Ως Παγκόσμια Ημέρα των Εκπαιδευτικών, καθιερώθηκε η 5η Οκτωβρίου, από την UNESCO το 1994, για το σημαντικό ρόλο του εκπαιδευτικού στην κοινωνία. Για την αναφορά στους στόχους της σύγχρονης εκπαίδευσης, εκτιμώ ότι είναι ιδιαίτερα ενδιαφέρον, να παραθέσουμε ένα μικρό αφιέρωμα στον Ioannes Amos Comenius.
IOANNES AMOS COMENIUS
Ο Τσέχος φιλόσοφος (συγγραφέας, θεολόγος και παιδαγωγός) Ioannes Amos Comenius (1592-1670), θεωρείται ο πατέρας της σύγχρονης εκπαίδευσης και προς τιμήν του διεξάγονται τα ομώνυμα προγράμματα διακρατικών συνεργασιών των σχολείων. Το όνομά του, είναι σύμβολο της διεθνούς εκπαίδευσης και συνεργασίας. Πρόκειται για έναν θεωρητικό και ταυτόχρονα άνθρωπο της πράξης, με ιδέες που μπορούμε να πούμε ότι κατάγονται από τον Αριστοτέλη (έχοντας επηρεαστεί σημαντικά από τον εμπειρισμό και από τον Bacon) και οι οποίες, θεωρούμε ότι τον καθιστούν πρόδρομο της δια βίου μάθησης και της προοδευτικής διδασκαλίας, δηλαδή, της διδασκαλίας ανάλογα με τα στάδια της ανάπτυξης των παιδιών.
Ας συνοψίσουμε, όμως, μερικές από τις ιδέες του Τζον Αμός Κομένιους, που είναι τόσο εξαιρετικές, ιδιαίτερα, εάν λάβουμε υπόψη, ότι εκφράζουν τη σκέψη του 17ου αιώνα...
- Τα πάντα μπορούν να διδαχτούν στους πάντες με ένα σωστό πρόγραμμα και με βάση τις προηγούμενες γνώσεις, τις προσωπικές ενέργειες και τις αισθήσεις των ατόμων.
- Η παιδεία δεν αφορά, τελικά, μόνο το σχολείο και την οικογένεια αλλά ολόκληρη της κοινωνία κι όλες τις διαδικασίες που επιτελούνται σε αυτή. (Πρόκειται για την παιδεία και την καλλιέργεια, ως μια φιλοσοφική θεώρηση, που όλοι θα μπορούν να τη χρησιμοποιούν.)
- Οι γυναίκες είναι το ίδιο, ακόμη και περισσότερο, εύστροφες από τους άντρες και μπορούν να συμμετέχουν εξίσου σε αυτό το σύστημα εκπαίδευσης.
- Αυτό που αλλάζει όσο μεγαλώνουμε είναι, όχι τα αντικείμενα διδασκαλίας που θα πρέπει να παρουσιάζονται, αλλά οι τρόποι οι οποίοι μπορούμε να τα προσεγγίσουμε, οι οποίοι μάλλον επανοργανώνονται ή μετασχηματίζονται. Συνεπώς, η μάθηση θα πρέπει να ρυθμίζεται ανάλογα με τις ικανότητες των παιδιών ανά ηλικία.
- Η διδασκαλία δεν είναι μια διαδικασία προφορική, με την οποία ο ενήλικος γεμίζει το "πνεύμα" του παιδιού, αλλά μια διαδικασία που κινείται αυθόρμητα από το ενδιαφέρον του παιδιού να μάθει, διαδικασία στην οποία ο ενήλικος μπορεί να συμβάλλει προετοιμάζοντας κατάλληλα τα παιδιά.
- Δεν χρειάζεται μόνο η διδασκαλία και η αποστήθιση, αλλά και ο χρόνος μελέτης και προσωπικής αναζήτησης και ο ελεύθερος χρόνος.
- Ο Τζον Αμός Κομένιους, τόνιζε ιδιαίτερα τη σημασία της άσκησης μέσω της πράξης (προφανώς, αυτό που ο Αριστοτέλης ονόμαζε "έξη"): θεωρούσε ότι το σχολείο είναι ένα "εργαστήριο", όπου η πράξη πρέπει να είναι περισσότερη από τη θεωρία και το παράδειγμα θα πρέπει να προηγείται του κανόνα και
- θεωρούσε ότι τα μέτρα για την ανυπακοή των παιδιών θα πρέπει να είναι ήπια, αλλιώς πώς θα τους εμπνεύσουμε την αγάπη για τη μάθηση; "Ο μουσικός, χτυπάει με θυμό τις χορδές της κιθάρας του, όταν είναι ξεκούρδιστες;"
Φράσεις από το έργο του:
"Δεν είναι δυνατόν να βρεθεί κάποιο άτομο τόσο αδικημένο από τη φύση που να μην καταφέρνει λίγο λίγο να βελτιωθεί χάρη στην καλλιέργεια."
"[...]θα γνωρίζουν πώς θα οργανώνουν τις πράξεις τους και σε ποια όρια θα κινούνται και με ποιον τρόπο θα εκπληρώνει ο καθένας τα καθήκοντά του..."
"[...] Το πνεύμα πνέει όπου και όταν θέλει..." (Σημείωση: εδώ εννοεί ότι η εκπαίδευση θα πρέπει να είναι οικουμενική κι όχι ανάλογη με οικονομικά και κοινωνικά κριτήρια, όπως γινόταν στην εποχή του.)
"[...] Το πνεύμα πνέει όπου και όταν θέλει..." (Σημείωση: εδώ εννοεί ότι η εκπαίδευση θα πρέπει να είναι οικουμενική κι όχι ανάλογη με οικονομικά και κοινωνικά κριτήρια, όπως γινόταν στην εποχή του.)
Με αυτήν την ευκαιρία, θα ήθελα να πω ένα ευχαριστώ σε όλους τους δασκάλους μου, σε όλες τις βαθμίδες εκπαίδευσης κι ακόμη, στους δασκάλους που γνώρισα κι έμαθα πράγματα από αυτούς αφού τέλειωσα το Πανεπιστήμιο...
Καλή και δημιουργική διδασκαλία σε όλους!
Χ. Κ.
Ένα ολοκληρωμένο αφιέρωμα στις ιδέες του Comenius, μπορείτε να αναζητήσετε στο "Jean Piaget: Περί Παιδαγωγικής", σε επιμ. Στ. Σαμαρτζή, Ελληνικά Γράμματα, 2000, Αθήνα
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου