Μυστικά για καλή διάθεση που έμαθα από Άτομα με Αναπηρίες

Και μετά την «ψυχολογική αποτοξίνωση» τι ακολουθεί; Μια ιδανική, ενδιάμεση, στάση είναι, οπωσδήποτε, μια διαδικασία «καλής ακρόασης»: το να επιχειρήσουμε, δηλαδή, μια δημιουργική ανα-στοχαστική διαδικασία, ενώπιον μιας τρίτης, ουδέτερης και κατάλληλα εκπαιδευμένης πλευράς (για να … «ευλογήσουμε» τα «γένια» μας κι εμείς οι ψυχολόγοι)… Εάν λοιπόν, με ή χωρίς το στάδιο της ακρόασης, βρισκόμαστε σε σημείο όπου καταφέραμε και μειώσαμε, κάπως, τις «εισερχόμενες» πηγές των «εντάσεων», τώρα, είναι η ώρα, που θα κοιτάξουμε ορισμένες «προσθήκες» συνηθειών για καλύτερη διάθεση και ορισμένες «με-το-μαλακό-αλλαγές»… Έτσι, είναι, αφού μια καλή «ανάλυση», οφείλει, πάντα, να ακολουθείται από μια ακόμα καλύτερη «σύνθεση»…

Για τη συνέχιση του αφιερώματος στους απλούς τρόπους για να έχουμε καλύτερη διάθεση, επέλεξα να σας παρουσιάσω, τα δέκα πράγματα που έμαθα στα εργαστήρια δημιουργικής απασχόλησης Ατόμων με Αναπηρίες, όπου εργάστηκα εθελοντικά, για τουλάχιστον 350, πραγματικά αξέχαστες, ώρες…

1. Βάλε περισσότερο στη ζωή σου, τα άτομα που σε ενδιαφέρουν. Οι σχέσεις είναι το «κεφάλαιο» της καλής διάθεσης. Κανείς δεν είπε ότι η ευτυχισμένη ζωή είναι η «εύκολη» ζωή: η ευχάριστη καθημερινότητα, αθροίζεται τελικά, σε πράξεις συνεργασίας και υποστήριξης και όταν είμαστε μαζί, τα κάνουμε όλα με χαμόγελο!
2. Η επαφή με τα «προβλήματα», στην πραγματικότητα, δεν σε «διαποτίζει» με «αρνητικά συναισθήματα» ούτε σε «ψυχοπλακώνει». Στην πραγματικότητα, είτε πρόκειται για «προβλήματα» δικά σου, είτε για «του άλλου», η κοινή διαχείριση είναι η αποτελεσματική διαχείριση. Τα «προβλήματα» είναι «προκλήσεις» στην ειδική αγωγή: σου δίνει ξεχωριστή ευχαρίστηση το να συμμετέχεις πιο ενεργά και να μπορείς να δεις, στην πράξη, ότι όλα «λύνονται» με ένα καλό πρόγραμμα που αποτελείται από απλές ρυθμίσεις. Στο σημείο αυτό, έχω να καταθέσω ότι, έχω περάσει πραγματικά ευχάριστες στιγμές σε σπίτια που έχουν Άτομα με Αναπηρίες, στιγμές που μπορεί να μην έχω νιώσει το ίδιο άνετα ή ότι περνάω τόσο καλά, σε πιο «συνηθισμένα», ας πούμε, σπίτια. Αυτό, κατά τη γνώμη μου, έχει να κάνει, με το να μπορεί ο καθένας να είναι ισότιμα ο εαυτός του και να συμμετέχει στην παρέα με τον τρόπο του, έχοντας δικαίωμα να γελάσει, να πειράξει τους άλλους ή να αυτοσαρκαστεί, ακόμη και να κλειστεί στον εαυτό του για λίγο, χωρίς να υπάρχει στην ατμόσφαιρα «οίκτος». Μάλιστα, εάν μελετήσουμε λίγο περισσότερο την έννοια της «διάθεσης», έχουμε να κάνουμε με ένα γενικό συναίσθημα, με ένα «χρώμα», το οποίο μας προκαταβάλει, στην πραγματικότητα, πριν από την επαφή με τις «αντικειμενικές» συνθήκες, δηλαδή, είτε τα πράγματα είναι «εύκολα», είτε λιγότερο «εύκολα»: επομένως, η ασφάλεια και αυτοπεποίθηση που πηγάζουν από την έμπρακτη υποστήριξη, είναι ο καλύτερος «οιωνός» για την καλή διάθεση.
3. Αυτό που έχεις, τελικά, να διαχειριστείς είναι το «καλό». Στην ειδική αγωγή, ξέρουμε καλά ότι, προκειμένου να μειώσουμε το «χώρο» του «προβληματικού», αρκεί να πολλαπλασιάσουμε τις συνθήκες εμφάνισης του «μη-προβληματικού». Αντί να επικεντρώνεσαι λοιπόν, στα «κακά» συμπτώματα ή συνήθειες, θέσε ως στόχο σου να αλλάζεις μια «κακιά συνήθεια» την κάθε φορά, θέτοντας συγκεκριμένες προτεραιότητες με κριτήριο τη «λειτουργικότητα», επειδή, τα συμπτώματα, έχουν, γενικά, την τάση να αντικαθίστανται από άλλα! Στην ουσία, για να αντικατασταθεί με θετικό τρόπο, κάτι, θα πρέπει να βρεθεί κάτι άλλο, που θα μπορέσει να καλύψει το κενό που θα προκύψει, δημιουργικά, προσφέροντας ικανοποίηση. Αυτό σημαίνει ότι θα πρέπει να δοκιμάσεις πράγματα, ακόμη και να αυτοσχεδιάσεις…
4. Κάνε τα πράγματα με το δικό σου τρόπο!.-
5. Δώσε περισσότερο χρόνο στις μεταβάσεις και στη ρύθμιση του χώρου. Κάθε πράγμα, χρειάζεται να το προετοιμάσεις και να του δώσεις διάρκεια. Να φροντίσεις την αρχή, τη μέση και το τέλος του. Το κλειδί είναι, να σκεφτείς με ενθουσιασμό και να συζητήσεις γι’ αυτό, περνώντας έτσι, πιο φυσικά, στην πράξη, αντί να λειτουργείς «μηχανικά» και στη συνέχεια, να οργανώσεις το χώρο με τα κατάλληλα αντικείμενα.
6. Ζήσε τα σημεία αναφοράς. Εννοώ ότι, εάν αντιληφθούμε το χρόνο μόνο γραμμικά, κατά τη λογική του ότι η κάθε στιγμή δεν επαναλαμβάνεται, τότε χάνουμε το μισό νόημα: ο χρόνος, είναι ταυτόχρονα κυκλικός κι αυτή η σιγουριά, εμπεδώνεται ζώντας τις κοινές γιορτές σε όλη τη διάρκεια του έτους αλλά και φτιάχνοντας δικά μας, προσωπικά σημεία αναφοράς, στη βάση ιδιαίτερων στιγμών, που δεν είναι απαραίτητο να είναι με τη στενή έννοια, γιορτές… Με αυτή τη λογική, όλες οι απλές στιγμές, μπορούν να γίνουν ιδιαίτερες: οι σπιτικές βάφλες την Κυριακή, το μεσημέρι που έχει μαζευτεί η οικογένεια, μια επίσκεψη, μια μέρα με ξεχωριστό τραπέζι, η μισής-μέρας εκδρομή…
7. Φτιάξε τα «βραβεία» σου και κάνε μια «έκθεση» με τα πράγματα που έχουν συναισθηματικό νόημα για σένα.  Ενθύμια και «βραβεία», φωτογραφίες και ευχετήριες κάρτες, που θα σου θυμίζουν τη στιγμή που πέτυχες ένα στόχο σου (μικρότερο ή μεγαλύτερο) και επιλογές από αντικείμενα που έχουν συμβολική σημασία, επειδή σε κάνουν να νιώθεις γλυκά, ακόμη και γλυκόπικρα, συναισθήματα… Μην είσαι «ακατάδεχτος» στη χαρά που μπορεί να σου προσφέρουν τα σχεδόν-σαν-συνηθισμένα-μικροπράγματα… Αξίζει να βρεις «θεματικούς» χώρους, όπου θα «ταιριάζουν» με τα άλλα αντικείμενα του σπιτιού σου, για να είσαι σε επαφή με εικόνες που σε γεμίζουν συναισθήματα.
8. Βάλε την τέχνη στη ζωή σου. Δημιουργικό, μπορεί να είναι το να φτιάξεις ένα γλυκό, μια ζωγραφιά σε πρόγραμμα επεξεργασίας στον υπολογιστή, μια χειροτεχνία με κόλλα, να πεις ένα τραγούδι, να φτιάξεις ομοιοκαταληξίες, να λες δικά σου τραγούδια χωρίς ομοιοκαταληξίες… Δημιουργικό μπορεί να είναι ό,τι θέλεις εσύ να είναι, αλλά κυρίως, όλα όσα σε εμπνέουν. Η τέχνη είναι σημαντική, ως μορφή επικοινωνίας, επειδή εμπλουτίζει την αισθητική μας, δείχνοντας μας πράγματα που δεν ξέραμε ότι υπήρχαν, πριν τα ανακαλύψει κάποιος, κάποιες φορές, ακόμη και σχεδόν «κατά λάθος»…
9. Δεν χρειάζεται να περιμένεις τη στιγμή που θα είσαι «τέλειος» για να πεις ότι ξεκινάς να κάνεις «κάτι». Αντίθετα, καθετί δημιουργικό, περνάει από πολλά στάδια στα οποία έχεις κάτι να προσθέσεις, από τη στιγμή που θα πεις «είναι αρκετό», μέχρι τη στιγμή που θα πεις «ουάου»! Εάν δεν ξεκινήσεις από κάπου, πώς θα έχει νόημα η «κορυφή»;
10. Το θέμα είναι «τι σου αξίζει τώρα»! Τις περισσότερες στιγμές, δεν χρειάζεται να σε απασχολούν τα «μεγαλεπήβολα» σχέδια σου. Τι θα σε ικανοποιούσε τώρα; Μια αγκαλιά, μια πίτσα, ένα παγωτό, ένα φιλί, ένας περίπατος, μια ταινία στον καναπέ σου; Τι θα σε ικανοποιούσε μετά από μια απαιτητική μέρα; Ένα κρεβάτι με φρεσκοπλυμένα σεντόνια, ένα μπάνιο με χαμηλό φωτισμό, ένα αγαπημένο φαγητό;

Δουλεύοντας με Άτομα με Αναπηρίες, μαθαίνεις να κάνεις αρκετά πράγματα με διαφορετικό τρόπο. Σε αυτή τη σχέση, δεν βρίσκεσαι αποκλειστικά στην πλευρά αυτού που «δίνει» ή «διδάσκει», αντίθετα, μπαίνεις σε σκέψεις σε σχέση με το πόσο αποτελεσματικά/ λειτουργικά είναι όσα παίρνουμε, καθημερινά, ως «δεδομένα». Αυτό που είναι σίγουρο είναι ότι, ό,τι κι αν επιθυμείς να «χτίσεις», σε μια καλή «βάση» θα βρίσκονται, πάντα, τα πιο απλά «υλικά»: εάν κάποια από αυτά δεν τα διαθέτεις, τότε σίγουρα, μπορείς να βάλεις κάποια άλλα στη θέση τους και να συνεχίσεις…

Το πιο χρήσιμο, όμως, πράγμα, που μου έμαθε η ειδική αγωγή είναι, ότι ένα ευτυχισμένο σύνολο, βρίσκεται, τελικά, στο άθροισμα ευχάριστων καθημερινών στιγμών, χωρίς να κυνηγάς τη σκιά σου, ούτε να ζητάς έναν ουρανό με τ’ άστρα…!

Χριστίνα Καλαβρή,

ψυχολόγος-εγκληματολόγος