε ότι δεν ακολουθεί τους συνηθισμένους κανόνες σχετικά με το τι είναι «κύριο» ή «δευτερεύον» ή όσα θα επέβαλλε η συνηθισμένη τάξη/ οργάνωση σε σχέση με τα έργα και το χρόνο που χρειάζεται να αφιερώσει κάποιος σε αυτά.

Εξαιτίας ορισμένων αντικειμενικών δυσκολιών, που ακολουθούν το άτομο σε όλη τη ζωή του, προκύπτουν συγκεκριμένες προτεραιότητες που αφορούν τη σχέση με τους γονείς στα θέματα μελέτης των μαθημάτων στο σπίτι:

Σε ποιο βαθμό εμπνεόμαστε από τα παιδιά και τους επιτρέπουμε να συμμετέχουν ενεργότερα στη λήψη αποφάσεων;

Όταν λέμε ότι ακούμε ενεργά τα παιδιά, ότι λαμβάνουμε υπόψη τη γνώμη τους κι ότι είναι δικαίωμα των παιδιών να έχουν καλή πληροφόρηση και λόγο στις καταστάσεις που τα αφορούν, τι εννοούμε τελικά;

Σε ποιο επίπεδο βρίσκεται η συμπερίληψη των αποφάσεων παιδιών στις δομές όπου περνούν τον περισσότερο χρόνο τους;

Μέσα από ποιες διαδικασίες προωθείται;

Σε ποιο βαθμό «χειραγωγούμε» τα παιδιά;

Σε ποιο βαθμό εμπνεόμαστε από αυτά;

Τα ακούμε ενεργά ή προσπαθούμε «εικονικά» να εξασφαλίσουμε τη συμμετοχή τους σε καθημερινές αποφάσεις;

Πόσο καλά ενημερώνουμε τα παιδιά για δυνατότητες και συνέπειες των αποφάσεών τους, με γλώσσα φιλική για την ηλικία τους;

Τα συμβουλευόμαστε ή μόνο τα συμβουλεύουμε;

Παίρνουμε τις αποφάσεις «μισές-μισές» με τα παιδιά;

Μήπως θα μπορούσαμε να ενθαρρύνουμε περισσότερες πρωτοβουλίες των παιδιών εάν συνάψουμε κατάλληλες σχέσεις υποστήριξης/ υποβοήθησης;

Τελικά, πώς καλλιεργούνται οι επιθυμητές συμπεριφορές;

Πρώτα απ' όλα, ως "επιθυμητές συμπεριφορές", θα αναφερθούμε, γενικά, στις συμπεριφορές εκείνες, οι οποίες, διευκολύνουν την κοινωνική αλληλεπίδραση και τη συνεργασία και περιλαμβάνουν την υπευθυνότητα, τις δεξιότητες και τις θετικές στάσεις που προωθούν την καλή επικοινωνία, την αυτοπειθαρχία και την αυτορύθμιση των ατόμων.
Ξεκινώντας από την προϋπόθεση της "οριοθέτησης", δηλαδή, το στόχο τήρησης των απαραίτητων εκείνων κανόνων που διέπουν τις διαπροσωπικές σχέσεις και με απώτερο στόχο να προσεγγίσουμε την (αυτο)εκπλήρωση των δυνατοτήτων αυτονόμησης των παιδιών, ένα είναι το σίγουρο: ότι, οι επιθυμητές συμπεριφορές, καλλιεργούνται όταν επικεντρωνόμαστε στις "μεσότητες", παρά όταν προσπαθούμε με "υπερβολές" να καλύψουμε "ελλείψεις" (ή το αντίστροφο). Παρακάτω, θα δούμε πώς...

Θα ανοίξουμε,όμως, εδώ, μια σύντομη παρένθεση.

Αυτό το (υπερ)απλουστευτικό σκεπτικό της "αντιστάθμισης/ αναπλήρωσης", φαίνεται, ότι δεν αφορά μόνο τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών αλλά και τις συμπεριφορές μας ως ενηλίκους γενικότερα. Θα παραθέσω μερικά παραδείγματα:

Ο καλύτερος εαυτός... (εμπειρίες από τη μονοήμερη εκδρομή της Εθελοντικής Ομάδας Δημιουργικής Απασχόλησης ΑμεΑ)

Εχθές, περάσαμε μια πολύ όμορφη εκδρομική Κυριακή, με άτομα της Εθελοντικής Ομάδας Δημιουργικής Απασχόλησης Ατόμων με Αναπηρίες, εθελοντές, μαθητές, γονείς και φίλους... Ήταν ένας στόχος που, όλοι μαζί, είχαμε θέσει και προετοιμάσει εδώ και αρκετό καιρό, η πρώτη μας εξόρμηση...Ο καιρός ήταν αρκετά καλός, τα τοπία που είδαμε μαγευτικά και η επίσκεψη στη μονή μας έδωσε γαλήνη και δύναμη... Είπαμε αστεία, διασκεδάσαμε, τραγουδήσαμε και χορέψαμε αρκετά... Στο δρόμο της επιστροφής, συνεχίσαμε τη διασκέδαση και, προς το βράδυ πια, αρχίσαμε να κινούμαστε σε πιο χαλαρωτικούς ρυθμούς, συζητώντας για τις εμπειρίες της ημέρας...

Αρκετές φορές, πράγματα που για κάποιους από εμάς είναι αυτονόητα, για κάποιους άλλους, χρειάζονται μερικές ρυθμίσεις, αρκετούς υποστηρικτές και πολλή αγάπη για να πραγματοποιηθούν...

Γενικά, οι δραστηριότητες που προετοιμάζουμε ως ξεχωριστές, είναι σημαντικό να έχουν τη δομή προετοιμασία-αρχή-μέση-τέλος. Η προετοιμασία, περιλαμβάνει την ενημέρωση για το πρόγραμμα των δραστηριοτήτων και τον τρόπο με τον οποίο θα πραγματοποιηθούν, ενώ, στο τέλος, οφείλουμε να καταλήξουμε με ήπιους τόνους και να κάνουμε μια συζήτηση σχετικά με το τι αποκομίσαμε από αυτό... Η δομή, βοηθά πολύ να μην υπάρχει άγχος στα άτομα αλλά και να μεγιστοποιούμε την αξιοποίηση των εμπειριών...

Πάνω απ' όλα, όμως, σε ό,τι κάνουμε, είναι σημαντικό να είμαστε οι εαυτοί μας... Και μάλιστα, οι καλύτεροι εαυτοί μας... Αυτό ξεκινάει, όμως, πάντα, από την επίγνωση ότι δεν είμαστε τέλειοι... Στην ειδική αγωγή, αλλά και στην καθημερινή ζωή, εάν παρατηρήσουμε τα πράγματα καλύτερα, τότε θα γνωρίζουμε καλά ότι, οι δεξιότητες, συνήθως, στηρίζονται πάνω σε προηγούμενες α-δεξιότητες... "Αδεξιότητες", οι οποίες, αν δεν εκφραστούν κι αν τα άτομα δεν ενθαρρυνθούν να επιμείνουν σε αυτές ώστε να είναι οι εαυτοί τους, πώς αλλιώς θα καλλιεργηθούν και θα αναπτυχθούν; 

Οι φίλοι της ομάδας μας, λοιπόν, γνωρίζουν, πολύ καλά, πόσο μεγάλα είναι τα βήματα που κάνουμε και πόσο καλύτεροι γινόμαστε εμείς και τα άτομα που φροντίζουμε όταν βοηθούν εμάς τους εθελοντές να δημιουργούμε, στην κοινότητά μας, πλαίσια αγάπης και υποστήριξης... Γιατί, αν δώσεις σε κάποιον ένα ψάρι, θα χορτάσει για μια ημέρα, ενώ, αν του μάθεις να ψαρεύει, θα τον χορτάσεις για πάντα...

Χ. Κ. 

Η επιστήμη της ψυχολογίας και «το νόημα της ζωής». Σκέψεις για τη διαχείριση του άγχους και των αρνητικών συναισθημάτων μέσα από τη γνώση και την αυτογνωσία

Σε αυτό το ιστολόγιο, έχουμε κάνει, αρκετές φορές, λόγο, για την ύπαρξη κάποιων αποτελεσματικών βημάτων διαχείρισης του άγχους. Πράγματι, οι συγκεκριμένες τεχνικές, που έχουμε περιγράψει, δύναται να ανακουφίσουν άμεσα κάποια συμπτώματα που καθιστούν δυσλειτουργικές τις σκέψεις, τις συμπεριφορές και τη μεταξύ τους σχέση. Ωστόσο, φαίνεται ότι αυτή η διαχείριση των συμπτωμάτων, δεν μπορεί να αγγίξει τις πηγές του άγχους, οι οποίες είναι όντως «βαθύτερες»… Θέλω με αυτό να πω ότι, η αυτοβοήθεια μέσω συγκεκριμένων τεχνικών, μπορεί βεβαίως να ανακουφίσει τα άτομα, σε σχέση με τα συμπτώματα καθαυτά, τα άτομα, όμως, συχνά έρχονται αντιμέτωπα και με υπαρξιακά ερωτήματα, τα οποία επενδύουν αυτά τα συμπτώματα… Επομένως, ο δρόμος της διαχείρισης του άγχους και των αρνητικών συναισθημάτων, περνάει απαραιτήτως από τη γνώση και την αυτογνωσία…

Πρόκειται για το άγχος που δεν είναι νευρωτικό/ «δυσλειτουργικό», επιδιώκοντας τον «έλεγχο» με τη στενή του έννοια, αλλά σχετίζεται με μια γενικότερη αγωνία, η οποία δύναται να κινητοποιήσει, τελικά, το άτομο, σε δρόμους αναζήτησης νοήματος, ως αντίδοτο στα αισθήματα μοναξιάς (η οποία δεν έχει μόνο φυσική αλλά και υπαρξιακή έννοια…) και φόβου ότι ο κόσμος, όπως τον γνωρίσαμε, αλλάζει… Πιο συγκεκριμένα, φαίνεται, ότι η ελευθερία στις κοινωνίες μας, με το που αυτές έπαψαν να είναι «παραδοσιακές», έχει ως άλλη όψη του νομίσματος, την αγωνία και την αμφιβολία των ατόμων, όχι μόνο σε σχέση με τον εαυτό τους και το θάνατο ως τέλος, αλλά και σε σχέση με έναν κόσμο ο οποίος συνεχώς μεταβάλλεται, ίσως δίνοντας την αίσθηση ότι οι «παλιές μέρες» ήταν «καλύτερες»…

Μυστικά για καλή διάθεση που έμαθα από Άτομα με Αναπηρίες

Και μετά την «ψυχολογική αποτοξίνωση» τι ακολουθεί; Μια ιδανική, ενδιάμεση, στάση είναι, οπωσδήποτε, μια διαδικασία «καλής ακρόασης»: το να επιχειρήσουμε, δηλαδή, μια δημιουργική ανα-στοχαστική διαδικασία, ενώπιον μιας τρίτης, ουδέτερης και κατάλληλα εκπαιδευμένης πλευράς (για να … «ευλογήσουμε» τα «γένια» μας κι εμείς οι ψυχολόγοι)… Εάν λοιπόν, με ή χωρίς το στάδιο της ακρόασης, βρισκόμαστε σε σημείο όπου καταφέραμε και μειώσαμε, κάπως, τις «εισερχόμενες» πηγές των «εντάσεων», τώρα, είναι η ώρα, που θα κοιτάξουμε ορισμένες «προσθήκες» συνηθειών για καλύτερη διάθεση και ορισμένες «με-το-μαλακό-αλλαγές»… Έτσι, είναι, αφού μια καλή «ανάλυση», οφείλει, πάντα, να ακολουθείται από μια ακόμα καλύτερη «σύνθεση»…

Για τη συνέχιση του αφιερώματος στους απλούς τρόπους για να έχουμε καλύτερη διάθεση, επέλεξα να σας παρουσιάσω, τα δέκα πράγματα που έμαθα στα εργαστήρια δημιουργικής απασχόλησης Ατόμων με Αναπηρίες, όπου εργάστηκα εθελοντικά, για τουλάχιστον 350, πραγματικά αξέχαστες, ώρες…

Διαχείριση κρίσεων στην εποχή της ...κρίσης: τι περιλαμβάνουν οι "δεξιότητες διαχείρισης κρίσεων" και γιατί τις χρειαζόμαστε όλοι;

Μια κρίση περιγράφεται ως μια κατάσταση «ανάγκης», μια κατάσταση η οποία, είναι επείγουσα και «απειλεί» την (εύρυθμη) λειτουργία κάποιου συστήματος ή μπορεί να το θέσει σε κίνδυνο διάλυσης. Η διαχείριση μιας τέτοιας κατάστασης, απαιτεί ειδικές δεξιότητες, οι οποίες, αρκετές φορές, απέχουν πολύ από τις αυθόρμητες (αντι)δράσεις για αποκατάσταση…

Πιο συγκεκριμένα, η εκπαίδευση των ατόμων στις δεξιότητες διαχείρισης κρίσεων προϋποθέτει ότι:

• Υπάρχουν αποτελεσματικοί τρόποι για την πρόληψη των «κρίσεων».
• Υπάρχουν αποτελεσματικοί τρόποι διαχείρισης, κατά τη διάρκεια μιας «κρίσης».
• Υπάρχουν αποτελεσματικοί τρόποι για την αποκατάσταση των συνεπειών των «κρίσεων».
• Αυτοί οι αποτελεσματικοί τρόποι, βασίζονται στην εμπειρία και μπορούν να συγκεντρωθούν, να ομαδοποιηθούν και να διδαχτούν, με συστηματικό τρόπο, στα άτομα.
• Αυτοί οι αποτελεσματικοί τρόποι, επιδέχονται βελτίωση κι αυτή βασίζεται στην ενσωμάτωση της νέας εμπειρίας.

Αυτά τα «πακέτα» δεξιοτήτων, κάνουν, μάλιστα, τις κοινωνικές επιστήμες, να μοιάζουν με τις φυσικές επιστήμες, αφού φαίνεται, ότι μπορούν να διδαχτούν στα άτομα, περίπου με την ίδια βεβαιότητα για την αποτελεσματικότητα τους, όπως μαθαίνουμε τις μαθηματικές πράξεις ή τους νόμους της φυσικής… Ωστόσο, εδώ, έχουμε να προσθέσουμε τουλάχιστον δυο σημαντικές παρατηρήσεις:

• Οι δεξιότητες διαχείρισης κρίσεων, παρόλο που προσανατολίζονται σε πολύ συγκεκριμένους στόχους, μέσα από ορισμένα βήματα και προτεραιότητες, έχουν, τελικά, δυναμικό χαρακτήρα, συνεπώς τα άτομα, ανά τακτά διαστήματα, θα πρέπει να επιμορφώνονται σε αυτές και να τις αναβαθμίζουν...
• Η εκπαίδευση στις δεξιότητες διαχείρισης κρίσεων, δεν έχει ως κύριο στόχο της να κάνει τα άτομα αυτάρκη, αφού προφανώς, δεν αρκεί οι δεξιότητες αυτές να εφαρμόζονται από μεμονωμένα άτομα, όσο, να κάνει τις ομάδες αυτάρκεις, μέσα από την εξειδίκευση των μελών τους…

Όμως, τι ακριβώς περιλαμβάνουν και γιατί τις χρειαζόμαστε όλοι;

Ποιος είπε ότι αρκεί, τελικά, το να κοιτάζουμε το «μέσα μας»;

Μερικές φορές, καταλήγει κατά κάποιον τρόπο «μεταφυσικό», το να ασχολείται κανείς με την «ψυχή» και να δίνει συμβουλές γι’ αυτή… Αυτό, επειδή, πρόκειται μάλλον για έννοιες οι οποίες «ξεγλιστράνε» ή/ και είναι αυτοαναφορικές, αφού τελικά παρουσιάζονται αποσπασματικά.

Η επιστήμη της ψυχολογίας, είναι πιο ξεκάθαρη απ’ όσο, στερεοτυπικά, γνωρίζουν οι περισσότεροι. Γενικά, θα μπορούσαμε να πούμε ότι ένας επιστήμονας, μπορεί να κάνει λόγο για πολύ συγκεκριμένα πράγματα: τη διάθεση, ως μια (προ)διάθεση που αφορά τα συναισθήματα, τις σκέψεις των ατόμων, τις συμπεριφορές τους και ορισμένα χαρακτηριστικά του περιβάλλοντός τους. Ανάμεσα σε αυτά, δεν υπάρχει στην πραγματικότητα το περιθώριο να θεωρήσει κάποιος, ότι ένας ψυχολόγος, θα εξέταζε πράγματα που είναι γενικά και αόριστα και που τα γνωρίζουμε όλοι ή ότι ο (θεραπευτικός) διάλογος, που οδηγεί σε αποτελέσματα, είναι αδόμητος, με τον τρόπο που είναι ο καθημερινός λόγος.

Κρίνω αυτήν εισαγωγή απαραίτητη, επειδή, τελευταία, αντιλαμβάνομαι ότι υπάρχει σύγχυση, ανάμεσα στα άτομα που παρουσιάζονται σαν «ειδικοί», «σχεδόν-σαν-επιστήμονες» ή «σχεδόν-σαν-ψυχολόγοι»… Χωρίς να υποτιμώ ότι είναι πιθανό, κάποιος, «σχεδόν-ειδικός», να είναι σε θέση να προσφέρει μια κάποια ανακούφιση ή υποστήριξη ή ενθάρρυνση, σε κάποιο άλλο άτομο, που ζητά μια διαφορετική οπτική για κάποιο «πρόβλημα» που αντιμετωπίζει. Εκφράζω όμως, τη δυσπιστία μου, για τον τρόπο με τον οποίο μέσα από ρηχές, δηλαδή αποκλειστικά ατομικές, οπτικές, «πλασάρεται» η σημασία του να νιώθουμε καλά «μέσα μας». Θέλω με αυτό να πω ότι, ένα βλέμμα μη-επιστημονικό, ακόμη κι αν είναι σε θέση να έχει υπόψιν του ένα μέρος της αλήθειας, δεν μπορεί να προσεγγίσει τα ζητήματα αυτά επαρκώς, αφού, τα θέματα «ψυχής», είναι στην πραγματικότητα πιο πολύπλοκα, από το να πούμε στον άλλο πώς να νιώθει καλά «μέσα του» (ή να νομίζει ότι νιώθει καλά μέσα του…) και …να αγνοεί όλους τους άλλους!!!

Τα κομμάτια μιας φυσιολογικής ζωής, δεν συμπληρώνονται μόνο από έναν «καλό εαυτό», όσο καλός ή διατεθειμένος να μάθει περισσότερα κι αν είναι…

Κατανοώντας καλύτερα τα κίνητρα για αποτελεσματικότητα και προγραμματίζοντας τον εαυτό μας και τα παιδιά μας για την «επιτυχία»

«Υπομονή κι επιμονή»… προστάζει ο σύντομος «χρυσός κανόνας», αλλά αρκούν ώστε να επιτυγχάνουμε όλα αυτά που επιθυμούμε;

Άλλο τόσο σημαντικό, φαίνεται ότι είναι, το να ξέρουμε πότε αποβαίνει πιο χρήσιμο το να εγκαταλείπουμε την προσπάθεια και να ξεκινούμε κάτι καινούργιο… Όσο σημαντικό λοιπόν, είναι το να παίρνουμε το χρόνο μας, να συσπειρώνουμε δυνάμεις και να δίνουμε ευκαιρίες στον εαυτό μας, τόσο σημαντικό είναι επίσης, το να βάζουμε κάπου-κάπου τελείες και να κοιτάζουμε το σύνολο, με μια διάθεση, μάλλον ουδέτερη προς θετική... Μάλιστα, συζητώντας, πρόσφατα, με μια φίλη και συνάδελφό μου ψυχολόγο, καταλήξαμε στο ότι, κάποιες από αυτές που θεωρούμε ως προσωπικές «επιτυχίες» μας, δεν οφείλονταν τελικά και τόσο σε κάποιες «ξεχωριστές» ικανότητές μας, αλλά στη σωστή εκτίμηση του πότε και για ποια πράγματα έπρεπε να συνεχίζουμε να προσπαθούμε και ποια άλλα θα προσθέταμε, τελικά, στο «βιογραφικό» μας ως …«δεν»!

Πέρα, όμως, από τους προσωπικούς «χειρισμούς» που κάνουμε, σε σχέση με τους στόχους μας, δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι σε όλους μας υπάρχει ένα «κίνητρο» που μας ωθεί να είμαστε αποτελεσματικοί και να επιδιώκουμε την «υπεροχή», η οποία σχετίζεται με την «επιτυχία» αυτών των στόχων…

Από επιστημονικής απόψεως, που έγκειται το "κίνητρο της επιτυχίας";

Πρόκειται, με λίγα λόγια, για τα συναισθήματα και τις σκέψεις, που μας κάνουν να επιθυμούμε την αποτελεσματικότητα και το αίσθημα «ανωτερότητας»/ «υπεροχής» του εαυτού μας, μέσα από τις συμπεριφορές οι οποίες βρίσκουν το στόχο τους.

Η ανάγκη για παιχνίδι

Ευρήματα των θεωριών μάθησης και σε σχέση με το ρόλο των κινητρων στις διαδικασίες της, έχουν αποδείξει οτι υπάρχει μια εμφυτη ανάγκη για παιχνίδι, σε όλο το ζωικό βασίλειο και στους ανθρώπους. Πρόκειται δηλαδή, για τις δραστηριότητες εκείνες, που δεν στοχεύουν άμεσα στην κάλυψη κάποιας από τις ανάγκες που θεωρούμε ως περισσότερο βασικές, αλλά είναι μάλλον δράσεις εκφρασης, εξερεύνησης, πειραματισμου και δοκιμής νεοαποκτηθεντων προσοντων...
Πρώτα απ` όλα, θα ήθελα να τονισω ότι το στατους του παιχνιδιού ως βασική διαδικασία μάθησης, θα πρέπει να αποκατασταθεί, τόσο όσον αφορά την "παραδοσιακή", όσο και την ειδική αγωγή. Και αναφερόμαστε κυρίως, στο παιχνίδι που αφορά τον "αδομητο" και αυθόρμητο χρόνο, τον οποίο δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζουμε σε καμια των περιπτώσεων ως "χαμένο χρόνο".
Στη συνέχεια, παρατίθενται οι λόγοι για τους οποίους, η έκφραση μέσω των "παιχνιδιών", της τεχνης και των "παιχνιδιών ρόλων", τόσο ομαδικά και οργανωμένα, όσο και αυθόρμητα, είναι τόσο σημαντική για την ατομική ανάπτυξη:

Αυτοπεποίθηση: τι μπορεί να ...πάει λάθος;

Αρκετές φορές, αναφερόμαστε στην "αυτοπεποίθηση", προκειμένου να εξηγήσουμε γιατί δεν είμαστε ευχαριστημενοι από την απόδοση μας όσον αφορά τη διαχείριση των προκλήσεων της καθημερινότητας μας. Με δεδομένο ότι διαθέτουμε (τουλαχιστον ως ένα βαθμό), τα ίδια με τους άλλους, μέσα να επιτύχουμε τους στόχους της καθημερινότητας και παρόλα αυτά δεν συναντούμε τα πρότυπα που έχουμε θέσει στον εαυτο μας, ίσως χρειάζεται να εξετάσουμε καλύτερα τους παρακάτω παράγοντες που σχετίζονται με την αυτοπεποίθηση μας:

Αυτοπεποίθηση σε στέρεες βάσεις!

Αν η πραγματική αυτοπεποίθηση, αναφέρεται τελικά σε μια "τελειότητα" του να συμφιλιωθεί κανείς με τον εαυτό του και, αυτή η "τελειότητα", έγκειται τελικά στο να είναι και απλός, προσηνής, και γενναιόδωρος με τους άλλους, όπως λένε οι πιο σοφοί από εμάς, τότε είναι μια ακόμη πιο ενδιαφέρουσα, βασική αρετή κι όχι μια "ρηχή" εντύπωση για τον εαυτό, καθώς συμβαδίζει με τη γνώση, την αξιοπρέπεια και την αυτοκυριαρχία. 

Πολλά θα ακούσει κανείς για την "αυτοπεποίθηση" και τη σημασία του να νιώθεις καλά με τον εαυτό σου, να μπορείς να διαχειριστείς τα δυνατά (και τα λιγότερο δυνατά) στοιχεία σου και να έχεις μια καλή θέση στον περίγυρό σου... Είναι αρκετό όμως, να επαναλαμβάνουμε καθημερινά στον εαυτό μας το πόσο "ξεχωριστοί" είμαστε (εμείς και οι δικοί μας άνθρωποι...) ώστε να "χτίσουμε" αυτό που λέμε "αυτοπεποίθηση"; Και υπό ποιες συνθήκες η αυτοπεποίθηση γίνεται ακόμη και ..."επικίνδυνη";

Μιας και πολύ συχνά κάνουμε λόγο για τις πεποιθήσεις, ως βαθιές πίστεις που επηρεάζουν τις σκέψεις, τις στάσεις, τις συμπεριφορές, σε αυτό το άρθρο συγκεντρώνουμε μερικές παρατηρήσεις για την αυτοπεποίθηση, ως την εμπιστοσύνη στον εαυτό, τη βαθύτερη πίστη ότι μπορούμε να καταφέρουμε ό,τι θέλουμε. Πρώτα απ' όλα όμως, οφείλουμε να τονίσουμε ότι, αν και όλες οι συμβουλές είναι καλές, η αυτοπεποίθηση χτίζεται μόνο με πράξεις.

Νέα χρονιά- νέα ζωή; Πέντε "μεγάλες αλήθειες" σχετικά με την "αλλαγή"

Άλλη μια καινούργια χρονιά ξεκινά... Πολλοί απορούν γιατί χαιρόμαστε τόσο όταν αλλάζει η χρονιά... Επειδή είμαστε καλά, επειδή είμαστε εδώ, ό,τι κι αν σημαίνει αυτό το "εδώ", επειδή είμαστε μαζί, όσες απώλειες κι αν μετρά αυτό το "μαζί"... Έτσι είναι η ζωή μας. Προχωρά γραμμικά και κυκλικά. Οι χρονιές έρχονται και φεύγουν όμως ξεκινάνε κι από την αρχή, μας βρίσκουν πότε έτσι και πότε αλλιώς, να μετράμε όσα έχουμε κι όσα χάνουμε, πάντα περνώντας από τα ίδια αλλά και τα νέα σημεία αναφοράς. Έτσι είναι η ζωή κι αυτό μας κάνει όλους συνοδοιπόρους... Όλα είναι στιγμές κι αυτό μετριάζει τις χαρές αλλά και τον πόνο. Όλα είναι αποφάσεις, σωστές ή όχι και τόσο σωστές, βιαστικές ή πιο σοφές, αναγκαστικές ή ελεύθερες... Όλα είναι σ΄αυτό το "χαρτί", με περισσότερες ή λιγότερες "μουτζούρες", αλλά ποτέ "άγραφο"...

Όμως, μπορούμε κάτι να αλλάξουμε; Κι όταν λέμε "θέλω να αλλάξω", ποια είναι αυτά που μπορούμε τελικά να αλλάξουμε και με ποιον τρόπο;

Ανάγκες με διαφορετικές Αποχρώσεις

Οι σύγχρονες εξελίξεις και η διάδοσή τους, έχουν θέσει νέα στάνταρντς και για τον κόσμο της αναπηρίας. Με κριτήριο την επίτευξη καλύτερης ποιότητας ζωής και έχοντας επίγνωση της σπουδαιότητας της μαθησιακής διαφοράς, αναζητούμε συνεχώς καλύτερες εναλλακτικές για την αξιοποίηση των δυνατοτήτων των ατόμων, μέσω της καλύτερης ρύθμισης του χώρου και των βοηθητικών υλικών και μέσων, πάντοτε με κέντρο το κάθε άτομο ξεχωριστά, δημιουργώντας συμμαχίες συνεργασίας και προσφοράς στο περιβάλλον του. Το άρθρο που ακολουθεί, έχει γραφτεί στα πλαίσια μιας ξεχωριστής συνεργασίας, του Δήμου Διρφύων-Μεσσαπίων, του ΚΕ.Φ.Ι.ΑΠ. Γ.Ν. Χαλκίδας και των εθελοντών του Νοσοκομείου Χαλκίδος και του Δήμου. *Από τη θέση αυτή, ευχαριστώ θερμά τον κύριο Πέτρο Ορφανό, Σχολικό Σύμβουλο, συγγραφέα και ειδικό σε θέματα πολυαναπηριών, ο οποίος, από την πρώτη στιγμή, στήριξε ενεργά την πρωτοβουλία των εργαστηρίων Δημιουργικής Απασχόλησης του Δήμου Διρφύων-Μεσσαπίων στο χώρο του ΚΕ.Φ.Ι.ΑΠ.

Επειδή ο άνθρωπος με αναπηρία είναι πρώτα απ΄ όλα άνθρωπος, είναι προφανές ότι, οι σύγχρονες εξελίξεις και η χρήση τους για τη βελτίωση της ποιότητας ζωής, τείνουν να καθιερώσουν νέα στάνταρντς και για τον κόσμο της αναπηρίας. 

Πιο συγκεκριμένα, η ραγδαία τεχνολογική ανάπτυξη, η ευρωπαϊκή διάσταση της εκπαίδευσης, η μετεξέλιξη της βιομηχανικής κοινωνίας σε κοινωνία της γνώσης (και της δια βίου μάθησης) και το φαινόμενο της παγκοσμιοποίησης, το οποίο συμβάλλει στη διάδοση των σύγχρονων τάσεων διεθνώς, έχουν οδηγήσει στο σχεδιασμό και την εφαρμογή συγκεκριμένων παρεμβάσεων ως μέτρων αντιστάθμισης και απαιτούν από τους επίσημους φορείς της ελληνικής κοινωνίας, την επιτυχή σύνδεση τους με την καθημερινή πρακτική, τις εμπειρίες, τα προβλήματα και τα ενδιαφέροντα των εκπαιδευτών των Ατόμων με Αναπηρία, στοχεύοντας, διαρκώς, σε ανώτερα επίπεδα ποιότητας ζωής. Μια ποιότητα, που εύκολα μπορεί να οικοδομήσει τις βάσεις της πάνω στην ενσυναίσθηση (δηλαδή τη συναισθηματική κατανόηση) των ατομικών διαφορών και στην αντιμετώπιση του προβλήματος ως "πρόκληση" στην επιστημονικότητα του εκπαιδευτή, ως προς την ανίχνευση των ικανοτήτων των Ατόμων με Αναπηρία. Εκεί δηλαδή, που οι άλλοι θα συναντούσαν όρια κι εμπόδια, ο εκπαιδευτής Ατόμων με Αναπηρία εντοπίζει "προκλήσεις", που αναζητούν νέες απαντήσεις κι εναλλακτικές όπως, καλύτερη ρύθμιση χώρων, επιλογή βοηθητικού υλικού και βελτίωση της επικοινωνίας και της συναισθηματικής κατανόησης. 

Συμπληρωματικά, θα λέγαμε ότι οι "ατομικές διαφορές", ενδέχεται να γίνονται αντιληπτές είτε ως "αδύνατα" σημεία, τα οποία τα άτομα μπορούν να αναπτύξουν περισσότερο, ώστε να γίνουν περισσότερο "ανθεκτικά" στις καθημερινές προκλήσεις και τα καθημερινά άγχη, είτε ως "δυνατά σημεία", δηλαδή τομείς στους οποίους τα άτομα έχουν ιδιαίτερη "κλίση" και τους οποίους μπορούμε να αναπτύξουμε, θέτοντας έτσι τις βάσεις της εξειδίκευσης και της αυτονομίας. Συνεπώς, οι ατομικές διαφορές, είναι νομίσματα με δυο όψεις, ωστόσο, ως εκπαιδευτές Ατόμων με Αναπηρία, προτιμούμε να αξιοποιούμε τη θετική πλευρά. Οι παρεμβάσεις μας, ξεκινούν από τα δυνατά σημεία που εντοπίζουμε, χωρίς να ακολουθούμε το μοντέλο διάγνωση-παρέμβαση, αλλά, μέσα από την πρακτική, ψάχνουμε για τις ικανότητες κι όχι για αδυναμίες, θέτοντας ρεαλιστικούς και πραγματοποιήσιμους στόχους, υπό τον εξής όρο: εάν οι ικανότητες του ατόμου με άριστα το 10 είναι 4, τότε η παρέμβαση δραστηριοτήτων είναι καλό να ξεκινάει από το 3...

Η "εγκράτεια" σε σχέση με τα "απωθημένα"

Χρειαζόμαστε, όμως, στην πραγματικότητα, την "εγκράτεια"; Και γιατί;

Η αλήθεια είναι ότι τα σύγχρονα "συνθήματα" της επιστήμης της ψυχολογίας, συνηθίζουν να αναφέρονται περισσότερο στο "μπορώ","επιθυμώ", "έχω" και "κάνω" κι όχι τόσο στο "είμαι", "προσπαθώ" ή το "έχω μέτρο"...

Το να πιστεύω ότι "μπορώ", ότι "η τύχη μου είναι στο χέρι μου", είναι αναμφισβήτητα πολύ μεγάλης σημασίας για έναν ψυχικά υγιή, αποδοτικό, παραγωγικό άνθρωπο. Είναι επίσης πολύ σημαντικό για την "ενδυνάμωση" και την αισιοδοξία μας... Τόσο για τις πιο "εύκολες", όσο και για τις πιο "δύσκολες" μέρες που περνάμε. Ωστόσο, μήπως αυτό το "μπορώ", που τόσο αγωνιζόμαστε για να το επιβεβαιώσουμε στον εαυτό μας και στους γύρω μας, είναι από μια άλλη πλευρά κάτι αυτονόητο και από εκείνη, την "άλλη", πλευρά, χρειάζεται να έχουμε υπόψη και κάτι παραπάνω, αλλιώς το "μπορώ" δεν έχει νόημα;

Ο εαυτός ως "κριτής": όταν η δυσλειτουργική εμποδίζει τη δημιουργική αυτοκριτική...

Η αυτοκριτική, αναφέρεται σε σύνολα, δηλαδή σε ομάδες, σκέψεων μας, πολλές από τις οποίες ανήκουν στις "αυτόματες σκέψεις", όπως ονομάζονται στη γνωσιακή-συμπεριφοριστική θεραπεία*. Σε αυτό το άρθρο, θα κάνουμε λόγο για τη λειτουργικότητα αυτών των σκέψεων και την αποκατάσταση της κι όχι για τη σχέση των δυσλειτουργικών σκέψεων με τα διάφορα "παθολογικά" συμπτώματα.

Καταρχάς, οι (αυτόματες) σκέψεις για τον εαυτό, μπορεί να αφορούν το "πώς είμαστε", το "σε τι τα καταφέρνουμε" ή "δεν τα καταφέρνουμε" και σε "προβλέψεις". Είναι πιο γενικές από αυτό που λέμε "αυτοπεποίθηση". 

Στα περισσότερα άτομα, οι ομάδες σκέψεων έχουν ανάμεικτο (θετικό και αρνητικό) περιεχόμενο, κατάσταση η οποία μας δίνει πολλές πιθανότητες να παίρνουμε ισορροπημένες αποφάσεις και να έχουμε ρεαλιστικές προσδοκίες. Αλλά και οι κριτικές μας τότε θα είναι ισορροπημένες, καθώς οι ανάμεικτες, δηλαδή θετικές και αρνητικές σκέψεις, μας επιτρέπουν να βλέπουμε και τις δυο όψεις των καταστάσεων.

Τι γίνεται όμως, όταν, το περιεχόμενο αυτού του εσωτερικού σκεπτικού είναι μονίμως αρνητικό;