Ξεμπερδεύοντας με τα "ξερά φύλλα"...

Συχνά, τα άτομα δυσκολεύονται από δυσάρεστες και ενοχλητικές σκέψεις, που επιμένουν για μεγάλα διαστήματα... Αυτές οι σκέψεις, φαίνεται ότι περιέχουν στο μεγαλύτερο μέρος τους φόβους και έχουν την τάση να εμφανίζονται στις χαλαρές στιγμές κι όχι όταν κάποιος είναι απασχολημένος με ένα έργο. Τέτοιες σκέψεις, επηρεάζουν τη διάθεσή μας, μας αγχώνουν, μας προβληματίζουν και μας εμποδίζουν να χαρούμε τα καθημερινά πράγματα...

Σημαντικό, σε μια τέτοια κατάσταση, είναι, να αναζητήσουμε εμπειρίες για όλα τα αισθητήρια όργανα, εικόνες αληθινές, με χρώματα, αρώματα και συγκινήσεις... Αυτές μπορούν να είναι νέες εμπειρίες ή να περιέχουν παλιές, αγαπημένες συνήθειες, που είχαμε ξεχάσει... Μπορεί να είναι και "όνειρα της μέρας", νοερά "ταξίδια"...

Γενικά, οι πλήρεις εικόνες, μπορούν να "νικήσουν" τις άχρωμες, στατικές, ενοχλητικές σκέψεις!

Ένας τρόπος να επικεντρωθούμε στις αισθήσεις, είναι να προσθέσουμε στην καθημερινότητά μας χαλαρωτικές σκέψεις, σαν καταφύγια... Εάν δεν μπορείτε να πάτε μια βόλτα στη θάλασσα, μπορείτε να κλείσετε για λίγα λεπτά τα μάτια και να φανταστείτε τα χρώματα, να προσθέσετε τον ήχο του κύματος, τους ήχους των πουλιών, την αίσθηση της ζέστης στο σώμα, την αίσθηση από το αεράκι στο πρόσωπο...

Ίσως, ενοχλητικές σκέψεις προσπαθήσουν ξανά να "τρυπώσουν" κάπου εκεί...

Αναγκαστικά, προηγείται ένα στάδιο στο οποίο τα ξερά φύλλα συνυπάρχουν με τα νεαρά... Όπως όταν αναγεννιέται το καμένο δάσος... Εσείς, απλά, συνεχίστε να "επισκέπτεστε" τα χαλαρωτικά μέρη της φαντασίας σας... 

Και μετά, δοκιμάστε να αποκτήσετε μια νέα συνήθεια, τα "όνειρά της μέρας"...

Θα σας χαλαρώσουν και θα σας βοηθήσουν να οργανώσετε τους στόχους σας... Τα όνειρα της μέρας, βοηθούν τη μνήμη και τη μάθηση και μας κάνουν δημιουργικούς...

Χ. Κ.

Δημιουργική ζωή και υγεία του εγκεφάλου

Ο εγκέφαλος είναι το ζωτικό όργανο, που συντονίζει κι ενοποιεί τις εμπειρίες μας. Η ιδιαιτερότητα του εγκεφάλου, σε σχέση με τα άλλα όργανα του σώματος μας, είναι, κατά τη γνώμη μου, ότι χρειάζεται τροφή, ανατροφοδότηση και προσοχή σε όλα τα επίπεδα και ταυτόχρονα τα μηνύματά του αξιολογούνται πιο δύσκολα επειδή περιλαμβάνουν και σκέψεις και μηνύματα και συμπεριφορές.

Σε γενικές γραμμές, προκειμένου να σεβόμαστε τις ανάγκες του εγκεφάλου και να προλαμβάνουμε τις ασθένειες του, θα πρέπει να εστιάσουμε στους τομείς: ψυχική υγεία, άσκηση/ κίνηση (και καλή διατροφή χωρίς καταχρήσεις), ποιότητα αισθητηριακών εμπειριών, κοινωνική ζωή, νέες δραστηριότητες και δημιουργικότητα*. Στο σημείο αυτό, καλό να είναι να διευκρινιστεί ότι η φυσική άσκηση, μέσω απλών καθημερινών δραστηριοτήτων, μπορεί να οργανωθεί για όλες τις ηλικίες και με τη συνεργασία φυσιοθεραπευτή και εργοθεραπευτή κι ότι είναι πιο ευχάριστη όταν γίνεται σε ομάδες. Σε σχέση με την ψυχική υγεία, η αντιμετώπιση των συμπτωμάτων της κατάθλιψης κρίνεται βασική για την πρόληψη της νόσου Αλτσχάιμερ αλλά και η κοινωνική ζωή σχετίζεται με την καλή ψυχική υγεία και την υγεία του εγκεφάλου. Η καλή υγεία και λειτουργικότητα των αισθητηρίων οργάνων (κυρίως της όρασης και της ακοής) είναι επίσης σημαντική για την ποιότητα ζωής, επειδή ο εγκέφαλος είναι ένα όργανο που ζει από την πληροφόρηση (με αυτόν τον τρόπο ενδυναμώνονται οι νευρώνες του και δημιουργούνται οι νέοι)! 

Στη διαδικασία διατήρησης ενός υγιούς εγκεφάλου, είναι σημαντικό το άτομο να απασχολείται και να συμμετέχει σε νέες δραστηριότητες, κυρίως σε ομαδικές δράσεις. Αυτό, όμως, που είναι το πιο εντυπωσιακό, είναι, οι θετικές αντιδράσεις του εγκεφάλου στις δημιουργικές δραστηριότητες και ιδιαίτερα στη μουσική! Μάλιστα, η ενασχόληση με το παίξιμο μουσικής σε σχέση με την απλή ακρόαση, φαίνεται ότι εμπλέκει περισσότερο όλες τις περιοχές του εγκεφάλου και μάλιστα συνδυαστικά μεταξύ τους, πολλαπλασιάζοντας τα οφέλη, αφού εμπλέκει τη μνήμη, το συναίσθημα, τις αισθητηριακές εμπειρίες, την αισθητική**...

Χριστίνα Καλαβρή,

Ψυχολόγος με ειδίκευση Εγκληματολογίας.

________

*Την Τετάρτη 20 Σεπτεμβρίου, είχα την τιμή να παραβρεθώ στην εκδήλωση της Ελληνικής Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συγγενών Διαταραχών Χαλκίδας, συνοδεύοντας άτομα των ΚΑΠΗ Δήμου Διρφύων-Μεσσαπίων. Οι ομιλητές (Αγγελίδου, Πολίτης, Ζήσης, Λαθούρα) ήταν κορυφαίοι στους επιστημονικούς τομείς τους και οι συμβουλές που έδωσαν στο ακροατήριο ήταν τόσο ουσιαστικές όσο και εφικτές στην καθημερινότητα. Οι τομείς στους οποίους επικεντρώθηκαν, αφορούσαν την υγεία του εγκεφάλου, την ποιότητα ζωής μέσω της καθημερινής άσκησης του σώματος και τη μουσικοθεραπεία μέσω και της εκμάθησης μουσικών οργάνων. 

Η Πρόεδρος και οι εθελοντές της Ελληνικής Εταιρείας Νόσου Alzheimer και Συγγενών Διαταραχών Χαλκίδας προσφέρουν ποιοτική ενημέρωση και υψηλού επιπέδου υπηρεσίες που μπορούν να βοηθήσουν στην πρόληψη και στη φροντίδα των ενδιαφερομένων. Επίσης, ενημερωθήκαμε ότι, διοργανώνονται σημαντικές δράσεις για την ψυχαγωγία και την ποιότητα ζωής στην τρίτη ηλικία σε συνεργασία με ομάδες της πόλης. Η Παγκόσμια Ημέρα Αλτσχάιμερ γιορτάζεται κάθε χρόνο στις 21 Σεπτεμβρίου.

** Περισσότερα στο: "How playing an instrument benefits your brain", Anita Collins, διαθέσιμο στο you.tube.

Γιατί το σωστό είναι αυτό που μας κάνει ικανοποιημένους κι αντίστροφα…

Υπάρχουν «κανόνες» που φέρνουν πίεση και δυσφορία. 

Υπάρχουν κανόνες και «πιέσεις» που μας κάνουν πιο σίγουρους και ικανοποιημένους. 

Υπάρχουν «χαρές» που καλό είναι να τις αποφεύγουμε. 

Υπάρχουν και «στερήσεις» που αξίζει να γευτούμε το τρύπημα από το αγκάθι τους, επειδή, με μια υποχώρηση σε κάτι που δεν είναι και τόσο σημαντικό, μπορούμε να εξασφαλίσουμε κάτι πιο σημαντικό… 

Υπάρχουν απόψεις που προκαλούν απόρριψη, αμφιβολία κι ανασφάλεια… 

Υπάρχουν και απόψεις που δεν φοβούνται να αναγνωρίσουν αξία και στις άλλες... 

Η συζήτηση για το ψεύτικο και το αληθινό, για το «λάθος» και το «σωστό», φαίνεται σαν αδιέξοδο… Και τι να πούμε εμείς, από τη στιγμή που μας τα είπε όλα ο Αριστοτέλης;

Στη σύγχρονη (τόσο πολύπλοκη) κοινωνική πραγματικότητα, μπορεί, τελικά, το «σωστό» να συμπίπτει με ό,τι μας κάνει πλήρεις κι ευτυχισμένους;

Και βέβαια μπορεί. 

"Πώς θα χαλαρώσω;" Μάθετε τα "μυστικά της χαλάρωσης" και προετοιμαστείτε για να δώσετε τον καλύτερο σας εαυτό!

Η χαλάρωση θεωρείται και σαν κάτι σχεδόν "μυθικό"... 

Μπορεί να την έχουμε στο μυαλό μας σαν κάτι ακατόρθωτο, κάποιες φορές μπορεί να νομίζουμε ακόμη κι ότι δεν τη δικαιούμαστε ή να φτάνουμε, γενικά, στα άκρα, με το να τη θεωρούμε από τη μια πλευρά πολυτέλεια κι από την άλλη, να πιστεύουμε κι ότι δεν την έχουμε ανάγκη... 
Σε αυτό το άρθρο, θα εξετάσουμε πιο προσεκτικά τι σημαίνει "χαλάρωση" και ποιες είναι οι χαλαρωτικές δραστηριότητες. Στόχος είναι, να γίνει σαφές ότι η χαλάρωση περιέχει την ουσία στη σχέση νου και σώματος.

Η χαλάρωση, μπορεί να αποτελεί μια απολαυστική διαδικασία αλλά εξακολουθεί να αποτελεί και απαραίτητο μέρος για την επιτυχία ενός στόχου. Επομένως, δεν θα πρέπει να χάνουμε την ουσία σε σχέση με τη χαλάρωση, ούτε εξιδανικεύοντάς την, αλλά ούτε θεωρώντας την ως 'χάσιμο χρόνου"... Γενικά, η χαλάρωση φαίνεται ότι είναι απαραίτητη για δυο λόγους: πρώτον, είναι προϋπόθεση για να αποδώσουμε περισσότερο σε ένα σημαντικό στόχο που έχουμε θέσει (και αναμένουμε την επιτυχία σε αυτόν με ευχάριστη προσμονή...) και δεύτερον, η χαλάρωση είναι απαραίτητη μετά από μια έντονη δραστηριότητα, προκειμένου να μειωθεί η ένταση της προσπάθειας στο σώμα και να επανέλθει η ισορροπία, ούτως ώστε να μπορούμε να συγκροτηθούμε για ένα μελλοντικό στόχο χωρίς να σπαταλιέται/ μειώνεται η ενέργειά μας. 

"Γιατί δεν μπορώ να λύσω τα προβλήματά μου;"

Προσπαθείς να καταλάβεις τι φταίει, τι κάνεις λάθος και γιατί μοιάζει σαν να μην υπάρχει λύση στα προβλήματά σου... Εντάξει, όλοι έχουμε προβλήματα, ωστόσο τα δικά σου πιστεύεις ότι είναι τα πιο ...επιτακτικά κι ότι, ο δικός σου περίγυρος, μοιάζει να είναι ο πιο δύσκολος να συνεννοηθεί κάποιος μαζί του... 

Γιατί; 

Μήπως υπάρχει κάτι που κάνει δυσλειτουργικές ορισμένες σκέψεις και συμπεριφορές σου, παρόλο που έχεις όλη την καλή πρόθεση να ακούσεις και να μάθεις τρόπους για την επίλυση των προβλημάτων σου;

1. Μήπως προτιμάς την «καθόλου» ταυτότητα από μια ταυτότητα που περιέχει κάποια αρνητικά, κατά τη γνώμη σου, στοιχεία; Και μήπως αυτό σε κάνει να διαχωρίζεις τη θέση σου από τα (κοινά) προβλήματα, απαντώντας ότι οι άλλοι φταίνε που σε κάνουν να νιώθεις έτσι; 

Το ζήτημα είναι, κάθε φορά, να μπορούμε να βλέπουμε δημιουργικά τις καταστάσεις, να εστιάζουμε σε ένα σύνολο το οποίο διαθέτει πλευρές που επιδέχονται βελτιώσεις και να ενεργοποιούμε τα θετικά στοιχεία των ταυτοτήτων μας...

2. Μήπως έχεις βολευτεί με τους «καθόλου» κανόνες, αντί για τους κανόνες ενός πλαισίου που δεν σε εξέφραζε ποτέ ή που έχει πάψει πια να σε εκφράζει; 

Οι κανόνες (και συγκεκριμένα μια "χρυσή τομή" αυτών...) δίνουν το νόημα στη ζωή και στις στιγμές: όταν υπάρχουν πολλές απαγορεύσεις, τότε το άτομο δεν ξέρει τι θέλει ούτε τι θα το ικανοποιούσε αλλά και χωρίς κανόνες, δεν μπορούμε να ξέρουμε τι κάνουμε και τι θέλουμε...

3. Μήπως δεν θέτεις σε εφαρμογή όλα τα βήματα της επίλυσης; 

Συχνά, τα προβλήματα απαιτούν να εργαστούμε σε πολλαπλά επίπεδα, ενώ εμείς δρούμε καλά αλλά αποσπασματικά, με αποτέλεσμα η κατάσταση να μοιάζει σαν να μην "προχωρά"...

4. Μήπως εφάρμοσες το σωστό δρόμο για τη λύση, αλλά δεν τον επανέλαβες;

Συχνά, λέω στους πελάτες μου: "Όταν έχεις βάλει στόχο να κάνεις όμορφο το σώμα σου, αρκεί να πας μια φορά γυμναστήριο;". Έτσι συμβαίνει και με τις εναλλακτικές που λειτουργούν στην επίλυση προβλημάτων: πρέπει να βρουν τη θέση τους στη ρουτίνα, να τις τηρούμε συνειδητά, ευχαρίστως και σχολαστικά...

5. Μήπως δεν έχεις αναπτύξει τα δικά σου κίνητρα ή δεν είσαι σίγουρος/ η γι' αυτά;

Μερικές φορές, νομίζουμε ότι η αυτοπειθαρχία και η αυτοσυγκράτηση περιλαμβάνουν στάσεις και συμπεριφορές που μας "πιέζουν", μας κάνουν να νιώθουμε ότι δεν είμαστε οι εαυτοί μας και δεν ξέρουμε ποιες συνέπειες θα έχει αυτή η "καταπίεση"... Στην πραγματικότητα, όσο απαραίτητο είναι το να συμφιλιωθούμε με το κομμάτι του εαυτού μας που υπαγορεύει τις επιθυμίες μας, άλλο τόσο σημαντικό είναι το να νιώθουμε ως "φιλικό"/ οικείο και το κομμάτι του αυτοελέγχου.

Και κάτι που θα πρέπει να οπωσδήποτε να προσθέσουμε, για το τέλος: 

Η αμεροληψία (δηλαδή η συνειδητά ουδέτερη στάση) είναι αισιοδοξία και αντίστροφα! 

Τις περισσότερες φορές, νομίζουμε, ότι, εάν "χειραγωγήσουμε" τα πράγματα, τότε αυτά θα πάνε καλύτερα ενώ έχει περισσότερη αξία το να δείξουμε, απλά, εμπιστοσύνη και να περιμένουμε...

Χ. Κ.

Υ. Γ. Αυτό είναι ένα από τα "απλοϊκά"/ πιο "ελεύθερα" άρθρα που κατά καιρούς (κι εξαιτίας των εμπειριών μου) νιώθω την ανάγκη να γράφω... 

Οφείλω να συμπληρώσω ότι, ένα πολύ σημαντικό κομμάτι της επίλυσης προβλημάτων, αφορά τα είδη σχέσεων που συνάπτουμε και το κατά πόσο έχουμε την πρόθεση να μοιραστούμε διαφορετικές πλευρές του εαυτού μας με διαφορετικά άτομα... Τελικά, μέσα από τις (φυσικές) σχέσεις βρίσκουμε τη "δικαίωση" που επιθυμούμε... 

Η σημασία των οπτικών μηνυμάτων στην καλή ψυχολογία

Συχνά, υποτιμούμε το ρόλο που έχουν τα εξωτερικά, οπτικά ερεθίσματα σε αυτό που νιώθουμε «μέσα μας». 

Μάλλον αποδίδουμε το άγχος και την αρνητική μας διάθεση σε «εσωτερικά αίτια», σε χαρακτηριστικά της προσωπικότητας, σε γεγονότα του παρελθόντος ή του μέλλοντος, αλλά πιο σπάνια, πιστεύω ότι είμαστε σε θέση να αποτιμήσουμε τη σημασία των «ενδείξεων» του χώρου σε αυτά που νιώθουμε… Φαίνεται, όμως, ότι, ορισμένες ενδείξεις του περιβάλλοντος, μπορούν να λειτουργήσουν ως «μηνύματα» και να επηρεάσουν τα συναισθήματα και τη διάθεσή μας με θετικό ή αρνητικό τρόπο. Για παράδειγμα, ένα θετικό οπτικό μήνυμα, μπορεί να είναι μια χαλαρή στιγμή σε έναν όμορφο χώρο, ενώ ένα αρνητικό οπτικό μήνυμα δεν σημαίνει απαραιτήτως το μήνυμα μιας «άμεσης απειλής», αλλά θα μπορούσε να είναι απλά ένα εγκαταλειμμένο μέρος, με εμφανή τα σημάδια παρακμής…

Στην πραγματικότητα, ο καθένας, έχει ένα μοναδικό τρόπο με τον οποίο «φιλτράρει» τα ερεθίσματα που προσλαμβάνει και αποκτούν νόημα γι΄ αυτόν. Και κάθε στιγμή, νιώθουμε ταυτόχρονα πολλά συναισθήματα... Τα συναισθήματα αυτά, περιλαμβάνουν σωματικές, πρωτίστως, αντιδράσεις που διαρκούν λίγο ή περισσότερο (οι αιτίες τους μπορούν να γίνονται αντιληπτές ή όχι και είμαστε σε θέση να αποτιμήσουμε το μέγεθος της σωματικής διέγερσης σε αναλογία με το ερέθισμα που το προκάλεσε), ενώ η διάθεση είναι μια πιο γενική κατάσταση που μπορεί να διαρκεί για μερικές ημέρες.

Πώς, όμως, τα οπτικά, «εξωτερικά μηνύματα», επιδρούν στα συναισθήματα;

Απλά ζήτησε και θα λάβεις… (ένα άρθρο για την ικανοποίηση των επιθυμιών!)

Συχνά, προκειμένου να μην απογοητευτούμε ή να μην πληγωθούμε από τους άλλους, υπάρχει ο «κίνδυνος» να γίνουμε «πιεστικοί» και «επίμονοι» στις σχέσεις μας, στην προσπάθειά μας να είμαστε ειλικρινείς και κατανοητοί ζητώντας ακριβώς αυτά που επιθυμούμε να λάβουμε.

Πράγματι, αυτά που επιθυμούμε μας αξίζουν! Και πράγματι, είναι γενικά κάτι καλό, τόσο το να έχουμε όνειρα και επιθυμίες, όσο και το να τα διεκδικούμε με θάρρος…

Υπάρχουν, όμως, τρόποι διεκδίκησης οι οποίοι, όχι μόνο είναι, ας πούμε, καταλληλότεροι, επειδή «έτσι πρέπει» ή επειδή είναι χρήσιμοι ως εκπαιδευτικές διαδικασίες ή ως διαδικασίες «βελτίωσης» του εαυτού, αλλά, κυρίως, επειδή αφήνουν περισσότερα περιθώρια να μας εκπλήξουν ευχάριστα οι άλλοι! Ας δούμε με ποιους τρόπους...

Επίπεδα εύστοχης επικοινωνίας, μέρος πρώτο: χαρακτηριστικά των επιτυχημένων ομιλιών

Η επικοινωνία, παρουσιάζεται, γενικά, ως κάτι "μυθικό", δηλαδή κάτι, που θα μπορούσε να λύσει όλα τα προβλήματα στο μέλλον... Παρόλο που συχνά διαψεύδονται οι προσδοκίες μας από την "καλή επικοινωνία", συνεχίζουμε να πιστεύουμε και ότι μπορούμε να κάνουμε καλύτερη διαχείριση εντυπώσεων μέσα από αυτή και ταυτόχρονα, ότι μπορούμε να γίνουμε (ακόμη πιο) απλοί ή/ και αληθινοί...

Όταν εκφέρουμε λόγο μπροστά σε περισσότερα άτομα, κάπως πιο επίσημα, ας πούμε, συχνά, ασχολούμαστε όχι μόνο με το μήνυμα και το νόημα, αλλά και με τον τρόπο που θα γίνουμε περισσότερο εύστοχοι, "λιτοί" ή "σύνθετοι", ευκρινείς, πειστικοί, ελκυστικοί, αρεστοί ή "συγκρουσιακοί" κτλ, διαστάσεις οι οποίες αφορούν τη σχέση μας με ένα, ανομοιογενές, κατά τα άλλα, ακροατήριο...
Επικοινωνιακός, κατά τη γνώμη μου, είναι αυτός, που προωθεί την έκφραση και την κατανόηση, προσπαθώντας φιλότιμα να φέρει στο λόγο τα εξω-λεκτικά στοιχεία, μαζί και τα συναισθήματα, που θεωρεί κρίσιμα, κι όλα αυτά, το "σωστό" χρόνο και στη "σωστή" δόση... Με λίγα λόγια, πρόκειται για μια "εξίσωση" που, υπό άλλες συνθήκες, (αν δηλαδή υπολογίζαμε μόνο τους παράγοντες "σωστό", "ουσιαστικό" ή "κρίσιμο",) θα μας έφερνε ...πονοκέφαλο και θα μας στερούσε την αξία του αυθορμητισμού και του να είμαστε οι εαυτοί μας, διαστάσεις που σαφώς επηρεάζουν την (καλή) επικοινωνία...

Κάθε ομιλητής, έχει, προφανώς, τη δική του αξία και "περιουσία" γνώσεων, που εκφράζεται σε συνδυασμό με τις στάσεις, τα συναισθήματα και τις πεποιθήσεις του και μια δική του "συνταγή" επικοινωνίας, η οποία επηρεάζεται και από τις περιστάσεις, ανάλογα και με άλλους στόχους που, ενδεικτικά μόνο κάποιους από αυτούς αναφέραμε παραπάνω...

Γενικά, όμως, μια πετυχημένη ομιλία, εξαρτάται:

Η έμμεση βία του "αλλά..."

Κάνοντας λόγο για «εύστοχη επικοινωνία», δεν περιοριζόμαστε στα στοιχεία εκείνα που έχουν να κάνουν με τις «εντυπώσεις», αλλά, οφείλουμε να βάλουμε, από την πλευρά μας, μερικά λιθαράκια, ώστε να αποκαταστήσουμε τη θεραπευτική λειτουργία της επικοινωνίας. Άλλωστε, στην ιδιότητα του (δομημένου) ειλικρινούς διαλόγου να γεφυρώνει αποστάσεις, να παρηγορεί τα άτομα και να αποκαθιστά τα δυσλειτουργικά συμπτώματα, βασίζονται οι ψυχοθεραπευτικές προσεγγίσεις.

Επειδή, όμως, «η γλώσσα κόκαλα δεν έχει…», είναι προφανές ότι, τα λόγια μπορούν να παράγουν βία, τόσο άμεσα όσο και έμμεσα. Η έμμεση βία των λόγων, συχνά μπορεί να βρίσκεται και στα «αλλά...» που χρησιμοποιούμε.

Πώς, όμως, συμβαίνει αυτό;

Γενικά, έχουμε την τάση, όταν επικοινωνούμε, να εκφέρουμε κριτικές, περισσότερο από το να ακούμε τους άλλους ή να κάνουμε ερωτήσεις που προωθούν την καλή και ξεκάθαρη κατανόηση. Οι κριτικές αυτές, συχνά, είναι αρνητικές, δηλαδή, αναφέρονται σε μειονεκτήματα και «παραλείψεις» ή σε «παραφωνίες» και «αντιφάσεις» που αποδίδονται, κατά κανόνα στους «άλλους».

Υπάρχουν όμως και πιο έμμεσοι τρόποι εκφοράς αρνητικών κριτικών: Χρησιμοποιώντας το «αλλά», όταν αναφερόμαστε, σε γενικές γραμμές θετικά, σε κάποιο πρόσωπο, δημιουργείται, συνήθως, μια αίσθηση έμμεσης βίας στο διάλογο: αυτό συμβαίνει επειδή, συνήθως, το «αλλά» έχει ως στόχο, να απομονώσει κάποιο στοιχείο από το σύνολο. Δεν θα σταθούμε, όμως, στο (μελλοντικό) στόχο που μπορεί να έχει κάποιος που εκφέρει μια άδικη κριτική για κάποιον άλλο, ωστόσο, επειδή αναφερόμαστε στις αρχές της ειλικρινούς εύστοχης επικοινωνίας, θα θυμίσουμε εδώ, την έννοια του «τακτ» που επιβάλλει, το δικαίωμα καθενός να του συμπεριφέρονται ως σύνολο και μάλιστα με προκαταβολική καλοπιστία, δηλαδή, χωρίς να γίνεται αυτοσκοπός του διαλόγου η αναζήτηση παραλείψεων ή «παραφωνιών».

Το να παραθέτουμε ένα «αλλά…», δεν δηλώνει κριτική ικανότητα. Η κριτική ικανότητα, εστιάζει, όπως και το τακτ, στο σύνολο, οδηγώντας τα άτομα σε πιο αντικειμενικές σκέψεις και σε πιο ακριβείς περιγραφές των συμπεριφορών, χωρίς χαρακτηρισμούς και προσέχοντας ώστε να μην μειώνουμε τους «άλλους» σε προσωπικό επίπεδο…

Οι λόγοι για τους οποίους, ίσως πρέπει να χειριζόμαστε με «φειδώ» τα «αλλά» που αφορούν τους «άλλους», είναι, πρώτον ότι, χωρίς το «αλλά…», μπορούμε να παίρνουμε πιο ξεκάθαρες θέσεις, δηλαδή, να είμαστε περισσότερο ειλικρινείς με τους εαυτούς μας και με τους άλλους, δεύτερον ότι, το «αλλά…» δημιουργεί αποστάσεις στις σχέσεις μας και μειώνει την εμπιστοσύνη μεταξύ μας και τρίτον ότι, εάν το «αλλά…» δύναται να διαποτίζει αρνητικά το σύνολο εξαιτίας μιας, όχι και τόσο σημαντικής, λεπτομέρειας, αξίζει, τελικά, να φερόμαστε έτσι;

Μην ξεχνάμε ότι, αυτά που επιφυλάσσουμε για τον άλλο, είναι πιο σοφό να είναι προς την κατεύθυνση αυτού που επιθυμούμε κι εμείς για τους εαυτούς μας και προς την κατεύθυνση αυτού που επιθυμούμε να είναι ο κόσμος...

Επομένως, είναι πιο ωφέλιμο, στις κοινωνικές σχέσεις, το να επιφυλάσσουμε τα συνετά «αλλά…» μας, αποκλειστικά στο να παραθέτουμε «ελαφρυντικά» για τους άλλους κι όχι για να δημιουργούμε αμφιβολίες και λανθασμένες ή άδικες «εντυπώσεις»…

X. K. 

Τελικά, πώς καλλιεργούνται οι επιθυμητές συμπεριφορές;

Πρώτα απ' όλα, ως "επιθυμητές συμπεριφορές", θα αναφερθούμε, γενικά, στις συμπεριφορές εκείνες, οι οποίες, διευκολύνουν την κοινωνική αλληλεπίδραση και τη συνεργασία και περιλαμβάνουν την υπευθυνότητα, τις δεξιότητες και τις θετικές στάσεις που προωθούν την καλή επικοινωνία, την αυτοπειθαρχία και την αυτορύθμιση των ατόμων.
Ξεκινώντας από την προϋπόθεση της "οριοθέτησης", δηλαδή, το στόχο τήρησης των απαραίτητων εκείνων κανόνων που διέπουν τις διαπροσωπικές σχέσεις και με απώτερο στόχο να προσεγγίσουμε την (αυτο)εκπλήρωση των δυνατοτήτων αυτονόμησης των παιδιών, ένα είναι το σίγουρο: ότι, οι επιθυμητές συμπεριφορές, καλλιεργούνται όταν επικεντρωνόμαστε στις "μεσότητες", παρά όταν προσπαθούμε με "υπερβολές" να καλύψουμε "ελλείψεις" (ή το αντίστροφο). Παρακάτω, θα δούμε πώς...

Θα ανοίξουμε,όμως, εδώ, μια σύντομη παρένθεση.

Αυτό το (υπερ)απλουστευτικό σκεπτικό της "αντιστάθμισης/ αναπλήρωσης", φαίνεται, ότι δεν αφορά μόνο τη διαπαιδαγώγηση των παιδιών αλλά και τις συμπεριφορές μας ως ενηλίκους γενικότερα. Θα παραθέσω μερικά παραδείγματα:

Χρειαζόμαστε τις γνώμες των άλλων;

Φαίνεται ότι περνάμε αρκετό από το χρόνο μας σε τυπικές και άτυπες εκπαιδευτικές διαδικασίες, που ως στόχο έχουν, να μας καταστήσουν περισσότερο αυτόνομους, δηλαδή τόσο αποτελεσματικούς όσο και υπεύθυνους στη ρύθμιση των προσωπικών μας θεμάτων αλλά και στο να λαμβάνουμε σωστές και δίκαιες αποφάσεις σε θέματα που αφορούν την κοινωνική ζωή. Υποτίθεται ότι, όσο περισσότερο έχουμε τον "έλεγχο", τόσο λιγότερο μας αφορά η γνώμη των άλλων... Υποτίθεται επίσης, ότι μια αυτοπεποίθηση με "στέρεες βάσεις", δεν επηρεάζεται από τις γνώμες των άλλων... Εξακολουθούμε, ωστόσο, να υπολογίζουμε τη γνώμη των άλλων, ιδιαίτερα όταν εκείνοι είναι σημαντικοί, για διαφόρους λόγους, για εμάς...

 

Όμως, υπό ποιες προϋποθέσεις, οι γνώμες των άλλων πράγματι μας αφορούν και μπορούν να είναι χρήσιμες και υπό ποιες προϋποθέσεις είναι καλύτερα να μην τις λαμβάνουμε υπόψη;

Πώς να γίνετε καλύτεροι στην πειθώ, μέρος δεύτερο: «ιδιόρρυθμα» χαρακτηριστικά της πειθούς…

Τα φαινόμενα πειθούς και επιρροής, εμπνέουν για συγκεκριμένους ιστορικούς και κοινωνικοπολιτικούς λόγους, τις πρώτες κιόλας έρευνες της κοινωνικής ψυχολογίας. Η κοινωνική ψυχολογία, εξετάζει αυτά τα φαινόμενα, προσπαθώντας να αρθρώσει τη σχέση μεταξύ, ατομικών/ ψυχολογικών παραγόντων, δηλαδή παραγόντων που αφορούν την ιδιοσυγκρασία και τις γνωστικές διαδικασίες, με τις σχέσεις των ατόμων και την υπαγωγή τους σε ομάδες με «θέση» και με τους ευρύτερους κοινωνικούς παράγοντες της κουλτούρας, της ιδεολογίας και των αξιών που σχετίζονται με τα κοινωνικά πλαίσια. Γενικά, μπορεί να γνωρίζουμε, ήδη, κάποια από τα χαρακτηριστικά των διαδικασιών πειθούς και επιρροής, από την εφαρμογή τους στη διαφήμιση και στις πωλήσεις.

Ποια είναι όμως, τα «ιδιόρρυθμα» χαρακτηριστικά, αντιφατικά εκ πρώτης όψεως, που έχουν αυτές οι διαδικασίες;

Κατανοώντας καλύτερα τα κίνητρα για αποτελεσματικότητα και προγραμματίζοντας τον εαυτό μας και τα παιδιά μας για την «επιτυχία»

«Υπομονή κι επιμονή»… προστάζει ο σύντομος «χρυσός κανόνας», αλλά αρκούν ώστε να επιτυγχάνουμε όλα αυτά που επιθυμούμε;

Άλλο τόσο σημαντικό, φαίνεται ότι είναι, το να ξέρουμε πότε αποβαίνει πιο χρήσιμο το να εγκαταλείπουμε την προσπάθεια και να ξεκινούμε κάτι καινούργιο… Όσο σημαντικό λοιπόν, είναι το να παίρνουμε το χρόνο μας, να συσπειρώνουμε δυνάμεις και να δίνουμε ευκαιρίες στον εαυτό μας, τόσο σημαντικό είναι επίσης, το να βάζουμε κάπου-κάπου τελείες και να κοιτάζουμε το σύνολο, με μια διάθεση, μάλλον ουδέτερη προς θετική... Μάλιστα, συζητώντας, πρόσφατα, με μια φίλη και συνάδελφό μου ψυχολόγο, καταλήξαμε στο ότι, κάποιες από αυτές που θεωρούμε ως προσωπικές «επιτυχίες» μας, δεν οφείλονταν τελικά και τόσο σε κάποιες «ξεχωριστές» ικανότητές μας, αλλά στη σωστή εκτίμηση του πότε και για ποια πράγματα έπρεπε να συνεχίζουμε να προσπαθούμε και ποια άλλα θα προσθέταμε, τελικά, στο «βιογραφικό» μας ως …«δεν»!

Πέρα, όμως, από τους προσωπικούς «χειρισμούς» που κάνουμε, σε σχέση με τους στόχους μας, δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι σε όλους μας υπάρχει ένα «κίνητρο» που μας ωθεί να είμαστε αποτελεσματικοί και να επιδιώκουμε την «υπεροχή», η οποία σχετίζεται με την «επιτυχία» αυτών των στόχων…

Από επιστημονικής απόψεως, που έγκειται το "κίνητρο της επιτυχίας";

Πρόκειται, με λίγα λόγια, για τα συναισθήματα και τις σκέψεις, που μας κάνουν να επιθυμούμε την αποτελεσματικότητα και το αίσθημα «ανωτερότητας»/ «υπεροχής» του εαυτού μας, μέσα από τις συμπεριφορές οι οποίες βρίσκουν το στόχο τους.

Αντιμετωπίζοντας το φόβο και το άγχος με «ορθολογικά» μέσα!

1. Κατανοώντας το «φαύλο κύκλο»:

Όπως μας έχουν πει, το άγχος προέρχεται από το φόβο μιας «απειλής» που επίκειται: περισσότερο ή λιγότερο ρεαλιστική, η αίσθηση της απειλής, συνήθως μετά από ένα κρίσιμο γεγονός, ενεργοποιεί λίγο-πολύ, μια σειρά πεποιθήσεων που δημιουργούν υποθέσεις, οι οποίες οδηγούν σε αντιδράσεις που αφορούν το σώμα, τη συμπεριφορά και τα συναισθήματα. Πιο συγκεκριμένα, το συναισθηματικό κομμάτι, είναι εκείνο που «φιλτράρει», στην ουσία, τις σκέψεις και τις αντιδράσεις μας. Εκείνο, δηλαδή, είναι υπεύθυνο για την «παραμόρφωση» των σκέψεών μας. Το άγχος, λοιπόν, πολύ γενικά, μπορεί να συνεχίζει να παράγει αντιδράσεις, ακόμη και ελλείψει αυτού του κινδύνου, επειδή κάποιο γεγονός ή συναίσθημα κινητοποιεί (αυτόματα) όλη αυτή τη δραστηριότητα που περιγράψαμε...

Ο φόβος, είναι συνήθως μια φυσιολογική αντίδραση, που μας προστατεύει,  με το να «φύγουμε» ή να «παλέψουμε», όταν το αντικείμενο του φόβου, δικαιολογεί, φυσικά, την εκάστοτε αντίδρασή μας. Διαφορετικά, αναφερόμαστε μάλλον στην περίπτωση των «φοβιών», στις οποίες υπάρχει μια γενίκευση των αντιδράσεων του φόβου και σε άλλα, συνήθως παρόμοια, αντικείμενα κι ίσως σε αυτήν την περίπτωση να ισχύουν και κάποιοι «ασυνείδητοι» λόγοι αυτών των «φοβιών»…

 Ωστόσο, η «κλινική» διαδρομή επίλυσης αυτών των καταστάσεων, δεν περνάει, απαραιτήτως, από το απρόσιτο «ασυνείδητο»: 

Σχέση μητέρας-κόρης: τρεις λόγοι που την κάνουν δύσκολη...

Η σχέση μητέρας και κόρης αναφέρεται συχνά ως μια "δύσκολη" ή/ και "ανταγωνιστική" σχέση, χωρίς φυσικά να αμφισβητείται η μεταξύ τους αγάπη, η οποία εμπεδώνεται, φυσικά, με το πέρασμα των χρόνων. Ο "ανταγωνισμός", περιγράφει, κυρίως, τη δύσκολη περίοδο της εφηβείας της κόρης, όπου, η ωρίμανση της ως γυναίκα, καθιστά κατά κάποιον τρόπο "αναγκαστική" σύγκρουσή της με τη μητέρα, στην προσπάθεια που καταβάλει ώστε να αυτονομηθεί τελικά, ως μια διαφορετική προσωπικότητα...

Με λιγότερο ή περισσότερο "συνειδητές" εκφάνσεις λοιπόν, παρακάτω, παρατίθενται, με απλά λόγια, τρεις λόγοι που η μοναδική αυτή σχέση, είναι διαφορετική από τη σχέση της μητέρας με το αγόρι:

"Αναποφασιστόμετρο": Όταν κάποιος είναι αναποφάσιστος...

Άγχος, θέματα αυτοπεποίθησης και διαχείριση των καθημερινών "προκλήσεων": πόσο "υποκειμενικά" βιώνουμε, τελικά, όλα τα παραπάνω;

Πώς μπορούν τα αρνητικά συναισθήματα να επηρεάσουν την αποφασιστικότητα μας;
Και ποιος είναι ο ρόλος του "περίγυρου";

Γενικά, σε ποιο βαθμό χαιρόμαστε τις καθημερινές στιγμές της ζωής μας;
Σε ποιο βαθμό πιστεύουμε ότι μπορούμε να επηρεάσουμε τις καταστάσεις που μας αφορούν;
Πώς αντιμετωπίζουμε τις "ευκαιρίες";
Μήπως είμαστε περισσότερο αυστηροί απ' όσο πρέπει στην αυτοκριτική μας;

Φαίνεται ότι, οι απαντήσεις σε αυτές ερωτήσεις, σχετίζονται σε μεγάλο βαθμό με το πόσο αναποφάσιστοι είμαστε, τι αντίκτυπο έχει αυτό στις αποφάσεις μας και πιθανόν με το πώς νιώθουμε γι' αυτές...

Τι σημαίνει όμως "παίρνω μια απόφαση";

Να ...ψυχολογεί κανείς ή να μην ψυχολογεί;

"Ψυχολογώ", απλοϊκά*, σημαίνει ότι, ανάγω τις συμπεριφορές κάποιου σε ψυχολογικά αίτια, δηλαδή τις εξηγώ με αναφορές στην (ιδιαίτερη) ψυχοσύνθεσή του, παρουσιάζω αυτή τη σχέση (δηλαδή τη σχέση συμπεριφορών και "ποιότητας" του ατόμου) ως αιτιοκρατική και σε πολλές περιπτώσεις προβλέπω και τις μελλοντικές του αντιδράσεις με βάση μεμονωμένα "δείγματα"...
...αυτό σημαίνει επίσης, ότι αρκετές φορές βλέπω καλά το "δέντρο", με κίνδυνο, όμως, να χάνω συστηματικά το "δάσος"...
...σημαίνει και ότι, επειδή συνδέω τις -υπό διαφορετικές συνθήκες- συμπεριφορές κάποιου με τυχαίο τρόπο, εξάγω συμπεράσματα ή/ και αληθοφανείς "νόμους" σαν να είχαν όλες οι συμπεριφορές την ίδια "βαρύτητα"...

Πόσο χρήσιμα θα ήταν, τελικά, τέτοιους είδους συμπεράσματα και υπό ποιες συνθήκες αυτά θα ήταν "ασφαλή"; Και τι μπορεί να σημαίνει, με τα παραπάνω δεδομένα, ότι "θέλω να μου φέρονται ανάλογα με αυτό που (δείχνω ότι) είμαι";

Η έννοια της ουδετερότητας ως "κρίσιμη" στην επίλυση προβλημάτων από τον "μη-ειδικό"

Η ουδετερότητα στην επίλυση προβλημάτων, αναφέρεται κυρίως στον έλεγχο των προσδοκιών και της δημιουργίας (αρνητικών) σεναρίων σχετικά με την έκβαση μιας κατάστασης. Δεν σημαίνει όμως, ότι δεν πρέπει να έχουμε συναισθηματική συμμετοχή σε ένα "πρόβλημα" ή ότι πρέπει να διαχωρίζουμε την οπτική, τα συναισθήματα και τις σκέψεις μας από τη διαχείρισή του. Αντίθετα, η σύνθεση των οπτικών, αποτελεί το στοιχείο-κλειδί, που θα δώσει τελικά τις σωστές διαστάσεις κάθε κατάστασης, αφού η "απλοποίηση" που συχνά επιχειρούμε αυθόρμητα, στην πραγματικότητα δυσκολεύει την περιγραφή και την κατανόηση.

Πρώτα απ' όλα όμως, θα πρέπει να έχουμε υπόψη ότι, υπάρχει η τάση να αποδίδουμε τις συμπεριφορές των ατόμων στην ιδιαίτερη ψυχοσύνθεσή τους, όπως και να προσπαθούμε να προβλέψουμε τις μελλοντικές συμπεριφορές των ατόμων με βάση τις μεμονωμένες συμπεριφορές τους. Συχνά λοιπόν, κάνοντας τέτοιου είδους διαπιστώσεις, ίσως, ως ένα βαθμό, "δημιουργούμε" εμείς οι ίδιοι τα προβλήματα, αφενός προσπαθώντας να εξηγήσουμε τη διαφορετικότητα και αφετέρου χωρίς να κάνουμε προσπάθειες διαχείρισης αφού πιστεύουμε ότι "έτσι είναι", παγιδευμένοι σε μια αυτο-αναφορικότητα και χωρίς να έχουμε το περιθώριο να μάθουμε κάτι καινούργιο και στις δυο περιπτώσεις! Αυτή η "προδιάθεση", προφανώς αποτελεί ένα σοβαρό εμπόδιο της "ουδετερότητας"...

Επίσης, ουδετερότητα δεν είναι το να λέμε εξαρχής "το ξέρω", ούτε και "δεν μπορώ"...

Όταν είναι ..."καλύτερα να μασάς"* παρά να εκφράζεσαι... (Μόνο τα "SOS"!)

Η ψυχολογία, ως η επιστήμη που μελετά τα συναισθήματα, μπορεί να "ξεκλειδώσει" δυσλειτουργικούς κύκλους στάσεων-συμπεριφορών, με αναφορά στις διάφορες συναισθηματικές καταστάσεις, την ξεχωριστή σημασία και τη διαβάθμισή τους.

Γενικά, θα λέγαμε ότι, τα συναισθήματα έχουν διαφορετικά επίπεδα ("πώς νιώθω" αλλά και "τι νιώθω γι΄αυτό που νιώθω") και απλοϊκά, θα συμπληρώναμε ότι, ως επί το πλείστον, ανήκουν στο περιεχόμενο του "μαύρου κουτιού" (μαζί βέβαια και με άλλα περιεχόμενα) που βρίσκεται μεταξύ των καθημερινών "ερεθισμάτων" και των "απαντήσεων" σε αυτά...

Α. Τα τέσσερα κλειδιά:
1. Η κατανόηση των συναισθημάτων μας συνδέεται με την καλύτερη ποιότητα ζωής, αφού το πώς νιώθουμε επηρεάζει ένα μεγάλο κομμάτι της συμπεριφοράς μας, σε σχέση με τις εκούσιες, πολύ περισσότερο όμως με τις ακούσιες, αντιδράσεις μας. 2. Επίσης (και ως συνέπεια αυτής της επίδρασης που μόλις αναφέραμε), τα συναισθήματά μας επηρεάζουν τις γνώμες και τις στάσεις μας**, αφού το πώς νιώθουμε για κάτι, συγχέεται σε αρκετές περιπτώσεις με την ικανότητά μας να κρίνουμε αντικειμενικά. 3. Το "πώς θα πάρουμε κάτι" που συμβαίνει, εξαρτάται από τη γενικότερη συναισθηματική μας κατάσταση τη στιγμή που θα συμβεί... Έτσι, μια μέρα που δεν ξεκίνησε καλά, ενδεχομένως να πάρουμε πιο "στραβά" κάτι "ουδέτερο" ή "ίσως αρνητικό" συμβάν. 4. Τέλος, ένα πολύ σημαντικό σημείο είναι ότι, η έκφραση των συναισθημάτων μας, σχετίζεται και με τη διεκδίκηση, όσον αφορά επιθυμίες, ανάγκες και δικαιώματα.

Έχει, ωστόσο, η έκφραση των συναισθημάτων μας, πάντοτε προτεραιότητα;

Τι αντισταθμίζει τη δυνατότητα έκφρασης του θυμού, κάνοντάς μας να νιώθουμε καλύτερα;
Και γιατί "σπουδάζουμε" τα "συναισθήματα";

Σκέψεις αναφορικά με τη σημασία της μοναδικότητας των εμπειριών κάθε ατόμου στην επιστήμη της ψυχολογίας...

Όταν λέμε, γενικά, ότι έχουμε ανάγκη να μιλήσουμε σε κάποιον, εννοούμε καταρχάς ότι έχουμε ανάγκη απλά να μας ακούσει κάποιος, επειδή έτσι, νιώθουμε ότι κάπως "ελαφρύναμε". Προφανώς, αυτό το "ξαλάφρωμα", βρίσκεται στη δυνατότητα που μας δίνει η παρουσία του άλλου προσώπου ώστε να βάλουμε σε μια τάξη τις σκέψεις μας και στην καλύτερη περίπτωση να τις ιεραρχήσουμε και, εάν όντως η άλλη πλευρά μας κατανοήσει και αποδεχτεί με ειλικρίνεια, να δούμε πιο ξεκάθαρα τις (ρεαλιστικές) λύσεις...

Τι παραπάνω μπορούμε όμως να περιμένουμε, από τον ψυχολόγο;

Σε αυτό το άρθρο, θα αναφερθούμε στις εξής περιπτώσεις: α) το να περιμένουμε ότι θα συναντήσουμε μια ουδέτερη, φιλική παρουσία, που θα φωτίσει (όχι τυχαία αλλά συστηματικά) τις πτυχές που δεν έχουμε λάβει υπόψη σε μια προβληματική κατάσταση, β) το να περιμένουμε ότι η διαδικασία αυτή της ενεργητικής ακρόασης και του σεβασμού θα περιέχει σε πολύ μικρό ή πολύ μεγαλύτερο βαθμό την "καθοδήγηση" προς τις "λύσεις", γ) το να περιμένουμε κάποιου είδους "δικαίωση", δ) το να περιμένουμε την αναγνώριση των εμπειριών μας ως μοναδικές και ε) το να περιμένουμε όλα τα παραπάνω.