Όταν ζηταμε τη γνώμη του "ειδικού" σχετικά με ένα θέμα, δεν λαμβάνουμε υπόψη τη γνώμη αυτή ξεκινώντας σε "λευκό χαρτί". Θέλω με αυτό να πω ότι, ο καθένας έχει τις δικές του, περισσότερο η λιγότερο "απλοικες", θεωρίες, αντιλήψεις, εμπειρίες... Θεωρίες οι οποίες μπορεί να έχουν και επιστημονική βάση. Ωστόσο, αυτό που περιμένουμε από τον ειδικό είναι, είτε να εντοπίσει μια κρυμμένη αξία, είτε να δώσει την ισορροπία, είτε να προτεινει ένα πλαίσιο κατανόησης και αναφοράς σε αυτές τις "θεωρίες".
Οι ιδέες εξελίσσονται, έρχονται, φεύγουν, επανέρχονται, επανεπενδυονται...
Πολλοί θα σου πουν μια θεωρία, κάποιοι περισσότερες, αλλά λίγοι θα αποπειραθουν να τις συνθεσουν. Η σύνθεση των θεωριών χρειάζεται αγάπη και υπευθυνοτητα, χρειάζεται να βλέπεις την οπτική του άλλου, να αναγνωριζεις την αξία, χρειάζεται βαθιά γνώση και δεν σημαίνει ότι έχεις εξαντλησει τις πιθανότητες επειδή απλά προτείνεις κάτι. Στην επιστήμη, χρειάζεται όλα να αποδεικνυονται από καλές έρευνες.
Ο κάθε "ειδικός", μπορεί να πει τις απόψεις του σε ένα συγκεκριμένο πεδίο. Αυτές, εκτός από τις γνώσεις του, περιέχουν πεποιθήσεις. Σε κάποιες, βέβαια, περιπτώσεις, ο επιστήμονας πρέπει να αποστασιοποιηθει εντελώς από τις γνώμες του, στις κοινωνικές όμως, επιστήμες, αξίζει να "κουβαλας" περισσότερα στοιχεία του εαυτού σου, των εμπειριων, του ενθουσιασμου, αφού έχεις να κάνεις με εμψυχο "υλικό".
Ένας λόγος παραπάνω, όταν αυτά για τα οποία καλεισαι να ενημερώσεις το κοινό σχετίζονται με παιδιά. Εδώ, δεν υπάρχει περιθώριο για "πειράματα" δοκιμης και λάθους, με την καλη πάντοτε έννοια. Προσπαθεις να δωσεις ο,τι καλύτερο διαθετεις.
Επι του θεματος λοιπόν, οι επιστημονικές έρευνες και θεωρίες, νιωθω ότι αφήνουν να φανεί ως "αντιφαση" το γεγονός ότι οι συμπεριφοριστικες μέθοδοι αμοιβής- στερησης (με προφανές το προβάδισμα του επαινου και της ανταμοιβής έναντι της στερησης μιας απολαυστικης δραστηριότητας) είναι αποτελεσματικες σε θέματα "πειθαρχίας", ενώ ταυτόχρονα είναι αποτελεσματικός ο "διάλογος" και η "δημοκρατία".
Μα, η εκμάθηση των "ορίων" δεν γίνεται αν, την ώρα που ο ενηλικος ανακοινώνει την "ανταμοιβή" η μια μικρή "τιμωριουλα", κάνει διάλογο γι`αυτό, δινοντας στο παιδί το μήνυμα ότι αυτό είναι κάτι διαπραγματευσιμο! Τότε απλά θα μπερδεψει το παιδί. Ο διάλογος ακολουθεί την πράξη. Πρώτα δρουμε, λοιπόν, με σαφήνεια, τηρουμε αυτά που ειπαμε, κι έπειτα εξηγούμε τι πήγε και τι δεν πήγε καλά και συζητάμε για το "σενάριο" της επόμενης φοράς...
Χωρίς αυτό να σημαίνει οτι θα τυποποιησουμε τη συμπεριφορά μας κι ότι όλα τα ζητήματα της καθημερινοτητας θα χρησιμοποιουνται ως παραδειγματα "πειθαρχίας". Τα παιδιά καταλαβαίνουν εύκολα κι είναι σε θέση να γενικευσουν τα "μαθήματα" από πολυ μικρή ηλικία. Αντίθετα, αν πιεζουμε η μαλωνουμε τα παιδιά με το παραμικρο τότε θα χάσουν την εμπιστοσύνη στον εαυτό τους, την τόλμη τους, τα κίνητρα τους για "εξερεύνηση". Οι πρώτοι κανόνες θα πρέπει να είναι οι απαραιτητοι και να είναι κατανοητοι.
Και μιλάμε για τους "κανόνες" ως κάτι "αδιαπραγματευτο" κι "εξωτερικό", έως την ηλικία των επτά ετών περίπου. Σε αυτην την ηλικία, τα παιδιά αρχίζουν να ξεχωρίζουν και την αλήθεια απο το ψέμα, αναπτύσσεται δηλαδή, μια πιο αληθινή ηθική συνείδηση. Επομένως, εδώ μπορεί να έχει νόημα η "δημοκρατία", με την έννοια της επιλογης και των συνεπειών των πράξεων, αφού στις μικρότερες ηλικίες οι δυνατότητες επιλογής έχουν να κάνουν μόνο με το "τι με ευχαριστει" και τι όχι.
Ετσι, μετά από την ηλικία των επτά ετών, μπορούμε να πούμε οτι το παιδί μπορεί να κατανοήσει τι ευχαριστει και τους άλλους και ότι μια καλη και δίκαιη σχέση βασίζεται σε αυτήν την αμοιβαία ικανοποίηση.
Και είναι μια καλη ηλικία να μιλησουμε για τις αρχές και τις αξίες της δικαιοσυνης, της αλληλεγγύης, της δημοκρατικης συμμετοχής και για τα "δικαιωματα" μεσα απο τις διαπροσωπικες σχεσεις, λαμβάνοντας υποψη, ολο και περισσότερο σύμφωνα με το ηλικιακο μεγαλωμα τους, τις οπτικές των παιδιών.
Συνεπώς χρειάζονται και τα δυο. Και η πειθαρχία και η δημοκρατία. Το "μείγμα" εξαρτάται από την ηλικία. Ξεκιναμε με την "πειθαρχία", αφού το παιδί μπει στα τρια του χρόνια, χωρίς αυστηρότητα και ανάλογα με τη διαπαιδαγωγηση των συνομηλικων του και περίπου στα επτά έτη, προσθετουμε δόσεις "δημοκρατίας"... Πάντοτε έχοντας υπόψη ότι τα παιδιά είναι διαφορετικά, ακόμη κι εκείνα που μεγαλώνουν στο ίδιο σπίτι. Και πάντοτε με αγάπη.
Κι αυτό σημαίνει ότι, σε αυτό το δρόμο που λέγεται "επικοινωνία", ο ενήλικος, για πολλά χρόνια, θα πρέπει να κάνει τα περισσότερα βήματα για να συναντήσει τον ανήλικο. Κι όχι μόνο θα χρειαστεί να ξαναγινει παιδί, πράγμα που ίσως είναι και το πιο εύκολο, αλλά θα χρειαστεί και να σκεφτεί σοφα, πιο πολύ μαλιστα απ` όσο θα χρειαστεί να φροντίσει για τις πρακτικές ανάγκες του παιδιου...
Χ. Κ.
Οι ιδέες εξελίσσονται, έρχονται, φεύγουν, επανέρχονται, επανεπενδυονται...
Πολλοί θα σου πουν μια θεωρία, κάποιοι περισσότερες, αλλά λίγοι θα αποπειραθουν να τις συνθεσουν. Η σύνθεση των θεωριών χρειάζεται αγάπη και υπευθυνοτητα, χρειάζεται να βλέπεις την οπτική του άλλου, να αναγνωριζεις την αξία, χρειάζεται βαθιά γνώση και δεν σημαίνει ότι έχεις εξαντλησει τις πιθανότητες επειδή απλά προτείνεις κάτι. Στην επιστήμη, χρειάζεται όλα να αποδεικνυονται από καλές έρευνες.
Ο κάθε "ειδικός", μπορεί να πει τις απόψεις του σε ένα συγκεκριμένο πεδίο. Αυτές, εκτός από τις γνώσεις του, περιέχουν πεποιθήσεις. Σε κάποιες, βέβαια, περιπτώσεις, ο επιστήμονας πρέπει να αποστασιοποιηθει εντελώς από τις γνώμες του, στις κοινωνικές όμως, επιστήμες, αξίζει να "κουβαλας" περισσότερα στοιχεία του εαυτού σου, των εμπειριων, του ενθουσιασμου, αφού έχεις να κάνεις με εμψυχο "υλικό".
Ένας λόγος παραπάνω, όταν αυτά για τα οποία καλεισαι να ενημερώσεις το κοινό σχετίζονται με παιδιά. Εδώ, δεν υπάρχει περιθώριο για "πειράματα" δοκιμης και λάθους, με την καλη πάντοτε έννοια. Προσπαθεις να δωσεις ο,τι καλύτερο διαθετεις.
Επι του θεματος λοιπόν, οι επιστημονικές έρευνες και θεωρίες, νιωθω ότι αφήνουν να φανεί ως "αντιφαση" το γεγονός ότι οι συμπεριφοριστικες μέθοδοι αμοιβής- στερησης (με προφανές το προβάδισμα του επαινου και της ανταμοιβής έναντι της στερησης μιας απολαυστικης δραστηριότητας) είναι αποτελεσματικες σε θέματα "πειθαρχίας", ενώ ταυτόχρονα είναι αποτελεσματικός ο "διάλογος" και η "δημοκρατία".
Μα, η εκμάθηση των "ορίων" δεν γίνεται αν, την ώρα που ο ενηλικος ανακοινώνει την "ανταμοιβή" η μια μικρή "τιμωριουλα", κάνει διάλογο γι`αυτό, δινοντας στο παιδί το μήνυμα ότι αυτό είναι κάτι διαπραγματευσιμο! Τότε απλά θα μπερδεψει το παιδί. Ο διάλογος ακολουθεί την πράξη. Πρώτα δρουμε, λοιπόν, με σαφήνεια, τηρουμε αυτά που ειπαμε, κι έπειτα εξηγούμε τι πήγε και τι δεν πήγε καλά και συζητάμε για το "σενάριο" της επόμενης φοράς...
Χωρίς αυτό να σημαίνει οτι θα τυποποιησουμε τη συμπεριφορά μας κι ότι όλα τα ζητήματα της καθημερινοτητας θα χρησιμοποιουνται ως παραδειγματα "πειθαρχίας". Τα παιδιά καταλαβαίνουν εύκολα κι είναι σε θέση να γενικευσουν τα "μαθήματα" από πολυ μικρή ηλικία. Αντίθετα, αν πιεζουμε η μαλωνουμε τα παιδιά με το παραμικρο τότε θα χάσουν την εμπιστοσύνη στον εαυτό τους, την τόλμη τους, τα κίνητρα τους για "εξερεύνηση". Οι πρώτοι κανόνες θα πρέπει να είναι οι απαραιτητοι και να είναι κατανοητοι.
Και μιλάμε για τους "κανόνες" ως κάτι "αδιαπραγματευτο" κι "εξωτερικό", έως την ηλικία των επτά ετών περίπου. Σε αυτην την ηλικία, τα παιδιά αρχίζουν να ξεχωρίζουν και την αλήθεια απο το ψέμα, αναπτύσσεται δηλαδή, μια πιο αληθινή ηθική συνείδηση. Επομένως, εδώ μπορεί να έχει νόημα η "δημοκρατία", με την έννοια της επιλογης και των συνεπειών των πράξεων, αφού στις μικρότερες ηλικίες οι δυνατότητες επιλογής έχουν να κάνουν μόνο με το "τι με ευχαριστει" και τι όχι.
Ετσι, μετά από την ηλικία των επτά ετών, μπορούμε να πούμε οτι το παιδί μπορεί να κατανοήσει τι ευχαριστει και τους άλλους και ότι μια καλη και δίκαιη σχέση βασίζεται σε αυτήν την αμοιβαία ικανοποίηση.
Και είναι μια καλη ηλικία να μιλησουμε για τις αρχές και τις αξίες της δικαιοσυνης, της αλληλεγγύης, της δημοκρατικης συμμετοχής και για τα "δικαιωματα" μεσα απο τις διαπροσωπικες σχεσεις, λαμβάνοντας υποψη, ολο και περισσότερο σύμφωνα με το ηλικιακο μεγαλωμα τους, τις οπτικές των παιδιών.
Συνεπώς χρειάζονται και τα δυο. Και η πειθαρχία και η δημοκρατία. Το "μείγμα" εξαρτάται από την ηλικία. Ξεκιναμε με την "πειθαρχία", αφού το παιδί μπει στα τρια του χρόνια, χωρίς αυστηρότητα και ανάλογα με τη διαπαιδαγωγηση των συνομηλικων του και περίπου στα επτά έτη, προσθετουμε δόσεις "δημοκρατίας"... Πάντοτε έχοντας υπόψη ότι τα παιδιά είναι διαφορετικά, ακόμη κι εκείνα που μεγαλώνουν στο ίδιο σπίτι. Και πάντοτε με αγάπη.
Κι αυτό σημαίνει ότι, σε αυτό το δρόμο που λέγεται "επικοινωνία", ο ενήλικος, για πολλά χρόνια, θα πρέπει να κάνει τα περισσότερα βήματα για να συναντήσει τον ανήλικο. Κι όχι μόνο θα χρειαστεί να ξαναγινει παιδί, πράγμα που ίσως είναι και το πιο εύκολο, αλλά θα χρειαστεί και να σκεφτεί σοφα, πιο πολύ μαλιστα απ` όσο θα χρειαστεί να φροντίσει για τις πρακτικές ανάγκες του παιδιου...
Χ. Κ.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου