Σε ποιο βαθμό εμπνεόμαστε από τα παιδιά και τους επιτρέπουμε να συμμετέχουν ενεργότερα στη λήψη αποφάσεων;

Όταν λέμε ότι ακούμε ενεργά τα παιδιά, ότι λαμβάνουμε υπόψη τη γνώμη τους κι ότι είναι δικαίωμα των παιδιών να έχουν καλή πληροφόρηση και λόγο στις καταστάσεις που τα αφορούν, τι εννοούμε τελικά;

Σε ποιο επίπεδο βρίσκεται η συμπερίληψη των αποφάσεων παιδιών στις δομές όπου περνούν τον περισσότερο χρόνο τους;

Μέσα από ποιες διαδικασίες προωθείται;

Σε ποιο βαθμό «χειραγωγούμε» τα παιδιά;

Σε ποιο βαθμό εμπνεόμαστε από αυτά;

Τα ακούμε ενεργά ή προσπαθούμε «εικονικά» να εξασφαλίσουμε τη συμμετοχή τους σε καθημερινές αποφάσεις;

Πόσο καλά ενημερώνουμε τα παιδιά για δυνατότητες και συνέπειες των αποφάσεών τους, με γλώσσα φιλική για την ηλικία τους;

Τα συμβουλευόμαστε ή μόνο τα συμβουλεύουμε;

Παίρνουμε τις αποφάσεις «μισές-μισές» με τα παιδιά;

Μήπως θα μπορούσαμε να ενθαρρύνουμε περισσότερες πρωτοβουλίες των παιδιών εάν συνάψουμε κατάλληλες σχέσεις υποστήριξης/ υποβοήθησης;

Πώς να γίνετε καλύτεροι στην πειθώ, μέρος πρώτο

Η πειθώ, δηλαδή η ικανότητα να πείθουμε, είναι ένα χάρισμα, που αρμόζει σε «ηγέτες». Σε αυτήν την ικανότητα, όμως, εξαρχής, φαίνεται ότι υπάρχει κάτι το …αντιφατικό: ενώ, η διαδικασία της πειθούς, περιβάλλεται, γενικά, με αξία, αυτός που επηρεάζεται εύκολα, μπορεί να θεωρηθεί ακόμη και ως «ασταθής». Έτσι, αν και σε ένα πιο γενικό επίπεδο, φαίνεται ότι τα άτομα προτιμούν τις σχέσεις εκείνες στις οποίες υπάρχει συμφωνία, ο παραπάνω, ίσως, είναι ένας λόγος, για τον οποίο, η διαδικασία να πείσουμε κάποιον, συναντά διάφορα «εμπόδια»: εξαρτάται από κάποια χαρακτηριστικά της σχέσης με τον άλλο, από τον τρόπο που θα παρουσιαστεί το αντικείμενο, από τον τρόπο που ο άλλος θα το προσλάβει και από διαφόρους, εξωτερικούς, της διαδικασίας, παράγοντες.

Πρώτα απ’ όλα, όμως, στο σημείο αυτό, θα πρέπει να κάνουμε ένα διαχωρισμό, μεταξύ «πειθούς» και «επιρροής»: η επιρροή, είναι μια έννοια λιγάκι πιο γενική, από την πειθώ. Μάλιστα, σε μια απόπειρα να επηρεάσουμε κάποιον, υπάρχει, συχνά, η περίπτωση, να μην τον επηρεάσουμε ακριβώς σε αυτό στο οποίο στοχεύαμε αρχικά, αλλά σε κάτι «παράπλευρο»! Ας δούμε, λοιπόν, στη συνέχεια, μερικές από τις προϋποθέσεις της πειθούς:

Η έννοια της ουδετερότητας ως "κρίσιμη" στην επίλυση προβλημάτων από τον "μη-ειδικό"

Η ουδετερότητα στην επίλυση προβλημάτων, αναφέρεται κυρίως στον έλεγχο των προσδοκιών και της δημιουργίας (αρνητικών) σεναρίων σχετικά με την έκβαση μιας κατάστασης. Δεν σημαίνει όμως, ότι δεν πρέπει να έχουμε συναισθηματική συμμετοχή σε ένα "πρόβλημα" ή ότι πρέπει να διαχωρίζουμε την οπτική, τα συναισθήματα και τις σκέψεις μας από τη διαχείρισή του. Αντίθετα, η σύνθεση των οπτικών, αποτελεί το στοιχείο-κλειδί, που θα δώσει τελικά τις σωστές διαστάσεις κάθε κατάστασης, αφού η "απλοποίηση" που συχνά επιχειρούμε αυθόρμητα, στην πραγματικότητα δυσκολεύει την περιγραφή και την κατανόηση.

Πρώτα απ' όλα όμως, θα πρέπει να έχουμε υπόψη ότι, υπάρχει η τάση να αποδίδουμε τις συμπεριφορές των ατόμων στην ιδιαίτερη ψυχοσύνθεσή τους, όπως και να προσπαθούμε να προβλέψουμε τις μελλοντικές συμπεριφορές των ατόμων με βάση τις μεμονωμένες συμπεριφορές τους. Συχνά λοιπόν, κάνοντας τέτοιου είδους διαπιστώσεις, ίσως, ως ένα βαθμό, "δημιουργούμε" εμείς οι ίδιοι τα προβλήματα, αφενός προσπαθώντας να εξηγήσουμε τη διαφορετικότητα και αφετέρου χωρίς να κάνουμε προσπάθειες διαχείρισης αφού πιστεύουμε ότι "έτσι είναι", παγιδευμένοι σε μια αυτο-αναφορικότητα και χωρίς να έχουμε το περιθώριο να μάθουμε κάτι καινούργιο και στις δυο περιπτώσεις! Αυτή η "προδιάθεση", προφανώς αποτελεί ένα σοβαρό εμπόδιο της "ουδετερότητας"...

Επίσης, ουδετερότητα δεν είναι το να λέμε εξαρχής "το ξέρω", ούτε και "δεν μπορώ"...

Όταν κάποιος δηλώνει: "Δεν έχω εμπιστοσύνη σε κανέναν...", τι θα τον κάνει να νιώσει καλύτερα;

Τι περιέχει, όμως, η δήλωση "Δεν έχω εμπιστοσύνη σε κανέναν";

Απογοήτευση; Θλίψη; Μοναξιά; Αρνητικές σκέψεις;...

...αλλεπάλληλους "παραμορφωτικούς καθρέπτες;"

...ή πεποιθήσεις, που αναζητούν συνεχώς τα σύμφωνα εκείνα στοιχεία που τις στηρίζουν, τις επαληθεύουν, τις εγκαθιδρύουν, τις διαιωνίζουν...
Στην πραγματικότητα, περιέχει κάτι απ' όλα όσα περιέχουν όλες οι άλλες σκέψεις, αλλά σε έναν πιο μεγάλο βαθμό.

Και για κάποιον παράξενο-στ' αλήθεια-λόγο, οι σκληρές εκφράσεις των άλλων, μας αποστομώνουν, μας μοιάζουν πιο αληθινές απ' όσο στην πραγματικότητα είναι, μας αφήνουν αρκετές φορές "ανήμπορους" να πείσουμε, να βοηθήσουμε...

Τι έχει όμως "από-κάτω" μια τέτοια δήλωση; Τι μπορούμε να απαντήσουμε, το οποίο να έχει όντως νόημα για το άλλο άτομο; Και τι μπορούμε να κάνουμε, με πράξεις, γι' αυτήν την αποκατάσταση;

Ακούγοντας τον άλλο με όλον μας τον εαυτό και αναδεικνύοντας θετικές όψεις της προσωπικότητάς του…

Πρόκειται για μια όμορφη και ιδιαίτερη παρουσίαση, η οποία δημιουργήθηκε με αγάπη, για ένα ξεχωριστό ακροατήριο, το οποίο έχει έναν αξιέπαινο κοινό σκοπό.

Βέβαια, συνήθως, από τη δική μας πλευρά, ξεκινάμε έχοντας ένα συγκεκριμένο πλάνο της εισήγησής μας, σε μια τέτοια συνάντηση, ωστόσο, το ακροατήριο έχει τον πιο ουσιαστικό ρόλο, εκείνον δηλαδή του «ενεργού ακροατή»…

 Η «ενεργητική ακρόαση», υπήρξε η αρχική θεματική αυτής της παρουσίασης. Η ενεργητική ακρόαση, ως μια βασική δεξιότητα της καλής επικοινωνίας, η οποία όμως, καθότι «βασική», φαίνεται ότι παίρνει διαφορετικό, κάθε φορά, «χρώμα»…

Πρώτα απ’ όλα, η ακρόαση, ως ικανότητα να βλέπουμε από την πλευρά του άλλου, παρουσιάζεται επάξια ως η ακρογωνιαία λίθος της επίλυσης των διαπροσωπικών προβλημάτων και συγκρούσεων. Δεύτερον, είναι μια δεξιότητα η οποία μπορεί να διδαχθεί, μέσω της βελτίωσης μας σε συγκεκριμένες τεχνικές και τρίτον, η εκμάθησή της επηρεάζει τις στάσεις και τις συμπεριφορές μας, συντελεί δηλαδή, στην ατομική βελτίωση.

Αυτά είναι τα, ας πούμε, πιο «αντικειμενικά» της χαρακτηριστικά.

Περαιτέρω, η ακρόαση, είναι πολύ μεγάλο πράγμα, αν κρίνουμε από την ιερότητα, εντός κι εκτός εισαγωγικών, των επαγγελμάτων που σχετίζονται με την ακρόαση…

Κατά πόσο χωράει ο "άλλος" και η "οπτική" του στη ρουτίνα μας;

Σήμερα το πρωί, πίνοντας τον καφέ μου, ξεκίνησα να προετοιμάζω μια εισήγηση σχετικά με την «ενεργητική ακρόαση». Καθώς συγκέντρωνα λοιπόν κάποια συμπληρωματικά στοιχεία από πρόσφατα αναγνώσματα, θυμήθηκα ότι εχθές, ένας φίλος μου είχε ζητήσει να διαβάσω ένα κείμενό του και να του πω τη γνώμη μου. Τελικά, λίγο η δουλειά, οι υποχρεώσεις… δεν πρόλαβα να το κάνω. Και μετά θυμήθηκα τον καφέ που έλεγα ότι θα έπινα με την παιδική μου φίλη κι εδώ και ένα μήνα δεν έχουμε ακόμη βρεθεί, παρά μόνο μέσα σε λεωφορεία, πηγαίνοντας σε δουλειές…

Τα σκέφτηκα όλα αυτά για λίγο κι αναρωτήθηκα: «Καλά είναι όλα αυτά που μαθαίνουμε και τα πιστεύουμε, το να (ξανα)μάθουμε δηλαδή πώς να ακούμε τον «άλλο»: ιδίως σκεπτόμενοι τα παιδιά μας, τους φίλους, τους «δικούς μας» ανθρώπους… Στην ουσία, όμως, κατά πόσο μπορούμε τελικά, είμαστε δηλαδή και έτοιμοι και διαθέσιμοι, να ακούσουμε τον «άλλο», μέσα σε αυτό που λέμε: η «ρουτίνα» μας; Κι αν δεν έχουμε ήδη το χρόνο για τους πιο δικούς μας ανθρώπους, τότε τι γίνεται με τους άλλους;»

Δεν έχω βέβαια σκοπό να αμφισβητήσω την (έμφυτη, πιστεύω) καλή μας πρόθεση, το ενδιαφέρον μας, ούτε την καλή εντύπωση που έχουμε για τον εαυτό μας. Και δεν θα υπονοούσα σε καμία των περιπτώσεων ότι είμαστε λιγότερο «καλοί άνθρωποι» ή λιγότερο «χρήσιμοι πολίτες» εάν δεν μπορούμε να «μπούμε στη θέση του άλλου» κι εάν δεν μπορούμε να αντιληφθούμε τις «ανάγκες» του άλλου. Είναι άλλωστε κι ανθρώπινο και ειλικρινές ότι «τα καθημερινά προβλήματα, ο αγώνας…-»

-Όλα αυτά όμως, δεν παύουν να είναι «βάρη», τα οποία θα μπορούσαμε κάλλιστα να μοιραζόμασταν με τον «άλλο», μέσα από σχέσεις εγγύτητας και φιλίας.

Ούτε να καταρρίψω την παραπάνω την δικαιολογία είχα ως στόχο… Αντίθετα, αυτό για το οποίο αναρωτιόμουν εξαρχής είναι: «Έχουμε πράγματι το χρόνο και τη διάθεση να ακούσουμε τον άλλο «ενεργά»; Και σε ίσους όρους; Να μάθουμε από αυτήν την αλληλεπίδραση και να διευρύνουμε, όπως λένε, τους «ορίζοντές» μας;»

Αλλά και όταν λέμε ότι θέλουμε να «αλλάξουμε», θέλουμε στ’ αλήθεια να δοκιμάσουμε τα όρια τον απόψεών μας ή επιδιώκουμε να παραμένουμε «συγκροτημένοι» μέσα από «απορριπτικές», κυρίως, στρατηγικές;

Αφενός (επειδή είναι προφανώς πιο «οικονομικό» όσον αφορά την «ενέργειά» μας), έχουμε την τάση να αναβάλλουμε κατά κάποιον τρόπο τις υποθέσεις των «άλλων», ακόμη και να απορρίπτουμε «προκαταβολικά» το διαφορετικό, νιώθοντας ότι το να δώσουμε κάτι παραπάνω ξεπερνά τις δυνάμεις μας… Από την άλλη πλευρά, η διεύρυνση των σχέσεων φιλίας, φαίνεται ότι είναι η απάντηση στα αρνητικά αισθήματα άγχους, μοναξιάς και κενού...

Και …η ρουτίνα μας;

Καταρχάς, δεν είναι κάτι αρνητικό. Είναι οι καθημερινές δραστηριότητες που είναι «απαραίτητες», που μας «συγκροτούν», που μας κάνουν να είμαστε «οι εαυτοί μας», που κάνουν τον κόσμο «προβλέψιμο», που μας βοηθούν να είμαστε οργανωμένοι, που μας επιτρέπουν τις μικρές διασκεδάσεις ή/ και «ιεροτελεστίες»: είναι η δουλειά αλλά μπορεί να είναι και η Κυριακάτικη εκδρομούλα, το διάβασμα της εφημερίδας το απόγευμα, η αγαπημένη μας τηλεοπτική εκπομπή…

Η ρουτίνα, για άλλους λιγότερο και για άλλους περισσότερο, είναι ούτως ή άλλως απαραίτητη για την ισορροπία μας.

Και μαζί με τη «ρουτίνα» μας, είναι ο «κύκλος» των ατόμων με τα οποία συναναστρεφόμαστε… Ένας κύκλος, που όμως, όσο μεγαλώνουμε, καταλήγει τελικά να «στενεύει»; Ή είμαστε γενικά (και δικαιολογημένα κάποιες φορές) καχύποπτοι, φοβισμένοι και απογοητευμένοι να γνωρίσουμε καινούργιους ανθρώπους, να τους εμπιστευτούμε και να εναποθέσουμε ελπίδες σε αυτούς;

Αυτό που γενικά παρατηρώ, είναι μια τάση να αναζητούμε τους ανθρώπους και τα στοιχεία που «συμφωνούν» με εμάς. Και το διατύπωσα επίτηδες έτσι, κι όχι: «που συμφωνούμε εμείς με αυτά». Μια τέτοια τάση μοιάζει «φυσική» για ένα «ισορροπημένο» άτομο. Μάλιστα, φαίνεται ότι και οι επιστήμονες που ασχολούνται με την «ψυχή», συνηγορούν σε κάτι τέτοιο, ενθαρρύνοντας τα άτομα προς τις παρέες που στηρίζουν τις επιλογές τους: «Η ζωή είναι μικρή, γι’ αυτό να συμπορεύεσαι με όσους σε σέβονται και να μην στενοχωριέσαι για τους άλλους».

Μα αυτό είναι διαφορετικό από το να περιμένουμε μόνο τη «συμφωνία» μέσα στις σχέσεις που θεωρούμε «καλές»: υπ’ αυτήν την έννοια, δεν αντιμετωπίζουμε τον άλλο ως «σύνολο», απομονώνουμε μόνο τα στοιχεία εκείνα που «χρειαζόμαστε». Αλλά και το να παραβλέπουμε ή να συγκαλύπτουμε τα «αρνητικά» στοιχεία του άλλου, όσο κι αν το κάνουμε με «καλή πρόθεση», εξακολουθεί να είναι μια μη συνολική αντιμετώπιση.

Και ποιος είναι «τέλειος»; Άλλωστε, μεταξύ φίλων, προβλέπεται πάντοτε μια κάποια «ασυλία»… Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι διατηρούμε μόνο τις φιλίες εκείνες που μας κολακεύουν.

Η «καλή σύγκρουση»:

Η αυθεντική, «καλή» επικοινωνία, δεν φοβάται την πρόκληση, τη σύγκρουση. Και σίγουρα δεν είναι μια (θεατρική) «παράσταση». Απλά σέβεται τα προσχήματα και διαθέτει τακτ: δηλαδή δεν αναδεικνύει σκοπίμως τα «συγκρουσιακά» θέματα, αντίθετα προσπαθεί να τα μονώσει, να τα περιορίσει. Η «σύγκρουση», παρόλα αυτά, μπορεί να είναι μια ευκαιρία για εμπέδωση του ενδιαφέροντος, των σχέσεων, της εμπιστοσύνης, των κοινών στόχων. Επομένως, είναι καλύτερα να τονίζουμε τις κοινές οπτικές αφού προηγουμένως έχουμε με ενδιαφέρον προσπαθήσει να καταλάβουμε καλά την οπτική του άλλου.

Συνεπώς:

• Όταν ακούμε τον άλλο, μπορούμε να είμαστε σίγουροι ότι τον «ακούμε πραγματικά» και να ενθαρρύνεται κι εκείνος να εκφραστεί, κάνοντας επαναδιατυπώσεις με ενδιαφέρον κι όχι σαν «ανακριτές» ή «δικαστές».
• Σημασία έχει να νιώθουν κι οι δυο πλευρές «ανωτερότητα» στη σχέση επικοινωνίας: επειδή οι διαδικασίες επικοινωνίας οδηγούν σε «αμοιβαία προσαρμογή», δηλαδή το επίπεδο του διαλόγου αλλάζει και έρχεται προς το μέσον, βοηθά το να είμαστε ξεκάθαροι στις επιδιώξεις μας στοχεύοντας πάνω απ’ όλα στην κοινή κατανόηση και το αμοιβαίο όφελος.
• Όλοι μας έχουμε κάποιες πεποιθήσεις κι ενδεχομένως κάποια «ιδεολογία», όμως αυτό δεν σημαίνει ότι πρέπει να είμαστε «κλειστοί» για να τα διατηρήσουμε. Αντίθετα, ο διάλογος βοηθά την καλλιέργεια όλων των απόψεων και μας βοηθά να παραμένουμε σίγουροι και συγκροτημένοι.
• Κάθε άτομο «συγκρατεί» και «μαθαίνει» ό,τι το ενδιαφέρει αλλά και στη βάση των προηγούμενων εμπειριών του, επομένως η «πραγματική κατανόηση» χρειάζεται συνεχή προσπάθεια είτε είμαστε «καλοί ακροατές» είτε …όχι!
• Το να αναζητάμε μόνο τα «σύμφωνα» στοιχεία δεν προωθεί ούτε τη «μάθηση» ούτε και τις νέες ιδέες…
• Αναγνωρίζουμε ότι κι ο άλλος έχει την ανάγκη να δείξει τα θετικά του στοιχεία, δεν του στερούμε αυτό το δικαίωμα. Έτσι, μπορούμε να δίνουμε και περισσότερες πρωτοβουλίες, να «βγάζουμε μπροστά» και τους άλλους, να προωθούμε όλες τις ιδέες… Έτσι συμβαίνουν όλα τα όμορφα και δημιουργικά πράγματα. Και μόνο αυτό θα φέρει «αλλαγή» και διαφορετικούς τρόπους οργάνωσης της γνώσης.
• Το λιγότερο άλλωστε που θα «κερδίσουμε» είναι, ότι οι καλοί συνομιλητές, θεωρούνται γοητευτικοί και συμπαθείς από τον περίγυρό τους!

Είναι ωραίο να καλλιεργούμε τις δεξιότητές μας αλλά, εάν ταυτόχρονα δεν παράγουμε ευκαιρίες συνάντησης κι ανταλλαγής, σε τι ωφελούν;

Πόσες φορές στερούμαστε την αυθεντική επαφή και προτιμάμε τις «οθόνες»;

Οι οθόνες όμως, όσο κι αν έχουν αληθοφάνεια, εξειδικευμένη γνώση, ποικιλία και «νέα», δεν μας δίνουν τη δυνατότητα να ακούμε «ενεργητικά».

Ίσως οι απόψεις των ανθρώπων που συναντάμε καθημερινά, μας ενδιαφέρουν τελικά περισσότερο απ’ όσο νομίζουμε… Κι ίσως και να μπορούν να αλλάξουν κάπως τις «προτεραιότητές» μας και μας δείξουν το «νόημα» που ψάχνουμε. Αλλά το πρώτο βήμα είναι να ανοίξουμε λίγο παραπάνω την καρδιά μας και μετά τα μάτια και τα αυτιά μας!

Χ. Κ.

Διδάσκοντας τις δεξιότητες πρόληψης και διαχείρισης συγκρούσεων

Όταν λέμε ότι κάποιος είναι καλός ακροατής, ότι μας εμπνέει εμπιστοσύνη κι είναι ψύχραιμος, αυτές είναι δεξιότητες που μπορούμε να τις διδάξουμε και να τις διδαχτούμε; Με άλλα λόγια, μπορούμε, τελικά, να διδάξουμε τις δεξιότητες διαχείρισης κρίσεων και συγκρούσεων; Κι αν η απάντηση είναι θετική, τότε πώς μπορούμε, σε ένα πρόγραμμα 15-25 ωρών, να επηρεάσουμε τις συμπεριφορές και τις στάσεις των ατόμων ώστε να είναι σε θέση να χρησιμοποιήσουν «εποικοδομητικά» αυτές τις δεξιότητες;