Η μάθηση είναι ζωτική, πολύπλοκη διαδικασία που εμπλέκει τους γνωστικούς μηχανισμούς. Οι ψυχολόγοι, οι παιδαγωγοί κι άλλοι επιστήμονες του ανθρώπου και της συμπεριφοράς και της εκπαίδευσης, μελετούν τις διαδικασίες μάθησης ώστε, αφενός να βοηθήσουν τα άτομα που αντιμετωπίζουν δυσκολίες στη μάθηση και αφετέρου να προωθήσουν ακόμη περισσότερο τις ατομικές επιδόσεις, πάνω από το μέσο όρο.
Πιο συγκεκριμένα, η μάθηση, είναι μία από τις έννοιες που αναφέρονται ταυτόχρονα και στη διαδικασία και στο αποτέλεσμα.
Όμως, τι βοηθά την καλύτερη μνήμη και τη μάθηση;
1. Ο σημαντικότερος παράγοντας που συνδέεται με τη μάθηση είναι η βιολογική κι όχι μόνο "ωρίμανση": Γενικά, δεν μπορούμε να μάθουμε κάτι εάν δεν έχουν ωριμάσει οι μηχανισμοί που χρειάζονται για να το κατανοήσουμε και να το εντάξουμε στις υπόλοιπες γνώσεις μας. Για τον Piaget και για άλλους επιστήμονες, η ανάπτυξη είναι τόσο ποσοτική (δηλαδή σχετίζεται με τη συσσώρευση των πληροφοριών) αλλά και ποιοτική (δηλαδή σχετίζεται με αλλαγή στον τρόπο οργάνωσης των γνώσεων κι όχι πάντα στο άθροισμά τους).
2. Η ποιότητα κι όχι απαραίτητα η ποσότητα των ερεθισμάτων: Φαίνεται ότι υπάρχουν "πολλαπλές νοημοσύνες", πράγμα το οποίο σημαίνει, ιδιαίτερα για τα παιδιά, ότι χρειάζονται ποικιλία ερεθισμάτων ώστε να αναπτύξουν όλες τις κλίσεις τους. Πιο συγκεκριμένα, σύμφωνα με τον καθηγητή Gardner, η νοημοσύνη μπορεί να είναι: γλωσσική, λογικομαθηματική, οπτικοχωρική, κιναισθητική, διαπροσωπική, μουσικοακουστική, ενδοπροσωπική, φυσιοκρατική, υπαρξιακή... Τα είδη αυτά συνυπάρχουν σε όλους, ωστόσο ο συνδυασμός τους για τον καθένα είναι μοναδικός.
3. Η ασφάλεια: Όταν νιώθουμε στρες, αγωνία, απειλή, φόβο, σαφώς το λιγότερο που μπορούμε να κάνουμε είναι, να δώσουμε την απαραίτητη προσοχή και συγκέντρωση που απαιτεί η μάθηση. Προκειμένου να μάθω κάτι πρέπει να σκεφτώ, να συλλέξω, να συγκρίνω, να ανασύρω, να συνδυάσω... Όλα αυτά προϋποθέτουν την εμπλοκή σε μία δημιουργική σχέση με την "ύλη"...
4. Η ομαδικότητα και η συνεργασία: Έμφυτη η τάση μας για ομαδικότητα και συνεργασία, για ανταλλαγή απόψεων και για επικοινωνία. Η ομαδικότητα και η συνεργασία, εκτός από τη συμβολή στο θετικό κλίμα, ευνοϊκό για τη μάθηση, συμβάλλουν και στη σύνθεση των απόψεων.
5. Η διδασκαλία: "Πες το μου και θα το ξεχάσω, δείξ' το μου και θα το θυμάμαι, ενέπλεξέ με και θα το καταλάβω", λέει μια κινέζικη παροιμία, όμως, όταν το "διδάξω", θα έχω εμπλακεί σ' αυτό με τον πιο "γόνιμο" τρόπο ώστε να το κάνω "δικό μου".
6. Ο καλός ύπνος: Ο καλός ύπνος βοηθά όλες τις γνωστικές λειτουργίες μας, συνεπώς είναι απαραίτητος στις διαδικασίες της μάθησης. Κατά τη διάρκεια του ύπνου, όχι μόνο ξεκουραζόμαστε και αποφορτιζόμαστε αλλά και δημιουργούνται οι συνάψεις των εγκεφαλικών νευρώνων, που έχουν ρόλο στην "αποθήκευση" και την "τακτοποίηση" της νέας γνώσης.
7. Το διάλειμμα: Όπως έχουμε αναφέρει και στο άρθρο για τη διδασκαλία του γραπτού λόγου, τα σύντομα διαλείμματα βοηθούν τη μάθηση και την απομνημόνευση. Σίγουρα, ένα διάλειμμα δεν είναι χαμένος χρόνος. Αλλά και υπό συγκεκριμένες συνθήκες, μπορούμε να δούμε με καλύτερο μάτι και τη "διακοπή", διότι μπορεί όταν επανέλθουμε να έρθουν και περισσότερες ιδέες...
8. Το παιχνίδι: Μέσα στο παιχνίδι, φτιάχνουμε "σενάρια", αξιοποιώντας τις γνώσεις και τις εμπειρίες μας, εξερευνούμε, πειραματιζόμαστε, ερχόμαστε σε επαφή με εναλλακτικές, είμαστε δημιουργικοί και κοινωνικοί...
9. Η άσκηση και η γυμναστική: Μαζί με το σώμα, ασκείται και το πνεύμα, μα είναι και κάτι πιο "χειροπιαστό": Φαίνεται ότι η φυσική άσκηση βοηθά να αναπτυχθεί το τμήμα εκείνο του εγκεφάλου που σχετίζεται με τη μνήμη.
10. Η επανάληψη: Όλοι γνωρίζουμε ότι η επανάληψη είναι η "μητέρα" της μάθησης. Ιδιαίτερα, εάν βρούμε τρόπους να την κάνουμε πιο δημιουργική!
11. Η καλή θρέψη κι ενυδάτωση: Είναι προϋποθέσεις για την καλή λειτουργία του εγκεφάλου μας, πρώτον επειδή εξασφαλίζουν την απαραίτητη ενέργεια που χρειάζονται οι γνωστικές λειτουργίες αλλά και επειδή δύσκολα θα αποσπαστεί κάποιος που είναι καλά χορτασμένος και όχι διψασμένος, από το έργο του.
12. Η οργάνωση: Συνήθως, δίνουμε ιδιαίτερη βάση στην ικανότητα να χωρίζουμε ένα έργο σε "κομματάκια", προκειμένου να είμαστε πιο αποτελεσματικοί στην επεξεργασία και την εκμάθησή του. Το να μάθουμε όμως κάτι, αναφέρεται εξίσου και στη νοηματοδότηση, στη σύνθεση, την περίληψη, τη δυνατότητα σύγκρισης...
13. Η "ρουτίνα" αλλά και η "αλλαγή": Σε τέτοιου είδους άρθρα, όταν λέμε "ρουτίνα", αναφερόμαστε στην ύπαρξη ενός προγράμματος, το οποίο μας εξασφαλίζει κάποιο προσωπικό ρυθμό και τρόπο εργασίας. Είναι πολύ χρήσιμο να υπάρχει ένα ωράριο σχετικά με τις διαδικασίες της μάθησης, ώστε να έχουμε καλύτερη απόδοση, αλλά από την άλλη πλευρά, οι αλλαγές του χώρου φαίνεται ότι βοηθούν τη διαδικασία απομνημόνευσης καθώς ό,τι μαθαίνουμε συνδέεται και με το περιβάλλον.
14. Ο χώρος: Σχετίζεται και πάλι με το αίσθημα ασφάλειας και με τη χαλάρωση. Αλλά και με πιο "τεχνικά" θέματα: ο φωτισμός, τα επίπεδα θορύβου, τα χρώματα, ο καθαρός αέρας, το να μην υπάρχουν εστίες που αποσπούν την προσοχή...
15. Η προηγούμενη γνώση: Φαίνεται ότι μαθαίνουμε στη βάση των αναπαραστάσεων μας, δηλαδή, σχετικά με τον τρόπο που έχει οργανωθεί η προηγούμενη γνώση μας, συνεπώς η προσωπική εμπειρία και το βίωμα έχουν μεγάλο ρόλο στη μάθηση, γι΄αυτό και τα σύγχρονα μοντέλα εκπαίδευσης λαμβάνουν υπόψη αυτόν το ρόλο.
16. Η ανακάλυψη: Το να ανακαλύψεις μόνος σου κάτι, σημαίνει ότι έχεις περισσότερες πιθανότητες να το "κατέχεις" καλύτερα σε σχέση με κάτι που απλά σου είπαν. Ισχύει κυρίως σε σχέση με την ενθάρρυνση των παιδιών να συμμετέχουν σε πειράματα, π.χ. στο μάθημα της Φυσικής.
17. Οι "υποβοηθητικές σχέσεις": Δηλαδή, το να έχουμε κάποιο σύμβουλο που μας βοηθά να μαθαίνουμε σύμφωνα με τα ιδιαίτερα ενδιαφέροντα και τις κλίσεις μας.
18. Τα "ποιηματάκια" και τα λεκτικά "παιχνίδια": Βοηθούν στην εξάσκηση, την οπτικοποίηση, το συνδυασμό και την κατανόηση, που σχετίζονται με τη μνήμη και τη μάθηση.
19. Η περιέργεια: Αποτελεί ένα εσωτερικό κίνητρο και βοηθά την απόκτηση των γνώσεων προς την κατεύθυνση που επιθυμεί το άτομο. Σε ένα θετικό, ημι-δομημένο, κατά κανόνα ομαδοσυνεργατικό περιβάλλον, μπορεί να κάνει τα "θαύματά" της κατά τη διάρκεια της διδασκαλίας, αφού μπορεί να αξιοποιηθεί και να ωφελήσει, χωρίς άγχος, όλα τα επίπεδα που συνυπάρχουν στην τάξη!
20. Τα χρώματα και τα διαγράμματα: Η ποικιλία στον τρόπο παρουσίασης της "ύλης" γενικά, όχι μόνο προωθεί τη μάθηση αλλά και κάνει λιγότερο "βαρετή" την επανάληψη.
Τα είκοσι σημεία που παρουσιάσαμε σε αυτό το άρθρο, αναφέρονται, τόσο σε χαρακτηριστικά του περιβάλλοντος όσο και σε αυτά που μπορούμε ατομικά να κάνουμε προκειμένου να ενισχύσουμε τη μνήμη μας. Η μνήμη, δηλαδή ο τρόπος που απομνημονεύουμε και ο τρόπος με τον οποίο ανακαλούμε, συνδέεται με τη μάθηση: πολύ γενικά, πρόκειται για την καλή "συνεργασία" μεταξύ "τρέχουσας" και "μακρόχρονης" μνήμης...
Φυσικά, ο κατάλογος των "σημείων", δεν τελειώνει, καθώς ο καθένας μας έχει το δικό του τρόπο να μαθαίνει. Όσο για την ανάλυση, την τεκμηρίωση και το λόγο που επιλέξαμε όλα τα παραπάνω, εκείνα κι αν δεν τελειώνουν ποτέ... Ελπίζω τουλάχιστο, να ήταν ένα κείμενο ευχάριστο, σύντομο κι ευανάγνωστο. Προσωπικά, θεωρώ πολύ σημαντική και πάντοτε τονίζω ιδιαίτερα, τη δυνατότητα του ατόμου να "διδάξει" κάτι, επειδή τότε μπαίνει στη διαδικασία να "μάθει" κάτι καλύτερα...
ψυχολόγος-εγκληματολόγος
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου