Όλα ξεκινούν από τις ανάγκες. Με την ικανοποίηση των αναγκών, προκύπτουν νέες ανάγκες... Κατά πόσο, όμως, κάνοντας λόγο για ανάγκες, βρισκόμαστε, μοιραία, συνεχώς μπροστά στο "εγώ" και κατά πόσο "προωθείται", γενικά, αυτός ο τρόπος να βλέπει κανείς την πραγματικότητα; Πότε ικανοποιώντας το "εγώ", υπάρχει κίνδυνος να χαθεί το "εμείς" και τι είναι αυτό που στο "εμείς", είναι τόσο πολύτιμο;
Αρχικά, μοιάζει αυτονόητο ότι το "εμείς" είναι το "σωστό", ότι σε γενικές γραμμές το "εμείς" προηγείται, όποια έννοια κι αν έχει αυτή η προτεραιότητα: τη συνέχεια, την ασφάλεια, την ανάγκη, τη λογική, την ηθική... Το "εμείς", ο πολιτισμός, η ομάδα, η κοινωνία, είναι πολύτιμα, επειδή αυτά επιτρέπουν να υπάρχει το κάθε "εγώ". Το "εμείς", δηλαδή το συλλογικό, με την έννοια όσων προηγούνται και έπονται της δικής μας ύπαρξης (κι εννοώ τα άτομα, τις ιδέες, τα πράγματα...), είναι η βάση που μας επιτρέπει να είμαστε αυτοί που είμαστε, να σκεφτόμαστε με τον τρόπο που σκεφτόμαστε, να κινούμαστε με τον τρόπο που κινούμαστε, να επιθυμούμε με τον τρόπο που επιθυμούμε, να επιλέγουμε με τον τρόπο που επιλέγουμε. Κάπως έτσι προκύπτει και η έννοια της ελευθερίας μας, αφού το "εμείς", έχει προκαταβολικά επιλύσει αρκετά, ζωτικής σημασίας, ζητήματα του "εγώ"... Το "εμείς" είναι ταυτόχρονα η αιτία των νέων αναγκών αλλά και το μέσον ικανοποίησής τους. Αλλά είναι κάτι παραπάνω από αυτά, αφού το "εμείς" δίνει το νόημα σε όλα τα παραπάνω.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το "εγώ" είναι η έδρα του εγωισμού, των "ασυνείδητων" και των "κατώτερων" κινήτρων...
Τι είναι, όμως, το "εγώ" για τον "κοινό νου" και τι είναι για την επιστήμη της ψυχολογίας;
Στην ψυχολογία υπάρχουν τρεις μεγάλες κατηγορίες προσεγγίσεων: η ψυχαναλυτική προσέγγιση, που είναι και η περισσότερο "παρεξηγημένη", εξαιτίας του, όχι κατανοητού από τους μη-ειδικούς, "ασυνείδητου", το οποίο θεωρείται η πηγή των "παρορμήσεων" και συγχέεται συχνά με το "εγώ", η συμπεριφοριστική, φαινομενικά πιο "ουδέτερη" προσέγγιση, αφού μάλλον δεν ασχολείται με το "μαύρο κουτί" των σκέψεων παρά μόνο με την "αποτελεσματικότητα" των ενεργειών του ατόμου και τέλος, η ανθρωπιστική, η οποία τοποθετεί στο κέντρο της, ως ανώτερο στόχο, την "αυτοεκπλήρωση" του ατόμου, η οποία περιέχει όμως και την ευρύτερη έννοια της ηθικής και της κατανόησης του κοινού καλού που προκύπτει τελικά μέσα από την αναζήτηση του "εαυτού".
Συνεπώς, σε μία τουλάχιστον από τις τρεις μεγάλες προσεγγίσεις της ψυχολογίας, ξεκάθαρα το "εγώ" και το "εμείς" δεν είναι ανταγωνιστικά... Δεν είναι το ένα "λογικό" και το άλλο "άλογο", το ένα "ανθρώπινο" και το άλλο "απάνθρωπο", το ένα "δίκαιο" και το άλλο "άδικο", η σχέση τους δεν είναι "χάνω" ή "κερδίζεις"... Αλλά και σχετικά με την έννοια της σύγκρουσης των "επιθυμιών" με την κοινωνική πραγματικότητα, στην ψυχαναλυτική προσέγγιση, το "εγώ" παρουσιάζεται μάλλον ως ο "διαμεσολαβητής" που έχει το ρόλο της εξισορρόπησης του "εγώ" με το "εμείς", παρά ως "συνήγορος" αποκλειστικά των επιθυμιών...
Αλλά κι από την άλλη πλευρά, το να πριμοδοτεί κανείς το "εγώ", έναντι του "εμείς" και πάλι δεν εγγυάται ότι έχει και τις περισσότερες πιθανότητες να ...μεγιστοποιήσει το "κέρδος" του! Δεν γίνεται να κερδίζουμε όλοι, ούτε να κερδίζουμε σε όλα. Αυτό που επίσης λανθασμένα, δεν θεωρείται ως αυτονόητο, είναι, όχι ότι το "εμείς" μπορεί να προσφέρει στήριξη μόνο στους αδύναμους και τους απογοητευμένους, αλλά το ότι, εκείνοι που ανήκουν στους μάλλον "κερδισμένους", της ζωής, έχουν άλλη τόση ανάγκη αυτού του είδους την "ευσεβή" στάση. Το "εγώ" και το "εμείς" πρέπει να έχουν μέτρο και στις "νίκες" και στις "ήττες" τους... Πρέπει επίσης, να έχουν "χώρο" κι ευελιξία, να ακούνε, να συγχωρούν κι αυτά να τα κάνουν και έμπρακτα και συνειδητά. Κι αυτό το μέτρο, αυτήν την "ευσέβεια", την ηθική, τα κερδίζουμε μόνο αφού κατανοήσουμε τη σχέση του "εγώ" και το "εμείς"...
Όλα ξεκινούν από τις ανάγκες. Με την ικανοποίηση των αναγκών, προκύπτουν νέες ανάγκες. Η ψυχολογία, ασχολείται με το "εγώ" και με την "ικανοποίηση" αυτών των "αναγκών". Ίσως να έχει παρεξηγηθεί, η πριμοδότηση του "εγώ", η οποία έχει συμβάλει στην "απενοχοποίηση" των ατομικών επιθυμιών και στην έρευνα των "σκοτεινών" ή/ και όχι τόσο "αθώων", κομματιών, των εαυτών μας. Αλλά η ψυχολογία, είναι και η επιστήμη εκείνη, η οποία ξεφεύγει "ουσιαστικά" από τα "σκοτεινά" σημεία που μπορεί να υπάρχουν στο "εγώ", δίνοντας μας την ελπίδα ότι, μέσα από την κατανόηση και την ικανοποίηση των αναγκών του, το άτομο οδηγείται στους στόχους της συντροφικότητας, της αλληλεγγύης και της αυτοπραγμάτωσης, η οποία αναφέρεται τελικά στην ηθική, μέσω του γενικότερου καλού...
Χ. Κ.
Αρχικά, μοιάζει αυτονόητο ότι το "εμείς" είναι το "σωστό", ότι σε γενικές γραμμές το "εμείς" προηγείται, όποια έννοια κι αν έχει αυτή η προτεραιότητα: τη συνέχεια, την ασφάλεια, την ανάγκη, τη λογική, την ηθική... Το "εμείς", ο πολιτισμός, η ομάδα, η κοινωνία, είναι πολύτιμα, επειδή αυτά επιτρέπουν να υπάρχει το κάθε "εγώ". Το "εμείς", δηλαδή το συλλογικό, με την έννοια όσων προηγούνται και έπονται της δικής μας ύπαρξης (κι εννοώ τα άτομα, τις ιδέες, τα πράγματα...), είναι η βάση που μας επιτρέπει να είμαστε αυτοί που είμαστε, να σκεφτόμαστε με τον τρόπο που σκεφτόμαστε, να κινούμαστε με τον τρόπο που κινούμαστε, να επιθυμούμε με τον τρόπο που επιθυμούμε, να επιλέγουμε με τον τρόπο που επιλέγουμε. Κάπως έτσι προκύπτει και η έννοια της ελευθερίας μας, αφού το "εμείς", έχει προκαταβολικά επιλύσει αρκετά, ζωτικής σημασίας, ζητήματα του "εγώ"... Το "εμείς" είναι ταυτόχρονα η αιτία των νέων αναγκών αλλά και το μέσον ικανοποίησής τους. Αλλά είναι κάτι παραπάνω από αυτά, αφού το "εμείς" δίνει το νόημα σε όλα τα παραπάνω.
Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι το "εγώ" είναι η έδρα του εγωισμού, των "ασυνείδητων" και των "κατώτερων" κινήτρων...
Τι είναι, όμως, το "εγώ" για τον "κοινό νου" και τι είναι για την επιστήμη της ψυχολογίας;
Στην ψυχολογία υπάρχουν τρεις μεγάλες κατηγορίες προσεγγίσεων: η ψυχαναλυτική προσέγγιση, που είναι και η περισσότερο "παρεξηγημένη", εξαιτίας του, όχι κατανοητού από τους μη-ειδικούς, "ασυνείδητου", το οποίο θεωρείται η πηγή των "παρορμήσεων" και συγχέεται συχνά με το "εγώ", η συμπεριφοριστική, φαινομενικά πιο "ουδέτερη" προσέγγιση, αφού μάλλον δεν ασχολείται με το "μαύρο κουτί" των σκέψεων παρά μόνο με την "αποτελεσματικότητα" των ενεργειών του ατόμου και τέλος, η ανθρωπιστική, η οποία τοποθετεί στο κέντρο της, ως ανώτερο στόχο, την "αυτοεκπλήρωση" του ατόμου, η οποία περιέχει όμως και την ευρύτερη έννοια της ηθικής και της κατανόησης του κοινού καλού που προκύπτει τελικά μέσα από την αναζήτηση του "εαυτού".
Συνεπώς, σε μία τουλάχιστον από τις τρεις μεγάλες προσεγγίσεις της ψυχολογίας, ξεκάθαρα το "εγώ" και το "εμείς" δεν είναι ανταγωνιστικά... Δεν είναι το ένα "λογικό" και το άλλο "άλογο", το ένα "ανθρώπινο" και το άλλο "απάνθρωπο", το ένα "δίκαιο" και το άλλο "άδικο", η σχέση τους δεν είναι "χάνω" ή "κερδίζεις"... Αλλά και σχετικά με την έννοια της σύγκρουσης των "επιθυμιών" με την κοινωνική πραγματικότητα, στην ψυχαναλυτική προσέγγιση, το "εγώ" παρουσιάζεται μάλλον ως ο "διαμεσολαβητής" που έχει το ρόλο της εξισορρόπησης του "εγώ" με το "εμείς", παρά ως "συνήγορος" αποκλειστικά των επιθυμιών...
Αλλά κι από την άλλη πλευρά, το να πριμοδοτεί κανείς το "εγώ", έναντι του "εμείς" και πάλι δεν εγγυάται ότι έχει και τις περισσότερες πιθανότητες να ...μεγιστοποιήσει το "κέρδος" του! Δεν γίνεται να κερδίζουμε όλοι, ούτε να κερδίζουμε σε όλα. Αυτό που επίσης λανθασμένα, δεν θεωρείται ως αυτονόητο, είναι, όχι ότι το "εμείς" μπορεί να προσφέρει στήριξη μόνο στους αδύναμους και τους απογοητευμένους, αλλά το ότι, εκείνοι που ανήκουν στους μάλλον "κερδισμένους", της ζωής, έχουν άλλη τόση ανάγκη αυτού του είδους την "ευσεβή" στάση. Το "εγώ" και το "εμείς" πρέπει να έχουν μέτρο και στις "νίκες" και στις "ήττες" τους... Πρέπει επίσης, να έχουν "χώρο" κι ευελιξία, να ακούνε, να συγχωρούν κι αυτά να τα κάνουν και έμπρακτα και συνειδητά. Κι αυτό το μέτρο, αυτήν την "ευσέβεια", την ηθική, τα κερδίζουμε μόνο αφού κατανοήσουμε τη σχέση του "εγώ" και το "εμείς"...
Όλα ξεκινούν από τις ανάγκες. Με την ικανοποίηση των αναγκών, προκύπτουν νέες ανάγκες. Η ψυχολογία, ασχολείται με το "εγώ" και με την "ικανοποίηση" αυτών των "αναγκών". Ίσως να έχει παρεξηγηθεί, η πριμοδότηση του "εγώ", η οποία έχει συμβάλει στην "απενοχοποίηση" των ατομικών επιθυμιών και στην έρευνα των "σκοτεινών" ή/ και όχι τόσο "αθώων", κομματιών, των εαυτών μας. Αλλά η ψυχολογία, είναι και η επιστήμη εκείνη, η οποία ξεφεύγει "ουσιαστικά" από τα "σκοτεινά" σημεία που μπορεί να υπάρχουν στο "εγώ", δίνοντας μας την ελπίδα ότι, μέσα από την κατανόηση και την ικανοποίηση των αναγκών του, το άτομο οδηγείται στους στόχους της συντροφικότητας, της αλληλεγγύης και της αυτοπραγμάτωσης, η οποία αναφέρεται τελικά στην ηθική, μέσω του γενικότερου καλού...
Χ. Κ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου