Σε ποιο βαθμό εμπνεόμαστε από τα παιδιά και τους επιτρέπουμε να συμμετέχουν ενεργότερα στη λήψη αποφάσεων;

Όταν λέμε ότι ακούμε ενεργά τα παιδιά, ότι λαμβάνουμε υπόψη τη γνώμη τους κι ότι είναι δικαίωμα των παιδιών να έχουν καλή πληροφόρηση και λόγο στις καταστάσεις που τα αφορούν, τι εννοούμε τελικά;

Σε ποιο επίπεδο βρίσκεται η συμπερίληψη των αποφάσεων παιδιών στις δομές όπου περνούν τον περισσότερο χρόνο τους;

Μέσα από ποιες διαδικασίες προωθείται;

Σε ποιο βαθμό «χειραγωγούμε» τα παιδιά;

Σε ποιο βαθμό εμπνεόμαστε από αυτά;

Τα ακούμε ενεργά ή προσπαθούμε «εικονικά» να εξασφαλίσουμε τη συμμετοχή τους σε καθημερινές αποφάσεις;

Πόσο καλά ενημερώνουμε τα παιδιά για δυνατότητες και συνέπειες των αποφάσεών τους, με γλώσσα φιλική για την ηλικία τους;

Τα συμβουλευόμαστε ή μόνο τα συμβουλεύουμε;

Παίρνουμε τις αποφάσεις «μισές-μισές» με τα παιδιά;

Μήπως θα μπορούσαμε να ενθαρρύνουμε περισσότερες πρωτοβουλίες των παιδιών εάν συνάψουμε κατάλληλες σχέσεις υποστήριξης/ υποβοήθησης;

"Ήταν τόσο απλό τελικά!": "λάθη" και εναλλακτικές που αφορούν την εύστοχη επικοινωνία μεταξύ γονέων και παιδιών όταν υπάρχει κάποιο ανησυχητικό σύμπτωμα

Το ότι αυξάνεται η ενημέρωση των γονέων γύρω από θέματα ψυχολογίας, δεν λειτουργεί, σε όλες τις περιπτώσεις, αποκλειστικά προωθώντας την αμοιβαία κατανόηση και την ενσυναίσθηση μεταξύ γονέων και παιδιών, ενώ, σε ορισμένες περιπτώσεις, μπορεί ακόμη και να «προκαταβάλλει» αρνητικά τους γονείς, να τους αγχώνει ή να τους ανησυχεί... Εάν είναι μια φορά λανθασμένο, το να ...γκουγγλάρουμε τα μεμονωμένα συμπτώματα που παρατηρούνται στους ενηλίκους, επιχειρώντας διαγνώσεις και προβλέψεις χωρίς τους ειδικούς, τότε, όταν αυτός ο τρόπος ενημέρωσης αφορά τα παιδιά, κάνουμε σίγουρα ένα διπλό λάθος...

Η ψυχολογία, είναι μια επιστήμη, που στον κοινό νου, αποτυπώνεται κάπως απλοϊκά σαν να αναζητά τις αιτίες των συμπτωμάτων που παρατηρούνται "εδώ και τώρα", σε "τραύματα", παραλείψεις, έντονες εσωτερικές συγκρούσεις ή βιολογικούς παράγοντες. Στην πραγματικότητα, όμως, το νόημα κάθε συμπτώματος στα παιδιά, διαφέρει ανάλογα με την ηλικία που εμφανίζεται, όπως και η έντασή και η συχνότητά του, αλλά και η συνύπαρξή του με άλλα συμπτώματα, εξαρτώνται από ένα σωρό παράγοντες που δεν μπορεί να αντιληφθεί ο μη-ειδικός, κυρίως επειδή δεν μπορεί να έχει ολοκληρωμένη θεωρητική κατάρτιση ούτε αντικειμενικά μέτρα σύγκρισης.
"Ήταν τόσο απλό τελικά, μα πώς δεν το είχα σκεφτεί τόσον καιρό;", μονολογεί μια μητέρα. Όταν προηγουμένως με είχε ρωτήσει, "Μα, γιατί να συμβεί αυτό στο παιδί, τώρα;" η μητέρα, δεν μπορούσε να έχει παρατηρήσει "απ' έξω" ότι, προσπαθώντας να είναι μια πάρα πολύ καλή μητέρα, η κοινή «λογική» που, με ευστροφία κατά τα άλλα, χρησιμοποιούσε στους τρόπους επικοινωνίας με το παιδί και στις υποθέσεις της, την απομάκρυνε πιο πολύ, τελικά, από τις αιτίες των "προβλημάτων" που είχε εντοπίσει στο παιδί…

Προκειμένου να αναφερθούμε σε πιθανά "λάθη", θα πρέπει βέβαια, εξαρχής να ξεκαθαρίσουμε ότι, τα παραδείγματα που θα παραθέσουμε παρακάτω, είναι ενδεικτικά "λάθη" που ως γονείς μπορούμε να δουλέψουμε με αυτά, ώστε να βρούμε καλύτερες εναλλακτικές και δεν είναι συμπεριφορές που γίνεται έτσι απλά να τις αποφύγουμε τελείως, από τη μια μέρα στην άλλη. Επίσης, το κλίμα ενός σπιτιού, δεν μπορεί να αλλάξει από τη μια μέρα στην άλλη, εάν δεν (συν)εργαστούμε όλοι μαζί πάνω σε αυτό και μερικές φορές, χρειάζεται πράγματι "σκληρή δουλειά"... Παρόλα αυτά, τα παιδιά, καθώς η ανάπτυξή τους προχωρά περνώντας από τα διαφορετικά ηλικιακά στάδια, έχουν εκ νέου ευκαιρίες να αναπληρώσουν παλαιότερα "κενά"...

Ποια είναι όμως, τέτοια "λάθη";

"Ομαλές μεταβάσεις" σε νέα σχολικά περιβάλλοντα

Πρώτη μέρα στο νηπιαγωγείο, στο δημοτικό, στο γυμνάσιο; Ή μήπως σε ένα καινούργιο σχολείο;

Ενθουσιασμός για τους ενηλίκους κι ένα μικρό "σφίξιμο" στο στήθος για τα παιδιά... Σίγουρα, αξίζει να μοιραστούμε αυτά τα συναισθήματα, μικροί και μεγάλοι. Νομίζω, ότι το "κλειδί", εδώ, είναι η ενσυναίσθηση. Αλλά, όχι η υπερβολική ανησυχία των ενηλίκων. Ούτε η υπερβολική τους ανταπόκριση, με το να υπερ-καλύπτουν ή ακόμη και να προλαμβάνουν τις επιθυμίες των παιδιών. Ενσυναίσθηση, σημαίνει, ότι καταλαβαίνω τι νιώθεις και προσπαθώ για να καταλάβουμε καλύτερα ο ένας τον άλλο. Δεν σημαίνει, όμως, ότι ανταποκρίνομαι στις επιθυμίες σου, προσφέροντας σου, περισσότερα υλικά αγαθά, στη θέση της συναισθηματικής κατανόησης. Τα υλικά αγαθά και η προσωρινή ικανοποίηση "επιθυμιών" δεν μπορούν να "μειώσουν" τις αγωνίες των παιδιών. Ίσως, φαίνεται σαν να τις "επικαλύπτουν" μερικώς, αλλά δεν βοηθούν ουσιαστικά, όσο το να είμαστε παρόντες, δίνοντας τους την προσοχή μας.

Αναφέρομαι στα παραπάνω με προσοχή, μόνο έως το σημείο, όπου, ξεκινά η υπερβολή και χωρίς να υποτιμώ, βέβαια, τη σημασία της υλικής προετοιμασίας για την ψυχολογία των παιδιών. Άλλωστε, το "εμπορικό μέρος" αφορά την κάθε "γιορτή" νέας αρχής. Η αγορά των καινούργιων σχολικών, είναι μια διαδικασία που την απολαμβάνουν και οι ενήλικες και σίγουρα είναι ένα αναπόσπαστο (θετικό) μέρος της νέας σχολικής χρονιάς!

Ποιο είναι, όμως, το καλύτερο, που μπορούμε να κάνουμε, για να μπούμε στην ψυχολογία της αλλαγής;

Η ανάγκη για παιχνίδι

Ευρήματα των θεωριών μάθησης και σε σχέση με το ρόλο των κινητρων στις διαδικασίες της, έχουν αποδείξει οτι υπάρχει μια εμφυτη ανάγκη για παιχνίδι, σε όλο το ζωικό βασίλειο και στους ανθρώπους. Πρόκειται δηλαδή, για τις δραστηριότητες εκείνες, που δεν στοχεύουν άμεσα στην κάλυψη κάποιας από τις ανάγκες που θεωρούμε ως περισσότερο βασικές, αλλά είναι μάλλον δράσεις εκφρασης, εξερεύνησης, πειραματισμου και δοκιμής νεοαποκτηθεντων προσοντων...
Πρώτα απ` όλα, θα ήθελα να τονισω ότι το στατους του παιχνιδιού ως βασική διαδικασία μάθησης, θα πρέπει να αποκατασταθεί, τόσο όσον αφορά την "παραδοσιακή", όσο και την ειδική αγωγή. Και αναφερόμαστε κυρίως, στο παιχνίδι που αφορά τον "αδομητο" και αυθόρμητο χρόνο, τον οποίο δεν θα πρέπει να αντιμετωπίζουμε σε καμια των περιπτώσεων ως "χαμένο χρόνο".
Στη συνέχεια, παρατίθενται οι λόγοι για τους οποίους, η έκφραση μέσω των "παιχνιδιών", της τεχνης και των "παιχνιδιών ρόλων", τόσο ομαδικά και οργανωμένα, όσο και αυθόρμητα, είναι τόσο σημαντική για την ατομική ανάπτυξη:

Το δίλημμα του να "είμαι" ή να "φαίνομαι σαν να..." και το πώς η "εικόνα" του μαθητή επηρεάζει τη διαδικασία της μάθησης

Σε γενικές γραμμές, είναι καλό κι εποικοδομητικό (και δικαίωμά μας!) να έχουμε επίγνωση του πώς φαινόμαστε στους άλλους και να επιδιώκουμε να ασκήσουμε έλεγχο, προβάλλοντας τα στοιχεία εκείνα του εαυτού μας, στα οποία θέλουμε να δώσουν περισσότερη βαρύτητα οι άλλοι.

Τελικά όμως, έως ποιο σημείο κάθε φορά "παίζω ένα ρόλο", "είμαι" ή "φαίνομαι σαν να..."; 
Πρόκειται, κατά τη γνώμη μου, για ένα "δίλημμα", το οποίο επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε να παρουσιάζουμε τον εαυτό μας (στα διάφορα κοινωνικά πλαίσια), αλλά και τον τρόπο που μαθαίνουμε, τον τρόπο που αλληλεπιδρούμε, τον τρόπο που χαιρόμαστε τη ζωή μας γενικά...

Και δεν θα σταθούμε σε γενικές, φιλοσοφικές τοποθετήσεις, αφού, παρακάτω, θα κάνουμε λόγο για την "εικόνα" και το πόσο χρόνο (ή/ και "δυναμικό") αφιερώνουμε σε αυτήν, εις βάρος όμως κάποιων άλλων διαστάσεων...

Μάλιστα, σε αυτό το άρθρο, δεν επιχειρούμε τόσο πολύ να δώσουμε απαντήσεις σχετικά με όσα αφορούν τη (συνειδητή) διαχείριση των εντυπώσεων από τους ενηλίκους, όσο να παραθέσουμε και μερικές παρατηρήσεις σε σχέση με τις απαιτήσεις που έχουμε από τα παιδιά να "φαίνονται σαν να..." και τις επιπτώσεις αυτών των απαιτήσεων στη σχολική ζωή, ως παράδειγμα της διάστασης μεταξύ του "είμαι", "φαίνομαι" και "εναλλάσσω ρόλους". 

Συναισθηματικοί κόσμοι-συναισθηματικοί μικρόκοσμοι: η ενσυναίσθηση μεταξύ ενηλίκων και παιδιών

Και το ερώτημα με το οποίο ξεκινάμε, στην εκπαίδευση όσον αφορά τα συναισθήματα, είναι:
τελικά, οι σκέψεις μας είναι εκείνες που επηρεάζουν τα συναισθήματά μας ή τα συναισθήματά μας επηρεάζουν τις σκέψεις μας;
Η επιστήμη της ψυχολογίας, αναδεικνύει συνεχώς νέες όψεις αυτής της σχέσης: εάν οι καθημερινές γνώσεις μας είναι απλοϊκές κι έχουν ελλείμματα, η επιστημονική γνώση δοκιμάζει συνεχώς νέους δρόμους, ακόμη και αντίστροφους από τους συνηθισμένους, από τις συμπεριφορές στις στάσεις και από τα συναισθήματα στις σκέψεις... Έτσι, η μελέτη των συναισθημάτων, που προωθείται και στη σχολική και στην προσχολική ηλικία, έχει στην ουσία ως στόχους της τη συναισθηματική κατανόηση των προβλημάτων (από τα συναισθήματα στις σκέψεις) και την αισιοδοξία. 

Είναι αλήθεια ότι, όταν δώσουμε το βήμα στα παιδιά, πάντοτε μας εκπλήσσουν με τις γνώσεις και την ωριμότητά τους. Γνώσεις και δεξιότητες που είναι κάπου εκεί όταν τις επικαλείσαι και κυρίως όταν έχεις την ευαισθησία να τις αναγνωρίσεις από τα "ίχνη" τους. Απλά δεν είναι συστηματοποιημένες αφού δεν έχουν ακόμη κατακτήσει τα μέσα για να εκφραστούν. Και για την ακρίβεια, είναι γνώσεις, τις οποίες τα παιδιά δεν ξέρουν καν ότι τις έχουν! Τουλάχιστον μέχρι να έρθει η στιγμή που οι μηχανισμοί του εγκεφάλου τους θα έχουν ωριμάσει τόσο ώστε τα παιδιά να έχουν υπομονή και μεθοδικότητα ώστε να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν τις λύσεις των προβλημάτων τους. Μέχρι τότε, αξίζει οι ενήλικες να καθοδηγούμε αυτήν την εξερεύνηση...

Όμως, πόσες φορές έχουμε βάλει μια άνω τελεία στο άγχος για την ικανοποίηση των καθημερινών αναγκών των παιδιών, για να σκεφτούμε σοβαρά πώς, αυτά τα μικρά -θαυμάσια- πλασματάκια (που τους φαίνεται δύσκολο να αντιγράψουν έξι ολόκληρες προτάσεις από τον πίνακα, που μοιάζουν "αβοήθητα" σε πολλά απλά καθημερινά πράγματα, που ο χρόνος τους φαίνεται πιο μακρύς απ' όσος πραγματικά είναι) είναι καταβάθως "επιστήμονες" των συναισθημάτων και της κοινωνικής πραγματικότητας;

"Καρέκλα της σκέψης": οι μύθοι, οι αλήθειες και οι εναλλακτικοί τρόποι διαχείρισης κρίσεων

Τι σημαίνει το να βάλω ένα παιδί στην "καρέκλα της σκέψης"; Επιτρέπεται ή απαγορεύεται; Ποιοι μπορούν να εφαρμόσουν αυτό το μέτρο και σε ποιες ηλικίες παιδιών; Πόση διάρκεια πρέπει να έχει αυτή η προσωρινή απομάκρυνση του παιδιού; Το παιδί πώς νιώθει; Τι αποτελέσματα έχει αυτό το μέτρο; Πώς θα του εξηγήσουμε τι θα πρέπει να κάνει εκεί;

Υπάρχουν ικανοποιητικά τεκμηριωμένες με επιχειρήματα απαντήσεις τόσο "υπέρ" όσο και "κατά" της περίφημης "καρέκλας της σκέψης". Σε γενικές γραμμές,

Να βλέπουμε τα παιδιά εξατομικευμένα. Αλλά ...πόσο εξατομικευμένα; (Μερικές απαντήσεις μέσα από την πράξη*)

Το να βλέπουμε τις ανάγκες και τα ενδιαφέροντα των παιδιών εξατομικευμένα, ως ξεχωριστές δηλαδή προσωπικότητες, είναι ένα στοιχείο που προστίθεται ώστε να καλύψει τα "κενά" των "παραδοσιακών" εκπαιδευτικών συστημάτων. Το σύγχρονο σχολείο, στοχεύει τελικά στη γενική προκοπή όλων των μαθητών, με έμφαση στην κοινωνική ένταξη τους. Πρόκειται γι' αυτό που αποκαλούμε με τον κλασικό όρο "αγωγή" και το οποίο έχει ως στόχο να κάνει τα άτομα "αυτόνομα, υπεύθυνα και καλά". Αυτή η συνολική καλλιέργεια, περιέχει το ξεδίπλωμα όλων των θετικών πτυχών της προσωπικότητας των ανηλίκων, αφού ενθαρρύνεται, τελικά, η "διαφορετικότητα". Αυτός όμως ο στόχος, δύναται να επιτευχθεί με την παραγωγή των κατάλληλων συνθηκών και δίνοντας περισσότερο έμφαση στο βίωμα της "ομάδας" και της "κοινότητας". Η παιδαγωγική λοιπόν, αποτελώντας μια από τις σύγχρονες επιστήμες, χρησιμοποιεί τα συμπεράσματα των επιστημών του ανθρώπου σε συνδυασμό με τις θεωρίες της μάθησης, ώστε να παρέχει ολοκληρωμένη εκπαίδευση στα νεαρά μέλη της κοινωνίας, συμπεριλαμβανομένης της κοινωνικοποίησης τους και της ηθικής τους ανάπτυξης.

Αναφερόμαστε όμως στο άρθρο αυτό, στις εκπαιδευτικές διαδικασίες που πραγματοποιούνται κατεξοχήν στα δομημένα πλαίσια κοινωνικοποίησης, στα σχολικά δηλαδή περιβάλλοντα, κι αυτό επειδή στην οικογένεια, η εξατομικευμένη φροντίδα προκύπτει πιο "φυσικά" και "αυθόρμητα", δηλαδή ανάλογα με την ηλικία του παιδιού, τη θέση του στην οικογένεια, το ταμπεραμέντο του, τις πεποιθήσεις των γονέων και τους γονεϊκούς τύπους... Με ανάλογο τρόπο, επιλύονται εντός της οικογένειας, τα μικρά "προβλήματα" που μπορεί να υπάρξουν σε κάποιο στάδιο της ανάπτυξης, με περισσότερη ή λιγότερη βοήθεια από ειδικούς, εντός κι εκτός εισαγωγικών... Στην οικογένεια όμως, αυτή η προσπάθεια, δεν συστηματοποιείται ούτε αξιολογείται, επομένως θα ήταν πολύ διαφορετικός ο τρόπος με τον οποίο θα δίναμε κατευθύνσεις σχετικά με τα μοντέλα επικοινωνίας και την οριοθέτηση (επειδή η οριοθέτηση είναι η άλλη πλευρά αυτής της "ελαστικότητας" που παρουσιάζουμε εδώ), των παιδιών.

Εξακολουθούν να υπάρχουν ωστόσο, τα εξής κοινά, "αντικειμενικά" στοιχεία: ότι τα παιδιά δεν είναι ολοκληρωμένες, αλλά "υπό διαμόρφωση" προσωπικότητες και ο ενήλικος είναι τελικά ο υπεύθυνος των αποφάσεων για λογαριασμό τους, παρόλο που λαμβάνει υπόψη τη γνώμη τους, αλλά και ότι, παρόλο που ζουν και στη δική τους (παράλληλη) "κοινωνία", θα πρέπει μελλοντικά να επικοινωνούν σύμφωνα με τους κώδικες που μοιραζόμαστε όλοι, ότι οι βάσεις της συνεργασίας που μπορούμε να εξασφαλίσουμε από τα παιδιά είναι ανάλογες με την ηλικία τους και ότι, οι απαιτήσεις μας σχετικά με τα θέματα των κανόνων, θα πρέπει να είναι αντιστρόφως ανάλογες με την ηλικία τους (δηλαδή, στις μικρές ηλικίες μπαίνουν οι απόλυτοι κανόνες και η διαδικασία αυτή είναι αναγκαστικά ετερόνομη, ενώ στις μεγαλύτερες ηλικίες, οι κανόνες ερμηνεύονται ως κανόνες που διέπουν τις διαπροσωπικές σχέσεις, είναι επομένως πιο σχετικοί...)

Κάνοντας λοιπόν λόγο για (συστηματικά) εξατομικευμένες προσεγγίσεις, εννοούμε ότι, με τον ίδιο τρόπο που ο μαθητής αξιολογείται, δηλαδή με βάση τις ατομικές του επιδόσεις και με σκοπό να καταστήσουμε εμφανείς τις ενδεχόμενες "αδυναμίες" του και να συμβολίσουμε την ατομική πρόοδο του για τη βελτίωσή τους, ανάλογα θα πρέπει να σχεδιάζουμε (και να αξιολογούμε) τις παρεμβάσεις μας ως ειδικών, ώστε να προσφέρουμε ξεχωριστή φροντίδα, σε όλα τα επίπεδα, στη διδασκαλία.
Επιπροσθέτως, οι ειδικοί ψυχολόγοι και κοινωνικοί λειτουργοί που συνεργάζονται με σχολεία, αυτού του είδους τη διαμεσολάβηση επιδιώκουν, δηλαδή την ενίσχυση των δεσμών μεταξύ παιδιών και ενηλίκων, προσπαθώντας να επιστήσουν την προσοχή των εκπαιδευτικών, όχι μόνο στα μαθησιακά θέματα αλλά και σε επιπλέον ανάγκες, ψυχολογικές ή/και συναισθηματικές, κοινωνικές κτλ.. Μάλιστα, τα μοντέλα που στοχεύουν στην εφαρμογή ειδικών παρεμβάσεων, θέτουν νέα πρότυπα όσον αφορά τη συνεργασία, την εγγύτητα και την ενεργητική ακρόαση, τα οποία δεν περιορίζονται σε κάθετο επίπεδο, αλλά προωθούν την ισότιμη σχέση μεταξύ ενηλίκων κι ανηλίκων όντας, σε αρκετές περιπτώσεις, μαθητοκεντρικά.

Όμως, πόσο πρέπει να προχωρά αυτή η ανάλυση, ώστε να διατηρούμε τις ισορροπίες;

Μιας κι είναι μια μέρα για τα παιδιά...

Η παιδική ηλικία έχει περισσότερα δικαιώματα σε σχέση με τις υποχρεώσεις της κι όλοι συμφωνούμε ότι πρέπει να επωμιζομαστε εμείς τις ευθύνες ως ενήλικες, ώστε τα παιδιά να είναι ξεγνοιαστα. Κι αυτό ισχύει για τα παιδιά όλου του κόσμου. Η προστασία της παιδικοτητας είναι ένα θέμα που χρειάζεται συντονισμενη δράση όλων των εμπλεκομενων με την παιδική ηλικία, φορέων.

Μια ενότητα ζητημάτων που, συμπληρωματικά με την κάλυψη όλων των άλλων αναγκών προκύπτει, είναι κατά τη γνώμη μου, η προστασία των "μυστηρίων" σχετικά με τον παιδικό κόσμο: μια φορά είναι κανείς παιδί, ωστόσο θυμομαστε κάτι από τον παιδικό τρόπο να βλέπει κανείς τα πράγματα. Τα παιδιά έχουν αρκετούς δικούς τους κώδικες έκφρασης κι επικοινωνίας μεταξύ τους, τους οποίους πρέπει επίσης να σεβαστουμε και να διασφαλίσουμε... Θέλω, από τη μια πλευρά να ενθαρρύνω την καλη επικοινωνία μεταξύ ενηλίκων κι ανηλικων, απο την άλλη πλευρά όμως δεν χρειάζεται ούτε να ρωταμε τα παιδιά παραπάνω απ` όσα "χρειάζεται", ούτε και να εξηγούμε παραπάνω απ` όσα χρειάζονται. Πιστεύω ότι με νιωθετε... Τα παιδιά είναι παιδιά και κάθε πράγμα γίνεται στην ώρα του!

Και μιας κι έρχονται γιορτές, επιτρέπεται να γινουμε κι εμείς παιδιά και ας απολαυσουμε τα -όχι μονο υλικά- δώρα του Αη- Βασίλη!!!

Με αγάπη ♥
Χ.Κ.

"Αρνητισμός" και παιδιά, μέρος δεύτερο: σε επίπεδο συμπεριφοράς

Στην προηγούμενη ενότητα, υπό τον τίτλο "αρνητισμός", αναφερθήκαμε σε αρνητικές σκέψεις ή/ και πεποιθήσεις, που αφορούν τους ενηλίκους και τα παιδιά. 
Ωστόσο, ο "αρνητισμός"*, μπορεί να εκφράζεται και σε επίπεδο συμπεριφοράς. 
Αυτή η ενότητα, αφορά τα παιδιά: δηλαδή, τις περιπτώσεις στις οποίες, το παιδί φαίνεται σαν να μην ακούει, να μην πειθαρχεί... Η αλήθεια όμως είναι, ότι η φράση αυτή είναι αρνητικά διατυπωμένη και είναι πιθανό να προκαταβάλλει αρνητικά τους ενηλίκους. Στην ουσία, πρόκειται για μια σχέση συνεργασίας, όπου ο "αρνητισμός" από την πλευρά του παιδιού είναι ένα πιθανό εμπόδιο της. 
Θα πρέπει λοιπόν, πρώτα απ' όλα, να βεβαιωθούμε ότι, ως ενήλικοι, νιώθουμε και δείχνουμε τη συνεργατική μας διάθεση στα παιδιά, χωρίς να χρησιμοποιούμε ψέματα και απειλές, ως καλό παράδειγμα. Θα αναφερθούμε επίσης στο θέμα της "οριοθέτησης" και στο πώς μπορούμε να γίνουμε ακόμη πιο συνεργάσιμοι και αποτελεσματικοί. 

«Αναλόγως…», ένα κείμενο από τον "παιδικό κόσμο"

«Όταν με ρωτάνε κάτι, πρώτα λέω: «Αναλόγως...», σκέφτομαι λίγο και μετά τους απαντάω. Καμιά φορά δεν χρειάζεται να πω τίποτα άλλο παραπάνω. Με θαυμάζουν όταν λέω αυτή τη λέξη. Μάλλον κάτι στα μάτια μου, δείχνει ότι καταλαβαίνω περισσότερα απ’ όσα μπορώ να εξηγήσω. Στην πραγματικότητα, ξέρω εκατό «εξαιρέσεις» αλλά δεν μπορώ να σου πω ούτε ένα ρητό «κανόνα». Όλοι λένε μόνο «μη» και «δεν πρέπει», περιορίζοντας τα διασκεδαστικά πράγματα που μπορεί κανείς να δοκιμάσει όταν είναι παιδί. Αν ακούς συνέχεια φωνές, λες: «Δεν κάθομαι «στ’ αυγά μου», να παίξω με το τάμπλετ μου;». Όμως, ακόμη κι όταν παίζω, συνέχεια κρυφακούω τους «μεγάλους», μήπως καταλάβω κάτι «από τα συμφραζόμενα», αλλά κι εκείνοι, θεωρώντας ότι το παιδί τους είναι ήδη αρκετά έξυπνο, επιμένουν να μην λένε κάτι για «κανόνες». Όσοι δεν καταλαβαίνουν, μένουν ακόμη ένα γύρω έξω από αυτό το «παιχνίδι», αλλά εγώ έχω μείνει για περισσότερους, αφού λένε ότι είναι πολλά αυτά που πρέπει να μάθω.

Α, τώρα τελευταία, μάλλον έχω πάθει και κάτι που παθαίνεις όταν βλέπεις πολλή τηλεόραση, δεν εξηγείται αλλιώς, γιατί καμιά φορά ξεχνάω να γράφω σωστά, ειδικά όταν νιώθω ότι μου βάζουν δύσκολα, είναι σαν να θέλω να βάλω μια «άνω τελεία»: «Εντάξει παιδιά, ακόμη δεν το μάθαμε αυτό, γιατί τόση βιασύνη να πάμε παρακάτω;»… Τόσα πολλά καινούργια πράγματα ταυτόχρονα είναι καμιά φορά διασκεδαστικά, δεν λέω, αλλά πονοκέφαλος… Είναι σαν να κυνηγάς το τρένο. Κι όμως, ξέρω όλα τα γράμματα από το νηπιαγωγείο! Όταν γράφω μία λέξη ολόσωστη, έχω φτάσει να είμαι περήφανη για τον εαυτό μου. Όλα αυτά όμως, ό,τι ώρα θέλω μπορώ να τα μάθω! Απλά τώρα τρέχω να προλάβω τις «εξελίξεις», επειδή ο μπαμπάς παίζει με το τάμπλετ μου όση ώρα διαβάζω και δεν μπορώ να συγκεντρωθώ όταν ακούω κάποιον άλλο να «σκοτώνει» τα «ζόμπυ» μου…

Αλλά έτσι είναι να είσαι μεγάλος, το διασκεδάσεις με την ψυχή σου όση ώρα θες και μπορείς να βρίζεις χωρίς να σε βάζουν τιμωρία. Όταν είσαι μικρός, πρέπει να κάνεις «υπομονή» όταν σε βρίζει κάποιος, ειδικά ο αδερφός σου. Αυτό είναι άδικο…

Και τα παιδιά στο σχολείο κάνουν κάτι «κακά» πράγματα, αλλά αυτό είναι πρόβλημα μόνο στο διάλειμμα, επειδή όταν μπούμε για μάθημα θα τιμωρηθούν για πριν, μετά θα το ξεχάσουμε όλοι και θα είμαστε καλά. Αν εξαιρέσεις ότι ένα παιδί έσπασε το χέρι του.

Οι τιμωρίες είναι πάντα άδικες, αλλά όλοι έχουμε «φάει»… «Αναλόγως» τι κάνεις, καθετί έχει την «ανάλογη» τιμωρία… Εκείνους, με τα όπλα, που έρχονται στον ύπνο μου και είναι κακοί, δεν τους βρίσκει κανείς. Δεν έχω καταλάβει γιατί λένε ότι δεν μοιάζω με τα άλλα παιδιά, αλλά δεν με στενοχωρεί αυτό επειδή έχω φίλους. Άλλοι δεν έχουν ούτε φίλους ούτε τάμπλετ… Θα προτιμούσα όμως να μου αφιερώνανε περισσότερο χρόνο οι γονείς μου, χρόνο χωρίς να μιλάμε, να ήμασταν αγκαλιά, να παίζαμε, χωρίς να με ρωτάνε τίποτα. Κι αυτή η δασκάλα μου, να μην είχε τόση υπομονή, επειδή η φασαρία γίνεται μεγαλύτερη στην τάξη και «τρελαίνει» τα αυτιά μου. Είναι άδικο. Δεν μπορώ να συγκεντρωθώ. Δεν είπα να τους τιμωρήσει πολύ, κάποιοι έχουν ένα «πρόβλημα» και κάνουν φασαρία. Αλλά κι εγώ, ρίχνω καμιά φορά καμιά σπρωξιά, για να «επανορθώσω» μόνη μου αυτή την αδικία, σε κάποιους που κάνουν τους «εξυπνάκηδες», που τα κάνουν όλα ωραία και σωστά, που νομίζουν ότι με ξεπερνούν. Και τότε, με προσέχουν όλοι και τσιρίζουν, σαν χαζά! Ενώ όταν λέω εγώ κάτι έξυπνο κανείς δεν το ακούει. Όλοι ακούνε μόνο τον εαυτό τους στην τάξη… Κι η κυρία μάλλον έχει ήδη αποφασίσει ποιοι είναι οι πιο έξυπνοι.»

Α., 6 ½  ετών

Το κείμενο αποτελεί μια δημιουργική προσπάθεια γραφής. Πρόκειται, στην πραγματικότητα, για «συρραφή» από λόγια που έχω ακούσει από παιδιά, ηλικιών από 4 έως 7 ετών. Μερικές φορές, νομίζω ότι θα μπορούσα να ήμουν κι εγώ στη θέση τους. Όμως, τα σημερινά παιδιά, αντιμετωπίζουν σαφώς έναν πιο «πολύπλοκο» κόσμο, με περισσότερα «χατίρια» αλλά και περισσότερες «υποχρεώσεις». Όπως και να ‘χει, στον παιδικό κόσμο είναι δύσκολο να «μπούμε»: έχει στοιχεία υπερβολής, μεγαλοποίησης, μαγικής σκέψης και φαντασίας και είναι «αποσπασματικός», ας πούμε ότι οι σκέψεις τους δεν είναι ολοκληρωμένες ούτε και σταθερές, έρχονται, φεύγουν, διαστρεβλώνονται…

Παρόλα αυτά, τα παιδιά μοιάζουν να μιλούν σαν «μεγάλοι», ανακαλούν εύκολα τα περισσότερα ερεθίσματα που καθημερινά τους δίνουμε και να μπορούν να συζητήσουν γι’ αυτά. Αυτό δεν σημαίνει ότι δεν πρέπει να επαναλαμβάνουμε πράγματα που σε εμάς φαίνονται «αυτονόητα», όπως οι κανόνες συμπεριφοράς «ανάλογα» με τα διαφορετικά περιβάλλοντα. Τα παιδιά νιώθουν ασφάλεια όταν τους μιλάμε ξεκάθαρα και να μην ξεχνάμε ότι η επανάληψη είναι η «μητέρα της μαθήσεως». Επομένως, δεν αρκούν τα νέα ερεθίσματα, εάν δεν επανερχόμαστε στην ουσία αυτών που θέλουμε τα παιδιά να μάθουν.

Επιπλέον, να μην παραβλέπουμε το γεγονός ότι και τα παιδιά έχουν άγχος, μάλιστα περισσότερο απ’ όσο πιστεύουμε, κι αυτό είναι φυσικό. Όπως έλεγε μια καθηγήτριά μου «τα παιδιά γεννιούνται στη μέση του έργου», συνεπώς τους φαίνονται σαν «βουνό» όλα αυτά που πρέπει να μάθουν, ιδιαίτερα στη σχολική ηλικία… Και να μην ξεχνάμε τη σωματική κόπωση που υφίστανται στις «έντονες» μέρες τους.

Προτείνω να βλέπουμε κάποιες φορές τον κόσμο από την πλευρά των παιδιών: θέλουν απλά να ακούγεται αυτό που λένε, να τους δίνουμε χρόνο, να τα προσέχουμε, να μην βαριόμαστε τις επαναλήψεις γιατί κι αυτό δείχνει την αγάπη και την παρουσία μας, να τα αντιμετωπίζουμε σαν υπεύθυνα, να τους δείχνουμε αφοσίωση, να μην παίρνουμε πίσω τους κανόνες μας, να τους επιτρέπουμε να είναι παιδιά και …να μην είμαστε πιο παιδιά από αυτά…

Με αγάπη,

Χ. Κ.

Παιδιά και όρια, μέρος δεύτερο

Το θέμα δεν είναι τα όρια για τα όρια,

αλλά η διαδικασία οριοθετησης ως εφοδιο ζωής

Μερικες φορές, δινουμε τόση σημασία στην "οριοθετηση" των παιδιών, σαν να επροκειτο να μείνουν για πάντα παιδιά! Θέλω να πω, οτι η διαδικασία οριοθετησης ειναι δυναμική κι οχι στατική, καθώς τα παιδιά μέρα με τη μέρα μεγαλώνουν, αλλάζουν και "κερδίζουν" τις ελευθερίες τους... συνεπώς πρόκειται ακριβώς για το αντίθετο!

Παιδιά και όρια, μέρος πρώτο

Η αγάπη είναι καλή, η αφοσίωση καλύτερη.

Το γνωρίζουμε αλλά και το νιωθουμε: τα παιδιά δοκιμάζουν πολλές φορές τα όρια που θετουμε. Αυτή η μοναδική, γλυκιά σχέση, χρειάζεται επιμονή κι υπομονή, χρειάζεται σταθερότητα και μετρο από την πλευρά του ενηλικου.

Το "στοίχημα" είναι να μην παρασυρθουμε απο την παιδική ψυχολογία. Ο παιδικος κόσμος εχει διαφορετικά φίλτρα. Τα παιδιά λενε ψέματα, είναι εγωκεντρικα, νιωθουν τα πάντα στον υπερθετικο βαθμό, αναζητούν την προσοχή μας.
Ομως είναι παιδιά...

Προσδοκιες που δεν αντιστοιχούν στην Πραγματικότητα σε σχέση με τα Παιδιά

Παιδικη Ηλικια: Κατανοηση και Προστασια

Τις τελευταίες δυο δεκαετίες, δινουμε περισσότερο χρόνο στην κατανόηση της παιδικοτητας και του παιδικού κοσμου, προκειμένου να συμπεριλαβουμε στην ημερήσια διάταξη τα δικαιώματα, τις ιδιαίτερες ανάγκες και τις επιθυμίες των παιδιων. Γενικα, η παιδικη προστασια αναδεικνύει δυο ενότητες ρολων κι υποχρέωσεων: των γονέων και της κοινωνίας, ως αλληλεπικαλυπτομενων αλλα και συμπληρωματικων μεταξυ τους.
Τα παιδιά, όμως, εξακολουθούν να παραμένουν "εκεινοι" οι "αγνωστοι" καθως,

«Ποια λάθη κάνουν οι γονείς επιδιώκοντας την «ασφάλεια» των παιδιών στο σχολείο;»

Φαίνεται ότι επικρατεί μια αναστάτωση και, όπως είναι φυσικό, μια σύγχυση, στην ελληνική κοινωνία όσον αφορά την «ασφάλεια» των παιδιών σε σχέση με τη βια στο σχολικό χώρο. Στο σημείο αυτό θα ήθελα να τονίσω ότι δεν είναι σωστή στάση ούτε ο εφησυχασμός αφενός, ούτε και η εν θερμώ παρέμβαση αφετέρου. Πρωτίστως, είμαστε βέβαιοι ότι οι σχολικές κοινότητες διαθέτουν τα αντανακλαστικά και τα απαραίτητα εφόδια ώστε να αντιληφθούν τη σοβαρότητα των ιδιαίτερων καταστάσεων και να σχεδιάσουν κατάλληλες παρεμβάσεις, οι οποίες χρειάζονται οπωσδήποτε χρόνο και συνεργασία απ” όλες τις πλευρές για να έχουν επιτυχή αποτελέσματα. Και πρέπει να έχουμε εμπιστοσύνη στο ελληνικό δημόσιο σχολείο. Από την άλλη πλευρά, δεδομένου ότι η «τάξη», όπως οι γονείς τη θυμόμαστε, έχει αλλάξει, ίσως θα έπρεπε να είναι πιο συχνή η παρουσία «ειδικών» στα σχολεία. Κάτι τέτοιο όμως εξαρτάται από την οικονομική (ή/και την πολιτική) κατάσταση της χώρας, προκειμένου να γίνεται συστηματικά, διαφορετικά δεν ωφελεί τόσο όσο θα επιθυμούσαμε. Αλλά και οι απαιτήσεις των γονέων για ενημέρωση έχουν αυξηθεί, ως αποτέλεσμα του υψηλότερου μορφωτικού τους επιπέδου. Δεν σημαίνει όμως ότι οι ειδικοί είναι απόντες, ότι έχουν πάψει να μελετούν τα σχολεία, ούτε ότι δεν τα επισκέπτονται, ούτε ότι δεν είναι στη διάθεση των γονέων και των εκπαιδευτικών (καθώς πραγματοποιούνται και στην περιφέρεια αρκετές ομιλίες και σεμινάρια και μάλιστα δωρεάν).

Κι αφού όλοι προσπαθούμε περισσότερο, γιατί μοιάζει σαν κάτι να μην «λειτουργεί»;