"Ψυχολογώ", απλοϊκά*, σημαίνει ότι, ανάγω τις συμπεριφορές κάποιου σε ψυχολογικά αίτια, δηλαδή τις εξηγώ με αναφορές στην (ιδιαίτερη) ψυχοσύνθεσή του, παρουσιάζω αυτή τη σχέση (δηλαδή τη σχέση συμπεριφορών και "ποιότητας" του ατόμου) ως αιτιοκρατική και σε πολλές περιπτώσεις προβλέπω και τις μελλοντικές του αντιδράσεις με βάση μεμονωμένα "δείγματα"...
...αυτό σημαίνει επίσης, ότι αρκετές φορές βλέπω καλά το "δέντρο", με κίνδυνο, όμως, να χάνω συστηματικά το "δάσος"...
...σημαίνει και ότι, επειδή συνδέω τις -υπό διαφορετικές συνθήκες- συμπεριφορές κάποιου με τυχαίο τρόπο, εξάγω συμπεράσματα ή/ και αληθοφανείς "νόμους" σαν να είχαν όλες οι συμπεριφορές την ίδια "βαρύτητα"...
Πόσο χρήσιμα θα ήταν, τελικά, τέτοιους είδους συμπεράσματα και υπό ποιες συνθήκες αυτά θα ήταν "ασφαλή"; Και τι μπορεί να σημαίνει, με τα παραπάνω δεδομένα, ότι "θέλω να μου φέρονται ανάλογα με αυτό που (δείχνω ότι) είμαι";
Προφανώς είναι αυθόρμητη η τάση μας να αποδίδουμε τα ορατά χαρακτηριστικά του άλλου (εμφάνιση και συμπεριφορές) περισσότερο στην "ιδιαιτερότητά" /"εσωτερική ποιότητα" του παρά στις εκάστοτε "συνθήκες", δεδομένου ότι θεωρούμε τους άλλους υπεύθυνους (κι αυτό είναι και κοινωνικά επιθυμητό) γι' αυτό που δείχνουν ότι είναι. Ειδικά, εάν κρίνουμε από τα συμπεράσματα που εξάγουμε σε μια πρώτη γνωριμία, τότε, μάλλον παρατηρούμε περισσότερο την εμφάνιση του άλλου ώστε να τον "εντάξουμε" σε μια "κατηγορία", αλλά και στη συνέχεια, γνωρίζοντάς τον καλύτερα, προσπαθούμε να συνδέσουμε τις συμπεριφορές του, να εντοπίσουμε "συνέπεια" και τη "λογική" που τις διέπει, κάποιες φορές εκούσια, άλλες ακούσια, κάποιες σχολιάζοντας ανάλογα τα λεγόμενά του και κάποιες άλλες σιωπηλά...
Μάλιστα, αυτή η διαδικασία, λαμβάνει χώρα, ανεξάρτητα από τις εξειδικευμένες γνώσεις μας και όχι "αθώα", αφού παρεμβάλλονται σ' αυτή στερεότυπα, κριτικές, συγκρίσεις, "προβολές", "συμφέροντα"...
Σύμφωνα με τη διαδικασία αυτή, μάλιστα, είναι πιθανόν να θεωρούμε τους άλλους πιο "συνεκτικούς" απ' όσο στην πραγματικότητα είναι, να απλοποιούμε σε μεγάλο βαθμό τα πράγματα, να αγνοούμε άλλους, εξίσου σημαντικούς παράγοντες αλλά και να "μετράμε" όλες τις πράξεις σαν να είναι στον ίδιο βαθμό "εκούσιες". Επιπλέον, είναι πιθανό να "προβάλλουμε", απλά, τον δικό μας τρόπο σκέψης στον άλλο!
Ωστόσο, δεν κάναμε ακόμη λόγο για την πρακτική χρησιμότητα αυτής της διαδικασίας: προσπαθούμε να συλλέξουμε στοιχεία, ενδεχομένως επειδή θέλουμε να ξέρουμε πώς θα φερθούμε στον άλλο, πώς θα τον αντιμετωπίσουμε, αν και όπως είδαμε, αυτή η τάση δεν είναι καθόλου "ουδέτερη"... Τι σημαίνει όμως, "θέλω να μου φέρονται σύμφωνα με αυτό που είμαι", με δεδομένο ότι υπάρχουν οι παραπάνω κίνδυνοι παρερμηνείας; Σημαίνει ότι θέλω να με αφουγκράζονται καλύτερα, να με ακούνε ενεργά, να με ρωτάνε εάν καταλαβαίνουν καλά τις επιθυμίες μου, τις ανάγκες μου, τις προτεραιότητες μου, να δείχνουν καλοπιστία σε αυτό που δείχνω ότι είμαι, να μην τονίζουν τις αντιφάσεις μου, να περιμένουν από μένα το καλό, να έχω περισσότερες ευκαιρίες και να μην με απορρίπτουν συνολικά εάν κάνω ένα μικρό "λάθος"...
Κι αφού κάναμε λόγο για την πρακτική χρησιμότητα του να "ψυχολογούμε" τους άλλους, ιδού και μια περίπτωση ..."κατάχρησης": Δεν θα ξεχάσω, μια μητέρα, που μου είπε πρόσφατα "Έχουμε έναν εξαιρετικό δάσκαλο στο σχολείο, αλλά το πρόβλημα είναι ότι ..."ψυχολογεί" τα παιδιά περισσότερο απ' όσο πρέπει!" Κι αυτό, μιλώντας για πράξεις, κατάλαβα ότι σημαίνει, ότι ο συγκεκριμένος εκπαιδευτικός, μάλλον έπαιρνε "τοις μετρητοίς" τα λόγια των παιδιών, τις υπερβολές, τη φαντασία, τα "προβλήματά" τους, τις δοκιμές που κάνουν εκείνα στα όρια... Θέλω να πω με αυτό ότι, χωρίς να αναιρούμε το ότι είναι πολύ χρήσιμες οι γνώσεις ψυχολογίας γενικά, σχετικά με την ανάπτυξη των παιδιών, τα στάδια, τις φοβίες και τα συναισθήματα τους, κατά κύριο λόγο τελικά, θα πρέπει να μπορούμε να κάνουμε τη δουλειά μας και χωρίς να χρειάζεται τόση ανάλυση για το κάθε παιδί χωριστά, να υπάρχει δηλαδή (ταυτόχρονα με την οικειότητα και την ενσυναίσθηση) η επαγγελματική απόσταση και το τακτ! Αυτό θα πρέπει να ισχύει και πιο γενικά, δεδομένου ότι, αρκετές φορές, ακόμη και ο ίδιος μας ο εαυτός είναι και "αντιφατικός" και "απρόβλεπτος", επομένως τα "κουτάκια" δεν βοηθούν και πολύ ούτε σε σχέση με τον εαυτό ούτε και σε σχέση με τους άλλους... Και γι' αυτό, συνηθίζω να επιμένω, σε όσους τοποθετούν το "πρόβλημα" στον "άλλο"**: "Μην "σκαλίζετε" πολύ και απλά αφήστε τον άλλο να σας εκπλήξει θετικά!", εννοώντας ότι, το να ψάχνει κανείς σε πόσο "βάθος" εννοεί κάποιος αυτό που λέει ή δείχνει, τις περισσότερες φορές καταλήγει να μοιάζει ..."μεταφυσική"...
Χ. Κ.
* Η ενότητα "απλοϊκή ψυχολογία", αποτελείται από σκέψεις μου σχετικά με το πόσο μπορούν, τελικά, να απλοποιηθούν οι γνώσεις, ιδιαίτερα των μη-ειδικών, για την ψυχολογία. Αυτή η "απλοποίηση", αναφέρεται περισσότερο στους παράγοντες και τις οπτικές που "χάνονται" σε αυτή την (μάλλον αυθόρμητη) διαδικασία, με αποτέλεσμα, τα συμπεράσματά μας να έχουν περιορισμένη ή καθόλου ισχύ, να βρίσκονται κάτω από τα "δυσλειτουργικά" σκεπτικά ή/ και να δυσκολεύουν τις σχέσεις μας με τους άλλους... Βέβαια, όσο πιο ...απλά κάνουμε λόγο για "απλοϊκή ψυχολογία", κινδυνεύουμε αυτή να είναι η απλοϊκή, της απλοϊκής, την απλοϊκή κ.ό.κ.... ψυχολογία!
** Τα "κουτάκια" βέβαια, πάντα θα συνεχίζουν να υπάρχουν... Σημασία έχει το πόσο απλά ή πολύπλοκα θα επιλέγουμε να βλέπουμε εμείς τα πράγματα...
...αυτό σημαίνει επίσης, ότι αρκετές φορές βλέπω καλά το "δέντρο", με κίνδυνο, όμως, να χάνω συστηματικά το "δάσος"...
...σημαίνει και ότι, επειδή συνδέω τις -υπό διαφορετικές συνθήκες- συμπεριφορές κάποιου με τυχαίο τρόπο, εξάγω συμπεράσματα ή/ και αληθοφανείς "νόμους" σαν να είχαν όλες οι συμπεριφορές την ίδια "βαρύτητα"...
Πόσο χρήσιμα θα ήταν, τελικά, τέτοιους είδους συμπεράσματα και υπό ποιες συνθήκες αυτά θα ήταν "ασφαλή"; Και τι μπορεί να σημαίνει, με τα παραπάνω δεδομένα, ότι "θέλω να μου φέρονται ανάλογα με αυτό που (δείχνω ότι) είμαι";
Προφανώς είναι αυθόρμητη η τάση μας να αποδίδουμε τα ορατά χαρακτηριστικά του άλλου (εμφάνιση και συμπεριφορές) περισσότερο στην "ιδιαιτερότητά" /"εσωτερική ποιότητα" του παρά στις εκάστοτε "συνθήκες", δεδομένου ότι θεωρούμε τους άλλους υπεύθυνους (κι αυτό είναι και κοινωνικά επιθυμητό) γι' αυτό που δείχνουν ότι είναι. Ειδικά, εάν κρίνουμε από τα συμπεράσματα που εξάγουμε σε μια πρώτη γνωριμία, τότε, μάλλον παρατηρούμε περισσότερο την εμφάνιση του άλλου ώστε να τον "εντάξουμε" σε μια "κατηγορία", αλλά και στη συνέχεια, γνωρίζοντάς τον καλύτερα, προσπαθούμε να συνδέσουμε τις συμπεριφορές του, να εντοπίσουμε "συνέπεια" και τη "λογική" που τις διέπει, κάποιες φορές εκούσια, άλλες ακούσια, κάποιες σχολιάζοντας ανάλογα τα λεγόμενά του και κάποιες άλλες σιωπηλά...
Μάλιστα, αυτή η διαδικασία, λαμβάνει χώρα, ανεξάρτητα από τις εξειδικευμένες γνώσεις μας και όχι "αθώα", αφού παρεμβάλλονται σ' αυτή στερεότυπα, κριτικές, συγκρίσεις, "προβολές", "συμφέροντα"...
Σύμφωνα με τη διαδικασία αυτή, μάλιστα, είναι πιθανόν να θεωρούμε τους άλλους πιο "συνεκτικούς" απ' όσο στην πραγματικότητα είναι, να απλοποιούμε σε μεγάλο βαθμό τα πράγματα, να αγνοούμε άλλους, εξίσου σημαντικούς παράγοντες αλλά και να "μετράμε" όλες τις πράξεις σαν να είναι στον ίδιο βαθμό "εκούσιες". Επιπλέον, είναι πιθανό να "προβάλλουμε", απλά, τον δικό μας τρόπο σκέψης στον άλλο!
Ωστόσο, δεν κάναμε ακόμη λόγο για την πρακτική χρησιμότητα αυτής της διαδικασίας: προσπαθούμε να συλλέξουμε στοιχεία, ενδεχομένως επειδή θέλουμε να ξέρουμε πώς θα φερθούμε στον άλλο, πώς θα τον αντιμετωπίσουμε, αν και όπως είδαμε, αυτή η τάση δεν είναι καθόλου "ουδέτερη"... Τι σημαίνει όμως, "θέλω να μου φέρονται σύμφωνα με αυτό που είμαι", με δεδομένο ότι υπάρχουν οι παραπάνω κίνδυνοι παρερμηνείας; Σημαίνει ότι θέλω να με αφουγκράζονται καλύτερα, να με ακούνε ενεργά, να με ρωτάνε εάν καταλαβαίνουν καλά τις επιθυμίες μου, τις ανάγκες μου, τις προτεραιότητες μου, να δείχνουν καλοπιστία σε αυτό που δείχνω ότι είμαι, να μην τονίζουν τις αντιφάσεις μου, να περιμένουν από μένα το καλό, να έχω περισσότερες ευκαιρίες και να μην με απορρίπτουν συνολικά εάν κάνω ένα μικρό "λάθος"...
Κι αφού κάναμε λόγο για την πρακτική χρησιμότητα του να "ψυχολογούμε" τους άλλους, ιδού και μια περίπτωση ..."κατάχρησης": Δεν θα ξεχάσω, μια μητέρα, που μου είπε πρόσφατα "Έχουμε έναν εξαιρετικό δάσκαλο στο σχολείο, αλλά το πρόβλημα είναι ότι ..."ψυχολογεί" τα παιδιά περισσότερο απ' όσο πρέπει!" Κι αυτό, μιλώντας για πράξεις, κατάλαβα ότι σημαίνει, ότι ο συγκεκριμένος εκπαιδευτικός, μάλλον έπαιρνε "τοις μετρητοίς" τα λόγια των παιδιών, τις υπερβολές, τη φαντασία, τα "προβλήματά" τους, τις δοκιμές που κάνουν εκείνα στα όρια... Θέλω να πω με αυτό ότι, χωρίς να αναιρούμε το ότι είναι πολύ χρήσιμες οι γνώσεις ψυχολογίας γενικά, σχετικά με την ανάπτυξη των παιδιών, τα στάδια, τις φοβίες και τα συναισθήματα τους, κατά κύριο λόγο τελικά, θα πρέπει να μπορούμε να κάνουμε τη δουλειά μας και χωρίς να χρειάζεται τόση ανάλυση για το κάθε παιδί χωριστά, να υπάρχει δηλαδή (ταυτόχρονα με την οικειότητα και την ενσυναίσθηση) η επαγγελματική απόσταση και το τακτ! Αυτό θα πρέπει να ισχύει και πιο γενικά, δεδομένου ότι, αρκετές φορές, ακόμη και ο ίδιος μας ο εαυτός είναι και "αντιφατικός" και "απρόβλεπτος", επομένως τα "κουτάκια" δεν βοηθούν και πολύ ούτε σε σχέση με τον εαυτό ούτε και σε σχέση με τους άλλους... Και γι' αυτό, συνηθίζω να επιμένω, σε όσους τοποθετούν το "πρόβλημα" στον "άλλο"**: "Μην "σκαλίζετε" πολύ και απλά αφήστε τον άλλο να σας εκπλήξει θετικά!", εννοώντας ότι, το να ψάχνει κανείς σε πόσο "βάθος" εννοεί κάποιος αυτό που λέει ή δείχνει, τις περισσότερες φορές καταλήγει να μοιάζει ..."μεταφυσική"...
Χ. Κ.
* Η ενότητα "απλοϊκή ψυχολογία", αποτελείται από σκέψεις μου σχετικά με το πόσο μπορούν, τελικά, να απλοποιηθούν οι γνώσεις, ιδιαίτερα των μη-ειδικών, για την ψυχολογία. Αυτή η "απλοποίηση", αναφέρεται περισσότερο στους παράγοντες και τις οπτικές που "χάνονται" σε αυτή την (μάλλον αυθόρμητη) διαδικασία, με αποτέλεσμα, τα συμπεράσματά μας να έχουν περιορισμένη ή καθόλου ισχύ, να βρίσκονται κάτω από τα "δυσλειτουργικά" σκεπτικά ή/ και να δυσκολεύουν τις σχέσεις μας με τους άλλους... Βέβαια, όσο πιο ...απλά κάνουμε λόγο για "απλοϊκή ψυχολογία", κινδυνεύουμε αυτή να είναι η απλοϊκή, της απλοϊκής, την απλοϊκή κ.ό.κ.... ψυχολογία!
** Τα "κουτάκια" βέβαια, πάντα θα συνεχίζουν να υπάρχουν... Σημασία έχει το πόσο απλά ή πολύπλοκα θα επιλέγουμε να βλέπουμε εμείς τα πράγματα...
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου