"Αναποφασιστόμετρο": Όταν κάποιος είναι αναποφάσιστος...

Άγχος, θέματα αυτοπεποίθησης και διαχείριση των καθημερινών "προκλήσεων": πόσο "υποκειμενικά" βιώνουμε, τελικά, όλα τα παραπάνω;

Πώς μπορούν τα αρνητικά συναισθήματα να επηρεάσουν την αποφασιστικότητα μας;
Και ποιος είναι ο ρόλος του "περίγυρου";

Γενικά, σε ποιο βαθμό χαιρόμαστε τις καθημερινές στιγμές της ζωής μας;
Σε ποιο βαθμό πιστεύουμε ότι μπορούμε να επηρεάσουμε τις καταστάσεις που μας αφορούν;
Πώς αντιμετωπίζουμε τις "ευκαιρίες";
Μήπως είμαστε περισσότερο αυστηροί απ' όσο πρέπει στην αυτοκριτική μας;

Φαίνεται ότι, οι απαντήσεις σε αυτές ερωτήσεις, σχετίζονται σε μεγάλο βαθμό με το πόσο αναποφάσιστοι είμαστε, τι αντίκτυπο έχει αυτό στις αποφάσεις μας και πιθανόν με το πώς νιώθουμε γι' αυτές...

Τι σημαίνει όμως "παίρνω μια απόφαση";


Παίρνω μια απόφαση...
...είναι το να είμαι 100% σίγουρος ή μου αρκεί και το 51%;
...είναι απλά το να δηλώσω κάτι μπροστά σε κάποιον άλλο;
...είναι το να υποστηρίζω κάτι ακόμη κι αν ξέρω από την αρχή ότι είναι λάθος;
..είναι απλά να δράσω, επειδή το χειρότερο για μένα είναι να μην κάνω τίποτα;
...είναι να προχωράω μπροστά;
...είναι να ξέρω τους κινδύνους που θα συναντήσω, αλλά να παραμένω θετικός-ή;

Και ποια είναι μια "σωστή" απόφαση; 

Είναι το να επιλέξω κάτι και να μη συνεχίσει να με απασχολεί το αν είναι "σωστό" ή "λάθος";
Είναι το να δίνω προτεραιότητα στις ανάγκες μου;
Είναι το αποτέλεσμα μιας "εξίσωσης" που ικανοποιεί όλες τις πλευρές στο μέγιστο;
Είναι αυτή που μπορεί να πει "συγγνώμη" και να επανορθώσει;
Ή είναι μια "οριστική" απόφαση;

Το "αναποφασιστόμετρο":

Συχνά, αρνητικές ή/ και δυσλειτουργικές σκέψεις, μπαίνουν σε (εσωτερικό) διάλογο με τα συναισθήματα, επηρεάζουν και επηρεάζονται από τις πεποιθήσεις μας, με αποτέλεσμα να δημιουργούνται αληθοφανή σύνολα που επηρεάζουν τους τρόπους συμπεριφοράς, τους τρόπους πρόσληψης των γεγονότων και τις ευκαιρίες που τελικά δίνουμε στον εαυτό μας με το να βλέπουμε ή όχι μπροστά μας εναλλακτικές δυνατότητες και (ανοικτούς) "δρόμους"...
Αρνητικές σκέψεις ή/ και συναισθήματα μπορεί να μας κάνουν αναποφάσιστους και αυτή μπορεί να είναι μια κατάσταση παροδική ή πιο "μόνιμη".

Επίσης, στον καθημερινό λόγο, χρησιμοποιούμε αρκετές φορές τις φράσεις που θα παρουσιάσουμε παρακάτω, όμως σε ποιο βαθμό τις εννοούμε και ποια συναισθήματα και σκεπτικά βρίσκονται κάτω από αυτές;

• Χαμηλή αυτοεκτίμηση, άγχος και φοβίες: Οι φράσεις "Δεν έχω υπομονή", "Είμαι αγχώδης", "Έχω φοβίες", "Γενικά είμαι αυστηρός-ή με τον εαυτό μου", "Πιστεύω ότι οι άλλοι με βλέπουν ανταγωνιστικά", "Φοβάμαι την κριτική των άλλων (εάν δεν κάνω το σωστό)", "Δεν έχω εμπιστοσύνη σε κανέναν", "Δεν θα μου πουν οι άλλοι τι να κάνω", είναι πιθανόν να πηγάζουν από σκέψεις όπως: "Ασχολούμαι πολύ με την εντύπωση κι αυτό με κάνει να μην απολαμβάνω τη στιγμή", "Κάποιες φορές αρκεί μια λεπτομέρεια για να χαλάσει η διάθεσή μου", "Δεν μπορώ να επικεντρωθώ σε ένα πράγμα", "Μπορώ να πω ότι μου αρέσει η ρουτίνα, αρκεί να υπάρχει σταθερότητα", "Μερικές φορές νιώθω ότι οι άλλοι θέλουν να με ελέγξουν ή να με αποδυναμώσουν"...
• Υπάρχει όμως, ακόμη μια έννοια που προέρχεται από την κοινωνική ψυχολογία και συνδέεται με άτομα που είναι "αναποφάσιστα": η εξωτερική έδρα ελέγχου. Πρόκειται, σε τελική ανάλυση, για την αίσθηση του κατά πόσο μπορούμε να επηρεάσουμε τις καταστάσεις που μας αφορούν. Τα άτομα με εξωτερική έδρα ελέγχου κάνουν περισσότερες αναφορές σε παράγοντες που δεν μπορούν να ελέγξουν, νιώθουν ότι καλούνται να αντιμετωπίσουν συνέπειες για πράγματα για τα οποία δεν είναι τα ίδια υπεύθυνα και χρειάζονται την "έγκριση" των άλλων. Αντίθετα, τα άτομα με εσωτερική έδρα ελέγχου, αναγνωρίζουν τα λάθη τους και δεν "στιγματίζονται" από τις "αποτυχίες" τους επειδή κάνουν περισσότερες προσπάθειες να φτάσουν τους στόχους τους ή/ και επειδή έχουν περισσότερη διάθεση να προσαρμοστούν στην "αλλαγή".

Αναποφάσιστος όμως, μπορεί να είναι, επίσης, κάποιος όταν πιέζεται ή όταν διέρχεται μια "κρίση"/ μεταβατική περίοδο, όταν έχει λίγο χρόνο για τον εαυτό του, όταν στη ζωή του συνήθως οι άλλοι αποφασίζουν γι΄αυτόν, όταν δίνει πολλή βάση στις ανάγκες των άλλων, γενικά όταν νιώθει περιορισμένος ή όταν πρέπει να δράσει χωρίς να μπορεί να συγκεντρωθεί...

Η χαμηλή αυτοεκτίμηση, το άγχος και οι φοβίες μπορούν να κάνουν κάποιο άτομο αναποφάσιστο. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι ένα "αναποφάσιστο" άτομο δεν παίρνει σωστές αποφάσεις, ούτε ότι είναι "ανώριμο" ή ότι δεν έχει κριτική ικανότητα, ούτε και ότι οι επιθυμίες και οι επιλογές του έχουν λιγότερη αξία από των άλλων. Το να είναι κάποιος "αναποφάσιστος" είναι "δυσλειτουργικό" ανάλογα με το βαθμό που επηρεάζει τα συναισθήματα ενός ατόμου, το πόσο ικανοποιημένος είναι από τον εαυτό του σε σχέση με τη διαχείριση των καθημερινών "προκλήσεων", ίσως κάποιες φορές και το πόσο ικανοποιημένος είναι από τις σχέσεις του με τους άλλους...

Παίρνοντας όμως τις σκέψεις ή/ και το λόγο ως δεδομένα ώστε να εξάγουμε ψυχολογικά συμπεράσματα, υπάρχει ο κίνδυνος να εξάγουμε υπερβολικά ή πολύ γενικευμένα συμπεράσματα.

Σκέψεις όπως οι παραπάνω, είναι ενδεικτικές του "χαρακτήρα" μας, μόνο όταν είναι επίμονες, έντονες, συχνές/ μόνιμες, δυσλειτουργικές στην καθημερινότητά μας και κυρίως όταν συνδυάζονται μεταξύ τους συστηματικά μεταξύ τους. Κάποιες φορές, τέτοια σκεπτικά, έχουν αναφορά σε τραυματικά γεγονότα από το παρελθόν, κάποιες άλλες φορές έχουν απλά "εγκατασταθεί" με τον καιρό επειδή είναι σε μεγάλο βαθμό "μαθημένες"...

Ο βαθμός στον οποίο ένα άτομο είναι "αναποφάσιστο", σχετίζεται με το άγχος που βιώνει στην καθημερινότητα του και κάποιες φορές και με συναισθήματα μελαγχολίας και κατάθλιψης.

Ποιος είναι ο ρόλος του περίγυρου;

Πολύ γενικά, εάν αναφερόμασταν σε παιδιά, θα κάναμε πρώτα απ' όλα λόγο για το ρόλο των γονέων ως "αλεξιδιεγερτικά", δηλαδή για την ικανότητά των γονέων να προετοιμάζουν και να καθησυχάζουν το παιδί. Με αυτό θέλω να πω ότι και στους ενηλίκους υπάρχουν ανάλογες ανάγκες: δηλαδή, είναι σημαντικό να υπάρχουν τόσο καλοί οικογενειακοί δεσμοί όσο και φιλικές σχέσεις. Αναγνωρίζοντας ωστόσο ότι αυτό δεν είναι πάντοτε εύκολο, θα πρέπει να υπάρχει τρόπος ώστε το άτομο και να είναι μεν αυτόνομο/ υπεύθυνο αλλά ταυτόχρονα να υπάρχουν άτομα που αντιλαμβάνεται ως "συνοδοιπόρους" του. 

Τελικά, ο "κίνδυνος" που έχει ένα δυσλειτουργικό σκεπτικό, είναι να εμποδίζει τα άτομα να χαρούν τις καθημερινές στιγμές τους αλλά και να αντιμετωπίσουν τις καθημερινές προκλήσεις, αφού τις επενδύουν με επιπλέον (αρνητικό) "φορτίο", αν θα μπορούσαμε να το περιγράψουμε απλοϊκά με αυτόν τον τρόπο. Επίσης, τέτοια σκεπτικά, συχνά μπορεί να παρασύρουν τα άτομα και σε λογικές "όλα ή τίποτα" π.χ. να σκέφτομαι πολύ συχνά ότι "όλα μου πάνε στραβά"...

Ωστόσο, επειδή, όπως οι στάσεις επηρεάζουν τη συμπεριφορά, έτσι και οι συμπεριφορές ενδέχεται να αλλάξουν τις στάσεις, αξίζει να προσπαθήσουμε: να γίνουμε περισσότερο υπομονετικοί, να αφοσιωνόμαστε περισσότερο στους στόχους μας και να πιστεύουμε περισσότερο στον εαυτό μας, να αναζητούμε περισσότερους "δρόμους", να μην σκεφτόμαστε τα πράγματα μόνο ως "σωστό " ή "λάθος" αλλά να εξάγουμε διδάγματα από αυτά που συμβαίνουν σε μας ή στους άλλους, να περιορίσουμε την κριτική, να αναθέτουμε και σε άλλα άτομα ευθύνες και πρωτοβουλίες, να χαιρόμαστε τις καθημερινές στιγμές χωρίς να εστιάζουμε στις "εντυπώσεις" και να αντιμετωπίζουμε πιο θετικά τις "αλλαγές". Πιο συγκεκριμένα, ο τρόπος με τον οποίο αντιμετωπίζουμε τη ζωή, δεν είναι μόνο θέμα παρελθουσών αρνητικών ή τραυματικών εμπειριών: οι εμπειρίες μας, ακόμη και οι αρνητικές, μας συγκροτούν, με την προϋπόθεση ότι έχουμε ανακαλύψει έναν τρόπο να συνεχίζουμε να είμαστε αισιόδοξοι, αν και αυτή η δυνατότητα εξαρτάται πάντοτε και από την αλληλουχία των γεγονότων στη ζωή ενός ατόμου.

Οι συμπεριφορές που προτείνουμε παραπάνω, συνάδουν με αισιόδοξες στάσεις ζωής και χαρακτηρίζουν γενικά τα άτομα με "εσωτερική έδρα ελέγχου"...

Χ. Κ.

*Είναι αρκετά δύσκολο να απλοποιούμε τις έννοιες της ψυχολογίας. 

Τα άρθρα της ενότητας "απλοϊκή ψυχολογία" αυτού του ιστολογίου, αναφέρονται σε παραδείγματα, προσπαθώντας απλά να εισάγουν τον αναγνώστη στα θέματα που παρουσιάζονται και καταλήγουν συχνά σε προτάσεις "πασπαρτού", χωρίς όμως αυτές να παρουσιάζονται ως μοναδικές "αλήθειες" και χωρίς τα άρθρα να είναι εξαντλητικά...