Πρόκειται για μια όμορφη και
ιδιαίτερη παρουσίαση, η οποία δημιουργήθηκε με αγάπη, για ένα ξεχωριστό
ακροατήριο, το οποίο έχει έναν αξιέπαινο κοινό σκοπό.
Βέβαια, συνήθως, από τη δική μας
πλευρά, ξεκινάμε έχοντας ένα συγκεκριμένο πλάνο της εισήγησής μας, σε μια
τέτοια συνάντηση, ωστόσο, το ακροατήριο έχει τον πιο ουσιαστικό ρόλο, εκείνον
δηλαδή του «ενεργού ακροατή»…
Η «ενεργητική ακρόαση», υπήρξε η αρχική
θεματική αυτής της παρουσίασης. Η ενεργητική ακρόαση, ως μια βασική δεξιότητα
της καλής επικοινωνίας, η οποία όμως, καθότι «βασική», φαίνεται ότι παίρνει
διαφορετικό, κάθε φορά, «χρώμα»…
Πρώτα απ’ όλα, η ακρόαση, ως
ικανότητα να βλέπουμε από την πλευρά του άλλου, παρουσιάζεται επάξια ως η
ακρογωνιαία λίθος της επίλυσης των διαπροσωπικών προβλημάτων και συγκρούσεων. Δεύτερον,
είναι μια δεξιότητα η οποία μπορεί να διδαχθεί, μέσω της βελτίωσης μας σε
συγκεκριμένες τεχνικές και τρίτον, η εκμάθησή της επηρεάζει τις στάσεις και τις
συμπεριφορές μας, συντελεί δηλαδή, στην ατομική βελτίωση.
Αυτά είναι τα, ας πούμε, πιο «αντικειμενικά»
της χαρακτηριστικά.
Περαιτέρω, η ακρόαση, είναι πολύ
μεγάλο πράγμα, αν κρίνουμε από την ιερότητα, εντός κι εκτός εισαγωγικών, των
επαγγελμάτων που σχετίζονται με την ακρόαση…
Ας σταθούμε όμως, στο κομμάτι έως το οποίο η ακρόαση, είναι μια υπόθεση
η οποία αφορά τα μάτια, τα αυτιά και την καρδιά μας, σύμφωνα με τον Carl Rogers, πατέρα της ανθρωποκεντρικής προσέγγισης
στην ψυχολογία…
Επομένως, στο σημείο αυτό είναι ευκαιρία,
να παραθέσουμε τις δεξιότητες του καλού ακροατή, ως ιδιότητες της καλής
επικοινωνίας. Κι αυτές είναι: η αποδοχή
άνευ όρων, η ενσυναίσθηση, το ενδιαφέρον και η ανατροφοδότηση, ο σεβασμός και η
συνέπεια, η ειλικρίνεια, η οικειότητα, το τακτ και η προώθηση της ευκρίνειας.
Όμως τι σημαίνουν, τι «χρώμα»
μπορούν να πάρουν αλλά και πώς εκφράζονται τα χαρακτηριστικά της καλής
επικοινωνίας στην πράξη;
Αποδοχή άνευ όρων
Το να ακούω κάποιον είναι σαν να
κάνω μια έρευνα: προσπαθώ να συλλέξω από πολλές πλευρές στοιχεία, προκειμένου
να εντοπίσω τα κύρια σημεία του λόγου του και να εξάγω συμπεράσματα. Πολλές
φορές, ίσως και να αναζητώ τις «παραφωνίες», τα ασύμφωνα δηλαδή στοιχεία του ή
άλλες φορές μπορεί να «απομονώνω» κάποια χαρακτηριστικά του. Αυτό δεν είναι
αποδοχή άνευ όρων.
Η αποδοχή άνευ όρων είναι, η
δεξιότητα που αναφέρεται, ουσιαστικά, σε μια «θετική προκατάληψη», δηλαδή, στη
θετική αναγνώριση της μοναδικότητας του άλλου και στην υποβοηθητική σχέση που
συνάπτω μαζί του ώστε να αναπτυχθεί όπως θέλει εκείνος, χωρίς να του βάζω όρους
προκειμένου να τον σεβαστώ.
Η αποδοχή άνευ όρων, είναι ένα
από τα στοιχεία που καθιστούν θεραπευτικό το λόγο: με το να ακούμε την πλευρά
του άλλου, ουσιαστικά τον ενθαρρύνουμε να πάρει τις δικές του αποφάσεις και
δείχνουμε έμπρακτο σεβασμό στους λόγους του και στην ιστορία του.
Ενσυναίσθηση
Αναφέρεται στην ικανότητά μας να
κατανοούμε πώς νιώθει ο άλλος, ποια σημασία έχει γι’ αυτόν μια κατάσταση, χωρίς
να ταυτιζόμαστε με το συναίσθημά του και χωρίς να εκφέρουμε κρίσεις. Αυτό που
θα βοηθήσει περισσότερο το άλλο άτομο, είναι η εξισορρόπηση, την οποία του
προσφέρουμε με την ψύχραιμη, ουδέτερη στάση μας και η ασφάλεια μέσα από την
ειλικρίνεια ότι κατανοούμε πώς είναι η θέση του.
Ενδιαφέρον και ανατροφοδότηση
Το ενδιαφέρον του ακροατή,
εκδηλώνεται με ερωτήσεις, οι οποίες ενθαρρύνουν το συνομιλητή του να περιγράψει
περισσότερο την οπτική του και τα συναισθήματά του. Ταυτόχρονα, η ενθάρρυνση με
τη βλεμματική επαφή και τη στάση του σώματος του ακροατή, δείχνει στην άλλη
πλευρά ότι είναι διαθέσιμος, ανατροφοδοτώντας την επικοινωνιακή σχέση.
Σεβασμός και
συνέπεια
Πρόκειται για την οικοδόμηση μιας
σχέσης υποβοήθειας, στην οποία ο ακροατής λειτουργεί ως «σύμβουλος»: σέβεται
την προσωπικότητα του άλλου και αναγνωρίζει τις προτεραιότητές του, δεν
επιδιώκει να του προτείνει λύσεις, ούτε να επηρεάσει το σκεπτικό του, αλλά μέσα
από το λόγο, φωτίζει τις πτυχές των προβληματικών καταστάσεων που απασχολούν το
συνομιλητή του, οδηγώντας τον να βρει μόνος του τις λύσεις. Αυτή η σχέση,
εμπεδώνεται με την άνευ όρων αποδοχή και τη συνέπεια στη σχέση μας με τον άλλο.
Βεβαίως, στη συνέχεια περιλαμβάνει και την εχεμύθεια.
Εμπιστοσύνη και
ειλικρίνεια
Η εμπιστοσύνη και η ειλικρίνεια
είναι οι στέρεες βάσεις της καλής ακρόασης. Η καλή ακρόαση δεν είναι μια «καλοστημένη
παράσταση» που πραγματοποιείται διαμέσου της χρήσης των τεχνικών που
μαθαίνουμε. Οι τεχνικές είναι τα (ουδέτερα) εργαλεία της. Στην πραγματικότητα,
ο καλός ακροατής, χρησιμοποιεί κάθε φορά μια προσωπική «συνταγή» με βάση αυτές
τις τεχνικές. Όταν υπάρχει η εμπιστοσύνη και η ειλικρίνεια, η επικοινωνία θα
βρει τελικά το στόχο της όσο «αδόμητα» κι αν ξεκινά…
Οικειότητα
Είναι χάρισμα το να μπορεί
κάποιος να κάνει τον άλλο να νιώθει βολικά, χωρίς να έρχεται σε δύσκολη θέση
κανείς από το περιβάλλον και των δυο. Η οικειότητα, έχει να κάνει μ’ αυτήν την
αρετή. Πρόκειται για σχέση η οποία συνδυάζει την παρουσία με την «απόσταση»,
μέσα στην οποία ανακαλύπτουμε σιγά-σιγά τον άλλο και του δίνουμε αυτά που προορίζουμε
για εκείνον.
Τακτ
Είναι η αρετή που προστατεύει τα
πρόσωπα από το «ξεγύμνωμά» τους: το να μην μπαίνουμε απότομα σε προσωπικές
πληροφορίες για τον συνομιλητή μας ή για τα δικά του πρόσωπα. Αλλά και το να
προλαμβάνουμε είτε μια σύγκρουση είτε το να βρεθούμε σε δύσκολη θέση,
καλούμενοι να διαχειριστούμε μια κατάσταση που δεν μπορούμε να διαχειριστούμε.
Αυτό σημαίνει ότι ο καλός ακροατής είναι ευγενικός και μετρημένος, χωρίς να
παίρνει μέρος σε κρίσιμες καταστάσεις. Αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι σε μια καλή
σχέση λέμε στον άλλο μόνο αυτό που θέλει να ακούσει.
Προώθηση της
ευκρίνειας
Προκειμένου να είναι
αποτελεσματικός ο διάλογος, ο ακροατής κάνει διευκρινιστικές ερωτήσεις ώστε να
συνοψίζει, σε καίρια σημεία, τα λεγόμενα του συνομιλητή του. Αυτή η τεχνική, προωθεί
τη σαφήνεια και διασφαλίζει ότι τα συμπεράσματά του ακροατή είναι σύμφωνα με
την εικόνα που θέλει να του δώσει ο συνομιλητής του κι όχι με ότι νομίζει ή
«έχει την εντύπωση πως…»
Κανείς δεν είναι τέλειος ακροατής. Αναπόφευκτα, έχουμε μάθει να
συνδυάζουμε την ακρόαση με τη λήψη απόφασης, με την κριτική. Επιπροσθέτως,
αποτελεί φυσική μας τάση το να βάζουμε τους «άλλους» σε «κουτάκια», να τους
χαρακτηρίζουμε αλλά και να επικοινωνούμε μαζί τους μόνο εκφράζοντας ένα
«συμφωνώ» ή «διαφωνώ», προτιμώντας ίσως τις «εύκολες» σχέσεις... Αλλά και να
εξάγουμε συμπεράσματα σύμφωνα με το τι θα κάναμε εμείς, αν ήμασταν στη θέση του
άλλου. Αυτές οι αυθόρμητες κι όχι απαραίτητα
«κακοπροαίρετες» τάσεις, αποτελούν τα εμπόδια της έκφρασης και της
επικοινωνίας. Όπως και η ιδιότητα των συναισθηματικών καταστάσεων να επηρεάζουν
την κρίση μας. Ωστόσο, έχει πραγματικό ενδιαφέρον, να επιτρέπουμε στις
διαφορετικές οπτικές να ανοίγονται μπροστά μας, επειδή έτσι θα νιώσουμε την εγγύτητα
και τη συντροφικότητα, θα είμαστε πιο δίκαιοι με τον εαυτό μας και τους άλλους
και επειδή, η σοφία και το νόημα, βρίσκονται τελικά στην ικανότητα μας για
σύνθεση…
Και για το τέλος, έχω προσθέσει
ακόμη κάτι, που το θεωρώ ουσιαστικό: Ίσως και να μην χρειάζεται να είμαστε τέλειοι
ακροατές. Αυτό που χρειάζεται είναι επίσης,
να μάθουμε να μιλάμε και να ακούμε τον άλλο με σιωπές, με τα μάτια, με
αγγίγματα, με πράξεις και συντροφικές δράσεις… Επειδή κάποιοι «άλλοι»,
μπορεί να μην είναι και τόσο καλοί στο λόγο ή στην ακρόαση κι ίσως, αν
περιοριστούμε στο να λέμε και να ακούμε περισσότερα, να τους αδικούμε και να
τους στερούμε την εγγύτητα, τη συντροφιά, την οικειότητα…
Καλό χειμώνα και καλή δύναμη στο
έργο σας!
Χ. Κ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου