Ένα κατεξοχήν θέμα του εγκληματολόγου, είναι οι κανόνες, αφού οι παραβατικές συμπεριφορές (εντός και εκτός εισαγωγικών) και κυρίως τα εγκλήματα, αναφέρονται στην παραβίαση των ορίων που τίθενται από τους κανόνες και σε πιθανές κυρώσεις που πιθανόν την ακολουθούν.
Οι κανόνες λοιπόν, μπορεί να είναι: τυπικοί ή άτυποι/ άγραφοι, παρωχημένοι ή σε ισχύ, να έχουν σχέση με τους χώρους ή με τις διαπροσωπικές σχέσεις, να είναι "ταμπού", απαραίτητοι ή απλά χρήσιμοι για την καλή συμβίωση και την πρόληψη των συγκρούσεων, να γίνονται αντιληπτοί ως "σκληροί νόμοι αλλά νόμοι", να είναι φαινομενικά αντιφατικοί μεταξύ τους κ.ά..* Το κοινό σημείο, όμως, μεταξύ των κανόνων είναι ότι, ο "κανόνας" είναι η άλλη όψη του νομίσματος των "δικαιωμάτων", γι΄αυτό δεν πρέπει να βλέπουμε εξαρχής με κακό μάτι τις έννοιες του "ελέγχου" και της "ρύθμισης".
Κι εννοούμε ότι, οι κανόνες, προκύπτουν μέσα στις κοινωνικές σχέσεις και παγιώνονται σε αυτές, αφού έχουν στόχο να είναι όλοι ικανοποιημένοι. Επιπλέον, η χρησιμότητά των κανόνων, γίνεται αντιληπτή όταν υπάρχουν στόχοι οι οποίοι προκειμένου να επιτευχθούν χρειάζεται να υπάρχει συνοχή σε μια ομάδα ή μια κοινότητα. Πολύ περισσότερο, όταν θέλουμε να δοκιμάσουμε μια καινοτομία, τότε μπορούμε να αντιληφθούμε πόσο βοηθητικό είναι να υπάρχει κοινό έδαφος, καλά ρυθμισμένο από πριν."Κανόνες του χώρου" vs "κανόνες της ομάδας":
Ενώ οι κανόνες λύνουν προκαταβολικά αρκετά προβλήματα, προλαμβάνουν τις συγκρούσεις ή μας βοηθούν να βρούμε "το δίκιο μας", κάποιες φορές μπορεί να δημιουργήσουν νέα προβλήματα και εμπόδια. Ένα παράδειγμα είναι όταν παλαιότεροι κανόνες εξακολουθούν να ισχύουν ενώ έχουν αλλάξει τα δεδομένα. Γι΄ αυτό, οι κανόνες χρειάζονται αναθεωρήσεις.
Επίσης, υπάρχει η δυνατότητα, κάποιοι κανόνες που ισχύουν "μεταξύ μας", να λειτουργούν συμπληρωματικά/ ταυτόχρονα με τους κανόνες "του χώρου":
Οι "κανόνες του χώρου", θα λέγαμε ότι αφορούν μάλλον τα προσχήματα, έναν πρότυπο δηλαδή τρόπο που φερόμαστε αναλόγως με το "σενάριο" και το "σκηνικό" του χώρου όπου βρισκόμαστε. Οι "κανόνες της ομάδας", από την άλλη πλευρά, θέτουν διαφορετικά όρια, αφού υπάρχει περισσότερη υποστήριξη ή/ και ανοχή μεταξύ των ατόμων που έχουν οικειότητα (για παράδειγμα, επιτρέπεται η "πλάκα"). Οι κανόνες της ομάδας, διέπουν ας πούμε τις συμπεριφορές στα "παρασκήνια"...
Κάποιες φορές όμως, δημιουργούνται παρεξηγήσεις όταν, για παράδειγμα, συμπεριφορές των "παρασκηνίων" λαμβάνουν χώρα στη "σκηνή" και γίνονται ορατές κι από άλλα άτομα, εκτός των κοντινών μελών της "ομάδας". Για παράδειγμα, τα "πηγαδάκια" σε κάποιο διάδρομο, από άτομα που έχουν οικειότητα μεταξύ τους, συζητάνε έντονα και γελάνε, αντιμετωπίζονται αρκετές φορές με επικριτικά βλέμματα σε κάποιους εργασιακούς χώρους. Αυτό διαφέρει βέβαια, ανάλογα με το "θεατή", την ηλικία, του, το χαρακτήρα του, τη διάθεσή του, τον τρόπο με τον οποίο βλέπει το δικό του "ρόλο"...
Πώς μαθαίνουμε όμως τους κανόνες;
Οι περισσότεροι κανόνες δεν είναι κάτι "εξωτερικό". Μπορούμε άμεσα να καταλάβουμε τη χρησιμότητα τους και αρκετές φορές το πνεύμα τους.
Μέχρι την ηλικία των 6-7 ετών, τηρούμε τους κανόνες επειδή μας επιβάλλονται απ' έξω, επειδή είναι σημαντικοί για κάποιος άλλους και επειδή θέλουμε να είμαστε αρεστοί στους "σημαντικούς άλλους" προκειμένου να απολαμβάνουμε συγκεκριμένα πράγματα. Μεγαλώνοντας και ιδίως αφού περάσουμε τα 10 έτη, θα έλεγα ότι θέλουμε να είμαστε αρεστοί γενικά, αφού αυτά τα "ανταλλάγματα" δεν συνδέονται άμεσα με την "υπακοή" σε κανόνες αλλά προσθέτουν γενικά "πόντους" στο "στάτους" μας. Εσωτερικεύουμε δηλαδή το "καλό", το "ηθικό" και το "δίκαιο".
Η πρακτική των κανόνων, γίνεται βέβαια μέσα στις κοινωνικές σχέσεις, όπου κατανοούμε την πρακτική αξία των κανόνων και αποκτάμε εσωτερικά κίνητρα για την τήρηση, τη διάδοση και την προστασία τους.
Επομένως, όταν θέλουμε να βάλουμε κανόνες στα παιδιά, στις μικρές ηλικίες κάνουμε απευθείας αναφορά στις συνέπειες της μη τήρησης των κανόνων και βάζουμε σιγά σιγά στο διάλογο τις διαφορετικές συμπεριφορές ανάλογα με τον κάθε χώρο, ενώ στις μεγαλύτερες ηλικίες, θα πρέπει να πείσουμε για τη χρησιμότητά των κανόνων στην πράξη, να είμαστε ειλικρινείς, αλλά και να ενημερώσουμε για ορισμένες "μεταξύ μας" εξαιρέσεις και υπό ποιους όρους αυτές θα γίνονται.
Και στις νεοδημιούργητες όμως, ομάδες, είναι απαραίτητο να γίνεται μια σύντομη αναφορά σε κανόνες και σε "μεταξύ μας" εξαιρέσεις...
Χ. Κ.
_______
*Έχω αναφέρει αρκετές φορές σε άρθρα μου ότι, για το "γνώστη", πιθανόν ανοίγουν περισσότερα θέματα παρά προτείνονται απαντήσεις... Κατανοώ ότι, εάν το συζητούσαμε φιλοσοφικά, τα πράγματα δεν θα ήταν άσπρο, μαύρο και γκρι, εάν προηγουμένως δεν είχαμε διευκρινίσει υπό ποιους όρους θα ήταν τελικά το ένα ή το άλλο από τα παραπάνω... Ωστόσο, οι φιλοσοφικές συζητήσεις, έχουν πάντα τον περιορισμό ότι είναι εμφανές σε εκείνες το "δει"... Αντίθετα, εδώ, στόχος της παρουσίασης είναι απλά, να εισαχθούν και αυτοί που δεν έχουν γνώσεις κοινωνιολογίας ή/ και εγκληματολογίας, στα θέματα των κανόνων και στον τρόπο με τον οποίο μπορούμε να τα προσεγγίσουμε και να συζητούμε τυχόν προβλήματα, παράπονα και παρεξηγήσεις εντός ομάδων.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου