"Fair play" σημαίνει "καθαρό", δίκαιο παιχνίδι κι είναι όρος του ποδοσφαίρου που μπορεί να χρησιμοποιηθεί όμως και πιο γενικά. Η ηθική του "fair play", έχει να κάνει, με τη μη εκμετάλλευση, στην ουσία, μιας δύσκολης συγκυρίας που βρίσκει τον αντίπαλο, επομένως και με την επιδίωξη της "ξεκάθαρης" νίκης, ως ίσος προς ίσον, χωρίς όμως στην πραγματικότητα να υποχρεώνεται καμία πλευρά για την τήρησή αυτού του άτυπου "ηθικού κανόνα". Το "fair play", προφανώς είναι ένα άτυπο "συμβόλαιο", το οποίο τιμά και τις δυο πλευρές που το τηρούν...
Ποια είναι, ωστόσο, η σχέση του "fair play" με τις δομημένες διαδικασίες διαλόγου για την επίλυση διαφορών;
Οι διαδικασίες διαλόγου και ειρηνικής διαπραγμάτευσης, κερδίζουν έδαφος σε σχέση με τις συγκρούσεις και τις βίαιες διεκδικήσεις. Οι βασικές αρχές τους είναι η ισότητα, η ουδετερότητα των μεσολαβητών, ο σεβασμός και η εθελούσια συμμετοχή των πλευρών, καθώς διατηρούν σε όλη τη διαδικασία το δικαίωμα να αποχωρίσουν. Οι κανόνες είναι όσο το δυνατό πιο απλοί: δεν εκφραζόμαστε με βρισιές, δεν υψώνουμε τον τόνο της φωνής μας, δεν ασκούμε οποιαδήποτε μορφή βίας, καταγράφουμε σε κάθε στάδιο τα λεγόμενα των πλευρών με τρόπο που να τις ικανοποιεί και επιλέγουμε λύσεις στις οποίες συμφωνούν από κοινού. Το πιο ενδιαφέρον χαρακτηριστικό τους όμως, είναι ότι είναι συνειδητά συνεργατικές διαδικασίες κι υπ' αυτήν την έννοια το "fair play" θα αποτελούσε πλεονασμό, αφού φαίνεται ότι διέπει τα ανταγωνιστικά "παιχνίδια"...
Διατηρώντας, ωστόσο, κάποιες επιφυλάξεις, ακόμη και όσον αφορά έναν αγώνα ο οποίος δεν είναι ούτε "ανταγωνιστικό παιχνίδι", ούτε αγώνας "δίκιου" και "άδικου", αλλά "αγώνας" του να ξεπερνάς τον εαυτό σου στην "ενσυναίσθηση" και την "ουδετερότητα", πόσο εύκολο είναι το να παραμένεις συντονισμένος με τους όρους του "fair play"; Δηλαδή...
...σε ποιο βαθμό έχουμε συνειδητοποιήσει ότι οι διάλογοι για την επίλυση διαφορών δεν είναι ανταγωνιστικοί αλλά συνεργατικοί;
...πόσο εύκολο είναι, να συζητήσουμε ψύχραιμα χωρίς να θυμώσουμε, να μην προβούμε σε χαρακτηρισμούς και να μην μονοπωλήσουμε το "δίκιο";
...πόσο εύκολο είναι, όταν δεν μιλάμε εμείς, να ακούμε ενεργά τον άλλο;
...πόσο εύκολο είναι, να απομονώνουμε όσα συνέβησαν "εδώ και τώρα" από όλα τα άλλα, περασμένα, συμβάντα μιας "προβληματικής" σχέσης;
...πόσο εύκολο είναι, να λέμε όσα και η άλλη πλευρά, ούτε περισσότερα ούτε λιγότερα;
...πόσο εύκολο είναι, να μην αδικήσουμε ή εκμεταλλευτούμε κάποιον που έχει λιγότερες εκφραστικές και λεκτικές ικανότητες;
...πόσο εύκολο είναι να πούμε, αληθινά, "περασμένα-ξεχασμένα";
Η εφαρμογή δομημένων διαδικασιών διαλόγου για τη διευθέτηση συγκρούσεων, χρειάζεται πολλή δουλειά... Απαιτεί δεξιότητες υψηλού επιπέδου, οι οποίες δεν κατακτώνται μια φορά και τέλος, καθώς χρειάζεται συνεχώς να "βγαίνουμε" από όσα θεωρούμε αυτονόητα και να τα εξετάζουμε με πιο "φρέσκο" βλέμμα.
Κατά τη γνώμη μου, δεδομένου ότι και τα λόγια μπορούν να παράγουν βία, το υψηλό επίπεδο των διαλόγων είναι δείγμα πολιτισμού (έναντι στη "μονολιθικότητα"), διαφορετικά, απλά μεταθέτουμε τη βία, από τις πράξεις στα λόγια. Οι διαδικασίες διαλόγου δεν είναι πεδία ανταγωνισμού, αλλά αποτελούν-συνειδητά-πεδία συνεργατικής επίλυσης διαφορών κι η εκπαίδευση σε αυτές θα προκύψει μέσα από την εμπιστοσύνη που καλλιεργεί η συστηματική χρήση τους.
Χριστίνα Καλαβρή,
ψυχολόγος-εγκληματολόγος
Ποια είναι, ωστόσο, η σχέση του "fair play" με τις δομημένες διαδικασίες διαλόγου για την επίλυση διαφορών;
Οι διαδικασίες διαλόγου και ειρηνικής διαπραγμάτευσης, κερδίζουν έδαφος σε σχέση με τις συγκρούσεις και τις βίαιες διεκδικήσεις. Οι βασικές αρχές τους είναι η ισότητα, η ουδετερότητα των μεσολαβητών, ο σεβασμός και η εθελούσια συμμετοχή των πλευρών, καθώς διατηρούν σε όλη τη διαδικασία το δικαίωμα να αποχωρίσουν. Οι κανόνες είναι όσο το δυνατό πιο απλοί: δεν εκφραζόμαστε με βρισιές, δεν υψώνουμε τον τόνο της φωνής μας, δεν ασκούμε οποιαδήποτε μορφή βίας, καταγράφουμε σε κάθε στάδιο τα λεγόμενα των πλευρών με τρόπο που να τις ικανοποιεί και επιλέγουμε λύσεις στις οποίες συμφωνούν από κοινού. Το πιο ενδιαφέρον χαρακτηριστικό τους όμως, είναι ότι είναι συνειδητά συνεργατικές διαδικασίες κι υπ' αυτήν την έννοια το "fair play" θα αποτελούσε πλεονασμό, αφού φαίνεται ότι διέπει τα ανταγωνιστικά "παιχνίδια"...
Διατηρώντας, ωστόσο, κάποιες επιφυλάξεις, ακόμη και όσον αφορά έναν αγώνα ο οποίος δεν είναι ούτε "ανταγωνιστικό παιχνίδι", ούτε αγώνας "δίκιου" και "άδικου", αλλά "αγώνας" του να ξεπερνάς τον εαυτό σου στην "ενσυναίσθηση" και την "ουδετερότητα", πόσο εύκολο είναι το να παραμένεις συντονισμένος με τους όρους του "fair play"; Δηλαδή...
...σε ποιο βαθμό έχουμε συνειδητοποιήσει ότι οι διάλογοι για την επίλυση διαφορών δεν είναι ανταγωνιστικοί αλλά συνεργατικοί;
...πόσο εύκολο είναι, να συζητήσουμε ψύχραιμα χωρίς να θυμώσουμε, να μην προβούμε σε χαρακτηρισμούς και να μην μονοπωλήσουμε το "δίκιο";
...πόσο εύκολο είναι, όταν δεν μιλάμε εμείς, να ακούμε ενεργά τον άλλο;
...πόσο εύκολο είναι, να απομονώνουμε όσα συνέβησαν "εδώ και τώρα" από όλα τα άλλα, περασμένα, συμβάντα μιας "προβληματικής" σχέσης;
...πόσο εύκολο είναι, να λέμε όσα και η άλλη πλευρά, ούτε περισσότερα ούτε λιγότερα;
...πόσο εύκολο είναι, να μην αδικήσουμε ή εκμεταλλευτούμε κάποιον που έχει λιγότερες εκφραστικές και λεκτικές ικανότητες;
...πόσο εύκολο είναι να πούμε, αληθινά, "περασμένα-ξεχασμένα";
Η εφαρμογή δομημένων διαδικασιών διαλόγου για τη διευθέτηση συγκρούσεων, χρειάζεται πολλή δουλειά... Απαιτεί δεξιότητες υψηλού επιπέδου, οι οποίες δεν κατακτώνται μια φορά και τέλος, καθώς χρειάζεται συνεχώς να "βγαίνουμε" από όσα θεωρούμε αυτονόητα και να τα εξετάζουμε με πιο "φρέσκο" βλέμμα.
Κατά τη γνώμη μου, δεδομένου ότι και τα λόγια μπορούν να παράγουν βία, το υψηλό επίπεδο των διαλόγων είναι δείγμα πολιτισμού (έναντι στη "μονολιθικότητα"), διαφορετικά, απλά μεταθέτουμε τη βία, από τις πράξεις στα λόγια. Οι διαδικασίες διαλόγου δεν είναι πεδία ανταγωνισμού, αλλά αποτελούν-συνειδητά-πεδία συνεργατικής επίλυσης διαφορών κι η εκπαίδευση σε αυτές θα προκύψει μέσα από την εμπιστοσύνη που καλλιεργεί η συστηματική χρήση τους.
Χριστίνα Καλαβρή,
ψυχολόγος-εγκληματολόγος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου