Και το ερώτημα με το οποίο ξεκινάμε, στην εκπαίδευση όσον αφορά τα συναισθήματα, είναι:
τελικά, οι σκέψεις μας είναι εκείνες που επηρεάζουν τα συναισθήματά μας ή τα συναισθήματά μας επηρεάζουν τις σκέψεις μας;
Η επιστήμη της ψυχολογίας, αναδεικνύει συνεχώς νέες όψεις αυτής της σχέσης: εάν οι καθημερινές γνώσεις μας είναι απλοϊκές κι έχουν ελλείμματα, η επιστημονική γνώση δοκιμάζει συνεχώς νέους δρόμους, ακόμη και αντίστροφους από τους συνηθισμένους, από τις συμπεριφορές στις στάσεις και από τα συναισθήματα στις σκέψεις... Έτσι, η μελέτη των συναισθημάτων, που προωθείται και στη σχολική και στην προσχολική ηλικία, έχει στην ουσία ως στόχους της τη συναισθηματική κατανόηση των προβλημάτων (από τα συναισθήματα στις σκέψεις) και την αισιοδοξία.
Είναι αλήθεια ότι, όταν δώσουμε το βήμα στα παιδιά, πάντοτε μας εκπλήσσουν με τις γνώσεις και την ωριμότητά τους. Γνώσεις και δεξιότητες που είναι κάπου εκεί όταν τις επικαλείσαι και κυρίως όταν έχεις την ευαισθησία να τις αναγνωρίσεις από τα "ίχνη" τους. Απλά δεν είναι συστηματοποιημένες αφού δεν έχουν ακόμη κατακτήσει τα μέσα για να εκφραστούν. Και για την ακρίβεια, είναι γνώσεις, τις οποίες τα παιδιά δεν ξέρουν καν ότι τις έχουν! Τουλάχιστον μέχρι να έρθει η στιγμή που οι μηχανισμοί του εγκεφάλου τους θα έχουν ωριμάσει τόσο ώστε τα παιδιά να έχουν υπομονή και μεθοδικότητα ώστε να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν τις λύσεις των προβλημάτων τους. Μέχρι τότε, αξίζει οι ενήλικες να καθοδηγούμε αυτήν την εξερεύνηση...
Όμως, πόσες φορές έχουμε βάλει μια άνω τελεία στο άγχος για την ικανοποίηση των καθημερινών αναγκών των παιδιών, για να σκεφτούμε σοβαρά πώς, αυτά τα μικρά -θαυμάσια- πλασματάκια (που τους φαίνεται δύσκολο να αντιγράψουν έξι ολόκληρες προτάσεις από τον πίνακα, που μοιάζουν "αβοήθητα" σε πολλά απλά καθημερινά πράγματα, που ο χρόνος τους φαίνεται πιο μακρύς απ' όσος πραγματικά είναι) είναι καταβάθως "επιστήμονες" των συναισθημάτων και της κοινωνικής πραγματικότητας;
Η σημασία του βιώματος:
Οι σύγχρονες παιδαγωγικές πρακτικές, δίνουν έμφαση στις εμπειρίες και στο βίωμα. Ένα σκαλί πιο πάνω από τα θετικά πρότυπα, βρίσκεται η δημιουργία των προϋποθέσεων και των δομημένων δραστηριοτήτων που θα κάνουν τα παιδιά να υιοθετήσουν πρώτα μια θετική συμπεριφορά και μετά να στοχαστούν πάνω σε αυτή, ακολουθούν δηλαδή το παράδειγμα "αλλάζοντας-τις-στάσεις-μέσω-των-συμπεριφορών", λειτουργώντας συμπληρωματικά με τις κλασικές διαδικασίες, οι οποίες, βασίζονται στο ότι, η "συσσώρευση" των προφορικών συμβουλών οδηγεί στην υιοθέτηση των επιθυμητών συμπεριφορών. Η βιωματική μάθηση μπορεί να εφαρμοστεί και στην περίπτωση των συναισθημάτων: άμβλυνση φοβιών, δισταγμών, άγχους, ενίσχυση των αισιόδοξων σκέψεων, αναζήτηση εναλλακτικών ερμηνειών μέσω της πρακτικής τους στην ομάδα.
Η ενσυναίσθηση:
Αφού πολλές από τις σκέψεις μας πηγάζουν από τα διάφορα συναισθήματα, η κατανόηση της συναισθηματικής πλευράς μιας κατάστασης είναι βασική στην επίλυσή της και την απαλλαγή από δυσάρεστες σκέψεις και συναισθήματα. Πιο συγκεκριμένα, ως κατανόηση της συναισθηματικής πλευράς μιας κατάστασης, η οποία μάλιστα είναι τόσο σημαντική όσο η κατανόηση των διαφορετικών οπτικών κι επιχειρημάτων, αναφέρεται η ενσυναίσθηση, ικανότητα να μπαίνεις στη θέση του άλλου (δηλαδή να μπορείς να περιγράφεις επαρκώς και κατάλληλα πώς νιώθει) παραμένοντας ουδέτερος και εξακολουθώντας να προσφέρεις στον άλλο μια ειλικρινή κριτική, χωρίς να παρασύρεσαι από τα συναισθήματά του ή τα δικά σου.
...κόσμοι και μικρόκοσμοι:
Να παραμένουμε ειλικρινείς (και συνεπείς στους ρόλους μας), χωρίς να παρασυρόμαστε από τη συναισθηματική μας κατάσταση ή του άλλου. Γνωρίζω, δηλαδή, καλά τι συμβαίνει στο δικό μου "μικρόκοσμο", νιώθω αυτοπεποίθηση από αυτή τη γνώση, αλλά αυτό που επιφυλάσσω για τον άλλο, τον ισότιμο αν και διαφορετικό συνοδοιπόρο μου, είναι ένας λόγος ξεκάθαρος, που περιέχει θετικές προσδοκίες, ευκαιρίες και προβλέψεις.
Λαμβάνω υπόψη τη γνώμη των παιδιών σημαίνει ότι αφουγκράζομαι τις ανάγκες, τις ευαισθησίες και γενικά τα συναισθήματά τους, επειδή τους δίνω λόγο να εκφραστούν κι όχι επειδή "νομίζω πως..." χωρίς να ρωτήσω τη γνώμη τους για επιβεβαίωση και στη συνέχεια τα βοηθώ να συντονίσουν τις κινήσεις τους ώστε να κινηθούν προς τους στόχους και τις επιθυμίες τους, χωρίς να τις "σφετερίζομαι" λόγω της "εξουσίας" που "έχω".
Ενθαρρύνουμε λοιπόν περισσότερο τα παιδιά να μιλούν για τα συναισθήματά τους, όχι για να πάρουν οι ενήλικες "προσωπικά" τα προβλήματα της παιδικής ηλικίας, όχι για να αναζητήσουν τη θέση του "προστάτη" σε θέματα που τα παιδιά θα πρέπει να τα βγάζουν πέρα μόνα τους, αλλά για να τους δώσουν πιο πολλές ευκαιρίες ώστε να αναδείξουν τα "κρυμμένα προσόντα" τους...
Περαιτέρω...
Το λεξιλόγιο και οι δεξιότητες έκφρασης που αποκτούν τα παιδιά στα προγράμματα έκφρασης και διαχείρισης συναισθημάτων βοηθούν και την ακαδημαϊκή πορεία τους, τη γραπτή έκφραση και την ανάπτυξη επιχειρημάτων από περισσότερες πλευρές.
Χριστίνα Καλαβρή,
ψυχολόγος-εγκληματολόγος
τελικά, οι σκέψεις μας είναι εκείνες που επηρεάζουν τα συναισθήματά μας ή τα συναισθήματά μας επηρεάζουν τις σκέψεις μας;
Η επιστήμη της ψυχολογίας, αναδεικνύει συνεχώς νέες όψεις αυτής της σχέσης: εάν οι καθημερινές γνώσεις μας είναι απλοϊκές κι έχουν ελλείμματα, η επιστημονική γνώση δοκιμάζει συνεχώς νέους δρόμους, ακόμη και αντίστροφους από τους συνηθισμένους, από τις συμπεριφορές στις στάσεις και από τα συναισθήματα στις σκέψεις... Έτσι, η μελέτη των συναισθημάτων, που προωθείται και στη σχολική και στην προσχολική ηλικία, έχει στην ουσία ως στόχους της τη συναισθηματική κατανόηση των προβλημάτων (από τα συναισθήματα στις σκέψεις) και την αισιοδοξία.
Είναι αλήθεια ότι, όταν δώσουμε το βήμα στα παιδιά, πάντοτε μας εκπλήσσουν με τις γνώσεις και την ωριμότητά τους. Γνώσεις και δεξιότητες που είναι κάπου εκεί όταν τις επικαλείσαι και κυρίως όταν έχεις την ευαισθησία να τις αναγνωρίσεις από τα "ίχνη" τους. Απλά δεν είναι συστηματοποιημένες αφού δεν έχουν ακόμη κατακτήσει τα μέσα για να εκφραστούν. Και για την ακρίβεια, είναι γνώσεις, τις οποίες τα παιδιά δεν ξέρουν καν ότι τις έχουν! Τουλάχιστον μέχρι να έρθει η στιγμή που οι μηχανισμοί του εγκεφάλου τους θα έχουν ωριμάσει τόσο ώστε τα παιδιά να έχουν υπομονή και μεθοδικότητα ώστε να σχεδιάσουν και να υλοποιήσουν τις λύσεις των προβλημάτων τους. Μέχρι τότε, αξίζει οι ενήλικες να καθοδηγούμε αυτήν την εξερεύνηση...
Όμως, πόσες φορές έχουμε βάλει μια άνω τελεία στο άγχος για την ικανοποίηση των καθημερινών αναγκών των παιδιών, για να σκεφτούμε σοβαρά πώς, αυτά τα μικρά -θαυμάσια- πλασματάκια (που τους φαίνεται δύσκολο να αντιγράψουν έξι ολόκληρες προτάσεις από τον πίνακα, που μοιάζουν "αβοήθητα" σε πολλά απλά καθημερινά πράγματα, που ο χρόνος τους φαίνεται πιο μακρύς απ' όσος πραγματικά είναι) είναι καταβάθως "επιστήμονες" των συναισθημάτων και της κοινωνικής πραγματικότητας;
Η σημασία του βιώματος:
Οι σύγχρονες παιδαγωγικές πρακτικές, δίνουν έμφαση στις εμπειρίες και στο βίωμα. Ένα σκαλί πιο πάνω από τα θετικά πρότυπα, βρίσκεται η δημιουργία των προϋποθέσεων και των δομημένων δραστηριοτήτων που θα κάνουν τα παιδιά να υιοθετήσουν πρώτα μια θετική συμπεριφορά και μετά να στοχαστούν πάνω σε αυτή, ακολουθούν δηλαδή το παράδειγμα "αλλάζοντας-τις-στάσεις-μέσω-των-συμπεριφορών", λειτουργώντας συμπληρωματικά με τις κλασικές διαδικασίες, οι οποίες, βασίζονται στο ότι, η "συσσώρευση" των προφορικών συμβουλών οδηγεί στην υιοθέτηση των επιθυμητών συμπεριφορών. Η βιωματική μάθηση μπορεί να εφαρμοστεί και στην περίπτωση των συναισθημάτων: άμβλυνση φοβιών, δισταγμών, άγχους, ενίσχυση των αισιόδοξων σκέψεων, αναζήτηση εναλλακτικών ερμηνειών μέσω της πρακτικής τους στην ομάδα.
Η ενσυναίσθηση:
Αφού πολλές από τις σκέψεις μας πηγάζουν από τα διάφορα συναισθήματα, η κατανόηση της συναισθηματικής πλευράς μιας κατάστασης είναι βασική στην επίλυσή της και την απαλλαγή από δυσάρεστες σκέψεις και συναισθήματα. Πιο συγκεκριμένα, ως κατανόηση της συναισθηματικής πλευράς μιας κατάστασης, η οποία μάλιστα είναι τόσο σημαντική όσο η κατανόηση των διαφορετικών οπτικών κι επιχειρημάτων, αναφέρεται η ενσυναίσθηση, ικανότητα να μπαίνεις στη θέση του άλλου (δηλαδή να μπορείς να περιγράφεις επαρκώς και κατάλληλα πώς νιώθει) παραμένοντας ουδέτερος και εξακολουθώντας να προσφέρεις στον άλλο μια ειλικρινή κριτική, χωρίς να παρασύρεσαι από τα συναισθήματά του ή τα δικά σου.
...κόσμοι και μικρόκοσμοι:
Να παραμένουμε ειλικρινείς (και συνεπείς στους ρόλους μας), χωρίς να παρασυρόμαστε από τη συναισθηματική μας κατάσταση ή του άλλου. Γνωρίζω, δηλαδή, καλά τι συμβαίνει στο δικό μου "μικρόκοσμο", νιώθω αυτοπεποίθηση από αυτή τη γνώση, αλλά αυτό που επιφυλάσσω για τον άλλο, τον ισότιμο αν και διαφορετικό συνοδοιπόρο μου, είναι ένας λόγος ξεκάθαρος, που περιέχει θετικές προσδοκίες, ευκαιρίες και προβλέψεις.
Λαμβάνω υπόψη τη γνώμη των παιδιών σημαίνει ότι αφουγκράζομαι τις ανάγκες, τις ευαισθησίες και γενικά τα συναισθήματά τους, επειδή τους δίνω λόγο να εκφραστούν κι όχι επειδή "νομίζω πως..." χωρίς να ρωτήσω τη γνώμη τους για επιβεβαίωση και στη συνέχεια τα βοηθώ να συντονίσουν τις κινήσεις τους ώστε να κινηθούν προς τους στόχους και τις επιθυμίες τους, χωρίς να τις "σφετερίζομαι" λόγω της "εξουσίας" που "έχω".
Ενθαρρύνουμε λοιπόν περισσότερο τα παιδιά να μιλούν για τα συναισθήματά τους, όχι για να πάρουν οι ενήλικες "προσωπικά" τα προβλήματα της παιδικής ηλικίας, όχι για να αναζητήσουν τη θέση του "προστάτη" σε θέματα που τα παιδιά θα πρέπει να τα βγάζουν πέρα μόνα τους, αλλά για να τους δώσουν πιο πολλές ευκαιρίες ώστε να αναδείξουν τα "κρυμμένα προσόντα" τους...
Περαιτέρω...
Το λεξιλόγιο και οι δεξιότητες έκφρασης που αποκτούν τα παιδιά στα προγράμματα έκφρασης και διαχείρισης συναισθημάτων βοηθούν και την ακαδημαϊκή πορεία τους, τη γραπτή έκφραση και την ανάπτυξη επιχειρημάτων από περισσότερες πλευρές.
Χριστίνα Καλαβρή,
ψυχολόγος-εγκληματολόγος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου