"Αρνητισμός" και παιδιά, μέρος δεύτερο: σε επίπεδο συμπεριφοράς

Στην προηγούμενη ενότητα, υπό τον τίτλο "αρνητισμός", αναφερθήκαμε σε αρνητικές σκέψεις ή/ και πεποιθήσεις, που αφορούν τους ενηλίκους και τα παιδιά. 
Ωστόσο, ο "αρνητισμός"*, μπορεί να εκφράζεται και σε επίπεδο συμπεριφοράς. 
Αυτή η ενότητα, αφορά τα παιδιά: δηλαδή, τις περιπτώσεις στις οποίες, το παιδί φαίνεται σαν να μην ακούει, να μην πειθαρχεί... Η αλήθεια όμως είναι, ότι η φράση αυτή είναι αρνητικά διατυπωμένη και είναι πιθανό να προκαταβάλλει αρνητικά τους ενηλίκους. Στην ουσία, πρόκειται για μια σχέση συνεργασίας, όπου ο "αρνητισμός" από την πλευρά του παιδιού είναι ένα πιθανό εμπόδιο της. 
Θα πρέπει λοιπόν, πρώτα απ' όλα, να βεβαιωθούμε ότι, ως ενήλικοι, νιώθουμε και δείχνουμε τη συνεργατική μας διάθεση στα παιδιά, χωρίς να χρησιμοποιούμε ψέματα και απειλές, ως καλό παράδειγμα. Θα αναφερθούμε επίσης στο θέμα της "οριοθέτησης" και στο πώς μπορούμε να γίνουμε ακόμη πιο συνεργάσιμοι και αποτελεσματικοί. 

"ΟΧΙΙΙΙΙΙΙΙΙΙΙΙΙΙΙΙΙΙΙΙ..."

Γιατί το παιδί μου λέει "όχι";

Τι έχετε ακούσει για την ηλικία μεταξύ 2-5 ετών περίπου; 

Τα παιδιά λένε συχνά "όχι" επειδή βρίσκονται, όπως λένε, σε διαδικασία "αυτονόμησης". Προσπαθούν να δηλώσουν ότι "μεγάλωσαν", δηλαδή... Επειδή το "όχι" είναι, σε αυτή την ηλικία, ένα φυσιολογικό στάδιο της ωρίμανσης, προτεραιότητα μας θα πρέπει να είναι το να μην "φορτώσουμε" τα παιδιά με πολλά "μην" και "απαγορεύεται", αφενός για να μην αποθαρρύνουμε τα παιδιά στην "εξερεύνηση" τους κι αφετέρου επειδή πρέπει να κατανοήσουν ότι τα πραγματικά "όχι", είναι εκείνα που αφορούν τους κινδύνους για την ακεραιότητά τους. Αυτή η διαδικασία χρειάζεται υπομονή από την πλευρά του ενηλίκου, ωστόσο η υπομονή αυτή θα ανταμειφθεί, καθώς τα παιδιά νιώθουν ασφαλή και αποκτούν σιγά σιγά αυτοπεποίθηση.

Στις μεγαλύτερες ηλικίες, τα "όχι" μπορεί κάποιες φορές να σημαίνουν "θέλω το χώρο μου" ή

"με πνίγεις", κάποιες άλλες φορές ο "αρνητισμός" μπορεί να δείχνει ότι το παιδί χρειάζεται μεγαλύτερη προσοχή και σωματική επαφή με αγκαλιές και χάδια. Αλλά και στην προ-εφηβική και εφηβική ηλικία, δηλώνουν και πάλι την "αυτονόμηση", με την έννοια ότι το παιδί είναι ένα διαφορετικό άτομο από το γονέα, με διαφορετικές ανάγκες και χαρακτηριστικά.  

Θα πρέπει πάντοτε ο ενήλικος να έχει την περισσότερη κατανόηση και ευαισθησία σε αυτή τη σχέση, χωρίς αυτό να σημαίνει ότι την ίδια στιγμή δεν βάζει τα όρια. Άλλωστε, όπως έχουμε αναφέρει, ο γονέας, αποτελεί ένα "σύμβουλο", δηλαδή ταυτόχρονα "βοηθό" και "καθοδηγητή", που υποστηρίζει την υλοποίηση των κλίσεων και των σχεδίων του παιδιού.

Όμως, πότε είναι ανησυχητική η "ανυπακοή";

Γενικά, η "ανυπακοή" και οι συγκρούσεις, είναι μέρος της οικογενειακής ζωής: πώς θα μπορούσαμε άλλωστε να ωριμάσουμε χωρίς να κρίνουμε και να κρινόμαστε; Σημασία σε μια σχέση έχει, να κατανοούμε και να ενθαρρύνουμε ο ένας τον άλλο στο ρόλο του. Ό,τι προέρχεται από τα παιδιά και ιδίως "τα παιδιά μας", συνηθίζουμε να το βλέπουμε ως καλό, όμως, το να χαλάσουμε κάποια χατίρια ή να δηλώσουμε την αντίθεσή μας σε κάποιες πράξεις με σοβαρές συνέπειες, πάντοτε εξηγώντας τους λόγους και δείχνοντας το αντίστοιχο συναίσθημα, θα βοηθήσει την ωρίμανση και την ανάπτυξη της θετικής ταυτότητας των παιδιών τόσο όσο και οι έπαινοι, πάντοτε δίκαιοι ως προς τις συμπεριφορές τους. Κι επειδή κανείς δεν είναι τέλειος, μπορούν εντός αυτής της σχέσης και οι "μεγάλοι" να απολογούνται...

Σε γενικές γραμμές,η συμπεριφορά μας ως ενηλίκων στον "αρνητισμό" των παιδιών πρέπει να είναι:

• Ευγενική,
• ψύχραιμη,
• με προσανατολισμό στην αποκλιμάκωση της έντασης και τη χαλάρωση,
• με σεβασμό,
• με κατανόηση,
• με έμφαση στα συναισθήματα,
• όχι υπερπροστατευτική,
• με λογικές απαιτήσεις,
• χωρίς να στερεί τους επαίνους,
• με αρεστές εναλλακτικές στα "όχι" που λέμε στα παιδιά,
• με διαπραγμάτευση όμως όταν η συζήτηση κλείνει, να κλείνει (έτσι ώστε, να μην δίνουμε το μήνυμα ότι με την επιθετικότητα, τις φωνές και τις εντάσεις παίρνει κάποιος αυτό που θέλει).

Τέλος, όπως έχουμε επισημάνει κι άλλες φορές, ένα παιδί με "αρνητισμό" ή/ και "επιθετικότητα", πρώτον, δεν παύει να είναι και πληγωμένο και παιδί και δεύτερον, ότι "απορρίπτουμε" τις συμπεριφορές κι όχι τα άτομα. 

*Σημείωση: 

Ο "αρνητισμός", αναφέρεται σε κάποιες από τις συμπεριφορές του ατόμου, είναι μόνο μια περιγραφή κι όχι μια "ποιότητα", αφορά μια συγκεκριμένη χρονική περίοδο κι όχι το άτομο.

Χριστίνα Καλαβρή,

ψυχολόγος-εγκληματολόγος