"Διάβασμα στο σπίτι"*

Οι εργασίες στο σπίτι, μπαίνουν από τους εκπαιδευτικούς, ώστε οι μαθητές να κάνουν πρακτική εξάσκηση σε νέες δεξιότητες, να προετοιμάζονται για την ύλη που ακολουθεί και κυρίως, να μαθαίνουν να γίνονται υπεύθυνοι και αυτόνομοι στη μελέτη των μαθημάτων τους, ακολουθώντας οδηγίες και αναπτύσσοντας «στρατηγικές». Η συμβολή των γονέων, είναι σημαντική σε αυτή τη διαδικασία, αφού, εμπλεκόμενοι ενεργά, ιδιαίτερα βοηθώντας τα παιδιά τους στις μικρότερες τάξεις, έχουν την ευκαιρία να παρακολουθούν την εκπαίδευση των παιδιών τους, να τα υποστηρίζουν ενεργά και να συμβάλλουν στην ανάπτυξη «στρατηγικών» αυτονόμησης.

Στην πραγματικότητα, το κάθε παιδί είναι μοναδικό, ακόμη κι όταν πρόκειται για αδέρφια, συνεπώς, η συμπεριφορά των γονιών στο διάβασμα των παιδιών τους, διαφέρει ανάλογα με το χαρακτήρα του κάθε παιδιού. Είναι, ωστόσο, πολύ σπάνιο, το να αυτονομηθεί ένα παιδί, όσον αφορά τη μελέτη των μαθημάτων του στο σπίτι, χωρίς να χρειαστεί ποτέ καμία βοήθεια από τους γονείς του ή από το μεγαλύτερο αδερφάκι του. Για το διάβασμα των παιδιών, χρειάζεται να έχουμε υπομονή και να δείχνουμε πάντοτε έμπρακτα ότι είμαστε διαθέσιμοι, ώστε να τα κάνουμε να νιώθουν ασφάλεια και να αντιμετωπίζουν χωρίς άγχος τις υποχρεώσεις τους. Η αυτοπεποίθηση, είναι μια επιπλέον δεξιότητα που αναπτύσσεται σε αυτή τη διαδικασία και έχει επίσης σημαντικό ρόλο στη μείωση του άγχους. 
Φαίνεται όμως, ότι υπάρχουν ορισμένες πιο ειδικές συμβουλές, οι οποίες, μπορούν σίγουρα να μειώσουν το άγχος και των δυο πλευρών, να απλοποιήσουν αλλά και να κάνουν περισσότερο απολαυστική, αυτήν την κοινή προσπάθεια:

1. Η οργάνωση του χώρου:

Για τα μικρότερα παιδιά, ο καταλληλότερος χώρος για να νιώσουν ασφάλεια στο διάβασμα, πιθανόν να είναι το τραπέζι της κουζίνας (εάν, βέβαια, υπάρχει μια ήσυχη ώρα που δεν έρχονται επισκέψεις στο σπίτι και αν δεν προκύπτουν, γενικά, «συγκρούσεις» από αυτή την επιλογή, π.χ. αν κάποιος άλλος βλέπει τηλεόραση στο ίδιο δωμάτιο). Η παρουσία του γονιού, έχει καθοριστικό ρόλο στο να μείνει το παιδί στη θέση του από την αρχή μέχρι το τέλος της μελέτης. Μέχρι να αναπτύξει τα δικά του κίνητρα, το παιδί, θα πρέπει να ξέρει ότι, όταν συναντήσει δυσκολία, θα μπορέσει να ρωτήσει το γονέα και να συνεχίσει τη μελέτη του αμέσως, μόλις του λυθεί η απορία. Το τραπέζι της μελέτης, θα πρέπει να έχει αρκετό χώρο για τα πράγματα του παιδιού και το παιδί θα πρέπει να κάθεται σε μια άνετη καρέκλα, σε σωστό ύψος και να ακουμπά καλά το σώμα του, χωρίς να έχει την τσάντα του πίσω από την πλάτη του. Για τα μεγαλύτερα παιδιά, χρειάζεται ένας πιο ήσυχος χώρος μελέτης, με οργανωμένη βιβλιοθήκη και τακτοποιημένα συρτάρια. Πολύ σημαντικός είναι και ο φωτισμός των χώρων όπου τα παιδιά μελετούν.

2. Πριν ξεκινήσουμε…

Όλα τα πράγματα που χρειαζόμαστε θα πρέπει να είναι εκεί! Αν χρειαστεί, το μικρό παιδί, να σηκωθεί από την καρέκλα του, δύσκολα θα συγκεντρωθεί στη μελέτη του. Συγκεντρώνουμε, λοιπόν, βιβλία, τετράδια, μολύβια, γόμες, χάρακες, ξύστρες κτλ. (Μπορούμε να πάρουμε και τα δικά μας πράγματα δίπλα μας οι ενήλικες, όπως π.χ. τον καφέ μας, μια εφημερίδα, ένα σταυρόλεξο ή ένα βιβλίο για να απασχοληθούμε κι εμείς ή ένα τετράδιο να γράψουμε τα ψώνια κτλ. Είναι σημαντικό να δείξουμε στο παιδί ότι κι εμείς έχουμε παρόμοιες υποχρεώσεις μ’ εκείνο, αλλά όταν το παιδί μας χρειάζεται, τα αφήνουμε όλα και απαντάμε άμεσα και διατηρώντας τη βλεμματική επαφή). Η μελέτη, θα πρέπει να γίνεται όταν το παιδί είναι καλοφαγωμένο και ξεκούραστο, ώστε να μην έχει το μυαλό του στις βασικές ανάγκες του. Πριν ξεκινήσουμε, ενημερωνόμαστε από το παιδί για την ύλη που έχει για μελέτη και γράφουμε σε ένα χαρτάκι όλες τις υποχρεώσεις με τη σειρά, έτσι ώστε να τσεκάρουμε καθετί που τελειώσαμε και το παιδί να ανακουφίζεται και να ξέρει τι να περιμένει στη συνέχεια.

3. Η καταλληλότητα του χρόνου μελέτης:

Οι περισσότερες έρευνες, τονίζουν ότι η καταλληλότερη ώρα μελέτης είναι μετά από τη μεσημεριανή ξεκούραση και σίγουρα όχι τις βραδινές ώρες. Μπορούμε, όμως, να κάνουμε και μια χαλαρή επανάληψη πριν το βραδινό ύπνο, για να νιώσει το παιδί περισσότερη ασφάλεια με αυτά που έμαθε μέσα στην ημέρα. Θα προσθέταμε ότι, το πιο σημαντικό, σχετικά με την καταλληλότητα του χρόνου είναι, το να εξασφαλίσουμε ότι το παιδί θα είναι συγκεντρωμένο σε αυτό που κάνει, αλλά και ότι ο γονιός θα είναι ήδη εντάξει με τις δικές του υποχρεώσεις την ώρα που βοηθά το παιδί στο διάβασμα και δεν θα κάνει το παιδί να βιάζεται στις εργασίες του ούτε να αγχώνεται. Σε αυτό το σημείο, θα ήθελα να προσθέσω ότι, ένα παιδί, σίγουρα δεν μπορεί να συγκεντρωθεί και να σκεφτεί το διάβασμά του εάν του τάξουμε ότι μετά το περιμένει μια «συναρπαστική» εμπειρία, γι’ αυτό, θα πρέπει να περιορίσουμε στο Σαββατοκύριακο και στις διακοπές τις επισκέψεις σε φίλους και το πολύωρο παιχνίδι, ενώ ο ελεύθερος χρόνος, μέσα στην τυπική ημέρα, θα πρέπει να περιλαμβάνει λιγότερο έντονες (κι εννοούμε «συγκινησιακά» κι όχι τόσο σωματικά) δραστηριότητες. Για παράδειγμα, ο αθλητισμός και η γυμναστική ενδείκνυνται, δεδομένου ότι ακολουθούν συγκεκριμένες ρουτίνες και βοηθούν τα παιδιά να εκτονώνουν πειθαρχημένα την ενέργειά τους. Επειδή, λοιπόν, τα παιδιά, εκτός από το χρόνο που πρέπει να αφιερώσουν, καθημερινά, στη μελέτη, έχουν κι άλλες δραστηριότητες τις οποίες παρακολουθούν, θα πρέπει να φτιάξουμε ένα κατάλληλο πρόγραμμα γι΄ αυτά «μπαίνοντας στη θέση τους» με στόχο να εξασφαλίσουμε την ηρεμία και τη μέγιστη (δυνατή) συγκέντρωσή τους με θετικούς όρους, χωρίς πίεση και χωρίς να ξεχνάμε ότι είναι παιδιά!

4. Γιατί «ρουτίνα»;

Το να ξεκινήσουμε με καλές συνήθειες είναι σημαντικό ώστε να καλλιεργήσουμε την αγάπη των παιδιών για τη μάθηση. Η ρουτίνα, δηλαδή το να ξέρουν τι να περιμένουν (σήμερα, αύριο, σε λίγες μέρες...) για τα παιδιά είναι ασφάλεια. Είναι λάθος αυτό που πιστεύουμε, ότι δηλαδή, τα παιδιά δεν έχουν άγχος. Τα παιδιά έχουν άγχος, καθώς ο κόσμος γι’ αυτά δεν είναι προβλέψιμος, αφού τα περισσότερα πράγματα στο «μικρόκοσμο» όπου κινούνται εξαρτώνται από τη βούληση των «μεγάλων». Ακόμη και οι κανόνες, στα μάτια των παιδιών «πηγάζουν» από τους μεγάλους, όπως και οι συνέπειες ανυπακοής. Η ρουτίνα, στο παιδί, δίνει ασφάλεια επειδή του δίνει ικανότητα πρόβλεψης. Αφού πρώτα εξασφαλίσουν μια (σχετική) σταθερότητα, τα άτομα, μπορούν να εκφραστούν χωρίς άγχος και να γίνουν δημιουργικά.

5. Η στάση των γονέων:

Πρώτα απ’ όλα, θα πρέπει να αποδεχτούμε τα παιδιά μας ως διαφορετικά από εμάς αλλά και ως διαφορετικά μεταξύ τους. Επομένως, οι χαρακτηρισμοί με «ταμπέλες» (π.χ. «τεμπέλης») και οι συγκρίσεις μεταξύ αδερφών, καλό είναι να αποφεύγονται. Αντίθετα, θα πρέπει να τονίζουμε στο λόγο μας και να ενδυναμώνουμε τα θετικά στοιχεία του κάθε παιδιού ξεχωριστά. Η αποδοχή είναι πολύ σημαντική, ώστε να οικοδομήσουμε σχέσης εμπιστοσύνης και υποβοήθησης με τα παιδιά μας, δηλαδή σχέσεις που μπορούν να αναδείξουν τα «κρυμμένα» προσόντα των παιδιών. Ταυτόχρονα, αυτή η διαδικασία εκπαίδευσης, χρειάζεται αρκετή υπομονή και προσπάθεια, αφού, ο πραγματικός στόχος όταν δουλεύουμε μαζί με τα παιδιά μας είναι, όχι να τα βοηθήσουμε άμεσα, αλλά να διδάξουμε στα παιδιά πώς θα γίνουν, βαθμιαία, αυτόνομα. Οι γονείς, στη σχέση με τα παιδιά τους, γενικά, θα πρέπει να είναι «παρόντες» αλλά και «απόντες»: δηλαδή, να είναι εκεί διακριτικά, για να επιβλέπουν από απόσταση, όχι για να ενσαρκώσουν αντίστοιχο ρόλο με αυτόν του δασκάλου, αλλά για να προσφέρουν την εποπτεία τους σε θέματα ρύθμισης που σχετίζονται με τις υποχρεώσεις των παιδιών. 

6. «Έξυπνο διάβασμα»:

Περίληψη, ερωτήσεις κατανόησης του νοήματος, υπογράμμιση, μαρκάρισμα, σχεδιαγράμματα, σημειώσεις που περιλαμβάνουν τα κύρια σημεία… Το «έξυπνο διάβασμα», είναι όπως το «έξυπνο μάθημα»: σχετίζεται, κατ’ επέκταση, με την καλύτερη διαχείριση των πληροφοριών του κειμένου αλλά και με το συσχετισμό τους με ήδη γνωστά πράγματα και η κατανόηση της χρησιμότητάς τους στην καθημερινή ζωή. Οι κλασικές ιδέες για την εκπαίδευση, θεωρούν ιδανικό, για κάθε ώρα παράδοσης, τα άτομα να αφιερώνουν άλλη τόση ώρα για μελέτη και προσωπική εξερεύνηση της γνώσης.

7. Διαλείμματα:

Οι νέες έρευνες, μας λένε ότι από τα πολύ μικρά παιδιά, μπορούμε να απαιτήσουμε περίπου 10 λεπτά εργασίας στο σπίτι και ότι προσθέτουμε ακόμη δέκα λεπτά για κάθε βαθμίδα που τα παιδιά θα ανεβαίνουν στην εκπαίδευση. Εάν λάβουμε υπόψη μας αυτό που αναφέραμε παραπάνω, δηλαδή ότι θα πρέπει, προηγουμένως, να αφιερώνουμε χρόνο στην καλή προετοιμασία της μελέτης,  τότε είναι ρεαλιστικό να κάνουμε λόγο για δέκα λεπτά ποιοτικού χρόνου, κατά τον οποίο το παιδί θα είναι συγκεντρωμένο, μέσα σε ένα ημερήσιο πρόγραμμα που θα του παρέχει κι άλλες ευκαιρίες για ενεργή μάθηση και ταυτόχρονα ελεύθερο χρόνο. Ως κανόνας των διαλειμμάτων, συνήθως, τηρείται το δεκάλεπτο ανά μισάωρο μελέτης για τα παιδιά ηλικίας δημοτικού και το δεκάλεπτο ανά μία ώρα, για τους εφήβους.

8. Ελεύθερος χρόνος:

Γενικότερα, τα παιδιά έχουν ανάγκη από ελεύθερο χρόνο κι αυτό πρέπει να το σεβόμαστε. Επομένως, είναι σημαντικό να μην πιέζουμε τα παιδιά να με΄νουν κλεισμένα στο δωμάτιό τους για διάβασμα, αντίθετα, να προτιμούμε να αφιερώνουν ποιοτικό χρόνο στις υποχρεώσεις τους και να μην θεωρούμε τον ελεύθερο χρόνο τους ως «χαμένο» χρόνο.

9. Τι δεν πρέπει να κάνουν οι γονείς;

Οι γονείς, δεν πρέπει να καυγαδίζουν σχετικά με το διάβασμα των παιδιών τους (ούτε να εκφράζουν δυσφορία και κριτικές σχετικά με τους τρόπους διδασκαλίας και την ύλη που δίνουν οι δάσκαλοι των παιδιών) μπροστά στα παιδιά τους. Το διάβασμα, θα πρέπει να θεωρείται δεδομένο ότι είναι βασική υποχρέωση των παιδιών και οι γονείς να είναι υποστηρικτικοί σε αυτό.

10. Ρύθμιση της «υπερκινητικότητας»

Η «υπερκινητικότητα», συνήθως διευθετείται ανακαλύπτοντας (από κοινού με τα παιδιά) καλύτερες στρατηγικές προσοχής και απομνημόνευσης καθώς τα παιδιά μεγαλώνουν και ωριμάζουν. Αυτή η διευθέτηση, χρειάζεται, όμως, συστηματική προσπάθεια από τους γονείς: το ρολόι, είναι ένας πολύ καλός «βοηθός», αφού μπορούμε να δείξουμε στα παιδιά με εικόνα πόσο ακριβώς χρόνο απαιτούμε από αυτά να διαθέσουν σε κάθε έργο. Οι στόχοι μας, θα πρέπει να είναι ρεαλιστικοί και να προχωρούν βαθμιαία. Το λεξιλόγιο μας, θα πρέπει να είναι ουδέτερο και να δείχνει σεβασμό και αποδοχή στο παιδί. Θα πρέπει να επιλέξουμε τις κύριες πληροφορίες που θέλουμε να συγκρατήσει το παιδί σε κάθε μάθημα και να κάνουμε συχνά διαλείμματα, όσο είναι δυνατό, χωρίς να σηκώνεται από τη θέση του. Ένα καλό διάλειμμα για ένα παιδί με υπερκινητικότητα, θα μπορούσε να είναι ένα τραγουδάκι που περιέχει εκφράσεις των χεριών ή ένα λεκτικό παιχνίδι. Επίσης, αυτό που αναφέραμε παραπάνω, για τις δραστηριότητες δομημένης/ πειθαρχημένης εκτόνωσης της ενέργειας των παιδιών, όπως η άθληση, έχει εδώ σημαντική εφαρμογή.

Σας ευχόμαστε καλή και δημιουργική (συν)εργασία στο σπίτι!

_______

*Αυτό το άρθρο, το έγραψα παρακινούμενη από μια φίλη μου και πάνω απ' όλα εξαιρετική εκπαιδευτικό, την κυρία Ζωή Καπετάνιου, η οποία εφαρμόζει μαθητοκεντρικές και διαδραστικές μεθόδους διδασκαλίας στο Φροντιστήριο Ξένων Γλωσσών που διδάσκει και θεωρεί τη συνεργασία με τους γονείς ως σημαντικό μέρος του εκπαιδευτικού έργου της. 

Το αφιερώνω, σε όλους όσους κάνουμε τη δουλειά μας με αγάπη και αφοσίωση στους ανθρώπους και στην προώθηση της μάθησης!

Χριστίνα Καλαβρή,

ψυχολόγος-εγκληματολόγος.

_