Σε γενικές γραμμές, είναι καλό κι εποικοδομητικό (και δικαίωμά μας!) να έχουμε επίγνωση του πώς φαινόμαστε στους άλλους και να επιδιώκουμε να ασκήσουμε έλεγχο, προβάλλοντας τα στοιχεία εκείνα του εαυτού μας, στα οποία θέλουμε να δώσουν περισσότερη βαρύτητα οι άλλοι.
Τελικά όμως, έως ποιο σημείο κάθε φορά "παίζω ένα ρόλο", "είμαι" ή "φαίνομαι σαν να...";
Πρόκειται, κατά τη γνώμη μου, για ένα "δίλημμα", το οποίο επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε να παρουσιάζουμε τον εαυτό μας (στα διάφορα κοινωνικά πλαίσια), αλλά και τον τρόπο που μαθαίνουμε, τον τρόπο που αλληλεπιδρούμε, τον τρόπο που χαιρόμαστε τη ζωή μας γενικά...
Και δεν θα σταθούμε σε γενικές, φιλοσοφικές τοποθετήσεις, αφού, παρακάτω, θα κάνουμε λόγο για την "εικόνα" και το πόσο χρόνο (ή/ και "δυναμικό") αφιερώνουμε σε αυτήν, εις βάρος όμως κάποιων άλλων διαστάσεων...
Μάλιστα, σε αυτό το άρθρο, δεν επιχειρούμε τόσο πολύ να δώσουμε απαντήσεις σχετικά με όσα αφορούν τη (συνειδητή) διαχείριση των εντυπώσεων από τους ενηλίκους, όσο να παραθέσουμε και μερικές παρατηρήσεις σε σχέση με τις απαιτήσεις που έχουμε από τα παιδιά να "φαίνονται σαν να..." και τις επιπτώσεις αυτών των απαιτήσεων στη σχολική ζωή, ως παράδειγμα της διάστασης μεταξύ του "είμαι", "φαίνομαι" και "εναλλάσσω ρόλους".
Ο Erving Goffman (1922-1982), καναδο-αμερικανός κοινωνιολόγος και συγγραφέας δυο αγαπημένων μου (κλασικών) βιβλίων: "Η παρουσίαση του εαυτού στην καθημερινή ζωή" και "Στίγμα", ασχολείται με τη "διαχείριση των εντυπώσεων" στη βάση του ότι, επειδή ποτέ δεν θα μπορέσουμε να αναγνωρίσουμε τον "άλλο" ως ολοκληρωμένη προσωπικότητα (αλλά και ούτε οι "άλλοι" μπορούν να αναγνωρίσουν τον κάθε έναν από τους εαυτούς μας ως "σύνολο"), όλοι λίγο-πολύ έχουμε τη δυνατότητα να "τονίζουμε" περισσότερο κάποια στοιχεία μας ή/και να "αποκρύπτουμε"/ "αποσιωπούμε" κάποια άλλα. Η συγκεκριμένη, αποτελεί μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα διαδικασία, αφού μας δίνει πληροφορίες σχετικά με την "αληθοφάνεια" και την "αξιοπιστία" των "εικόνων" αλλά και με το πώς οι συμπεριφορές των άλλων (δηλαδή του "κοινού"), μας δίνουν ανατροφοδότηση για την "επιτυχία" ή την "αποτυχία" της διαχείρισης που κάνουμε. Δεν θα αναφερθούμε όμως, εδώ, γενικά στους σκοπούς και τα μέσα της διαχείρισης των εντυπώσεων αλλά, στο πώς αυτή η ενασχόληση με τη "διαχείριση των εντυπώσεων", ενδέχεται να μας αποπροσανατολίσει από άλλους, εξίσου σημαντικούς στόχους.
Ας ξεκινήσουμε όμως, κάνοντας λόγο για "ρόλους": όταν "διαχειρίζομαι στις εντυπώσεις", δηλαδή "προσπαθώ να φαίνομαι σαν να...", τότε παίζω ένα "ρόλο". Αυτό σημαίνει ότι (από το πλήθος των χαρακτηριστικών μου), επιλέγω να "τονίσω" τα στοιχεία εκείνα που είναι "σύμφωνα" και "συνεκτικά" με το "ρόλο", δεν σημαίνει όμως απαραίτητα ότι "δεν είμαι ο εαυτός μου". Προφανώς, αφού δεν έχουμε τη δυνατότητα να παρουσιαστούμε ως "σύνολο", πάντα παίζουμε κάποιο ..."ρόλο"!
Οι "ρόλοι" προωθούν τη μάθηση*...
Τι έχετε ακούσει για το "role play" (παιχνίδι ρόλων); Με το παιχνίδι ρόλων, μπορούμε να εξασκηθούμε σε νεοαποκτηθείσες δεξιότητες. Είναι μια διαδικασία μάθησης που συνεχώς κερδίζει έδαφος, αφού είναι ομαδική-συνεργατική και βασίζεται κατά κύριο λόγο στη διάδραση και τη δημιουργικότητα της στιγμής. Περιλαμβάνει τόσο τη δημιουργία του "σκηνικού" όσο και την εμψύχωση του "ρόλου". Μάλιστα και οι εναλλαγές των "σκηνικών" και των "σεναρίων" φαίνεται ότι βοηθούν καλύτερα την κατανόηση και απομνημόνευση, αφού οι δρώντες κινούνται έτσι πιο "φυσικά" στο πεδίο των γνώσεων των οποίων πρέπει να σταθεροποιήσουν την απόκτηση κι αφού οι γνώσεις συνδυάζονται εύκολα με τα μέσα και τα μαθησιακά περιβάλλοντα.
...αλλά και οι "ρόλοι" την εμποδίζουν!
Αντίθετα, εάν επιμείνουμε σε ένα συγκεκριμένο (ή/ και μονοσήμαντο) "ρόλο" που αφορά την "εικόνα" των μαθητών, κάνοντας συνεχείς παρατηρήσεις ή/ και ασκώντας πίεση, τότε (εκτός από τις αλλεπάλληλες διακοπές του μαθήματος) το πιο πιθανό είναι να "μπλοκάρουμε" και τη μάθηση: εάν επιμείνουμε ένα παιδί να "φαίνεται σαν να ...είναι καλός μαθητής", τότε εκείνο θα σκέφτεται συνεχώς πώς θα μείνει ακίνητο και προσηλωμένο, με σταυρωμένα τα χέρια και θα έχει στραμμένο το βλέμμα του στο δάσκαλο, χωρίς να μιλά και τότε, έχοντας καταναλώσει τόσο "δυναμικό" στο να "φαίνεται σαν να...", δεν θα μπορεί να χρησιμοποιήσει τη μνήμη του για να κρίνει, να αναλύσει, να συσχετίσει την πληροφορία με τις άλλες γνώσεις του, διαδικασίες που είναι απαραίτητες για τη μάθηση. Επομένως, μια πιο "φυσική" συμπεριφορά του παιδιού, επιτρέποντας μάλιστα και την ανάληψη πιο ενεργών ρόλων, θα βοηθήσει πιο πολύ τη συγκέντρωση (αφού θα νιώθει άνετα) αλλά και την έκφραση του.
...βέβαια (σχεδόν) πάντοτε παίζουμε λίγο-πολύ κάποιο ρόλο!
Σε γενικές γραμμές, είναι καλό κι εποικοδομητικό (και δικαίωμά μας!) να έχουμε επίγνωση του πώς φαινόμαστε στους άλλους και να επιδιώκουμε να ασκήσουμε έλεγχο μέσω των στοιχείων εκείνων του εαυτού μας, που θέλουμε να δώσουν οι άλλοι περισσότερη βαρύτητα. Προφανώς, πάντοτε παίζουμε κάποιο "ρόλο", με την έννοια του ότι, δεν είναι εκ των πραγμάτων δυνατόν να παρουσιάζουμε συνολικά τον εαυτό μας. Δεν παίζουμε, ωστόσο, όλοι τους "ρόλους" μας με τον ίδιο τρόπο, ούτε καν με τον ίδιο ρόλο με τον ίδιο τρόπο κάθε φορά, αφού επιλέγουμε, ταυτόχρονα με τα στοιχεία που αναφέραμε παραπάνω (κι έως ένα βαθμό) και τις όψεις τις οποίες θα φωτίσουμε σε αυτά. Επιπλέον, θα έμοιαζε κάπως "αφελές", εάν παίζαμε συνεχώς (σε όλες τις περιστάσεις) τον ίδιο "ρόλο", αλλά και κάπως "ψυχαναγκαστικό" το να παίζαμε με τεράστια "προσκόλληση" στη λεπτομέρεια κάποιο "ρόλο" (αναφέρομαι στις συνηθισμένες συνθήκες, επειδή σε ειδικές περιστάσεις ίσως επιβάλλεται η έμφαση σε συγκεκριμένα "τελετουργικά"). Γενικά, υπάρχει μια σχετική ελαστικότητα στους "ρόλους".
Το "σύνολο" όμως, της προσωπικότητας μας, δεν μένει με τον παραπάνω τρόπο, απαραιτήτως "κρυμμένο", αφού μπορεί να αναδεικνύεται μέσα από την εναλλαγή των στοιχείων που επιλέγουμε να αναδείξουμε και τις όψεις τους που θέλουμε να φωτίσουμε κάθε φορά. Κατά τη γνώμη μου, αυτή η δυνατότητα (και ικανότητα) "εναλλαγής" στοιχείων και όψεων των "ρόλων", βοηθά επίσης στον αναστοχασμό και στην εμπέδωση των πιο "σταθερών" μας στοιχείων...
Ωστόσο, η -μόνιμη- ενασχόληση με την "εικόνα" (ή/και με την αποτύπωσή της, που είναι κι αυτό "μόδα") φαίνεται ότι... μας εμποδίζει από το να χαρούμε τη ζωή μέσω των καθημερινών, απλών, αυθόρμητων στιγμών...
Χριστίνα Καλαβρή,
ψυχολόγος-εγκληματολόγος
*Βέβαια, ένας πολύ σημαντικός παράγοντας για την έκφραση εκείνη που προωθεί τη μάθηση είναι τα άτομα να νιώθουν ασφάλεια, δηλαδή αποδοχή κι εμπιστοσύνη.
Τελικά όμως, έως ποιο σημείο κάθε φορά "παίζω ένα ρόλο", "είμαι" ή "φαίνομαι σαν να...";
Πρόκειται, κατά τη γνώμη μου, για ένα "δίλημμα", το οποίο επηρεάζει τον τρόπο με τον οποίο επιλέγουμε να παρουσιάζουμε τον εαυτό μας (στα διάφορα κοινωνικά πλαίσια), αλλά και τον τρόπο που μαθαίνουμε, τον τρόπο που αλληλεπιδρούμε, τον τρόπο που χαιρόμαστε τη ζωή μας γενικά...
Και δεν θα σταθούμε σε γενικές, φιλοσοφικές τοποθετήσεις, αφού, παρακάτω, θα κάνουμε λόγο για την "εικόνα" και το πόσο χρόνο (ή/ και "δυναμικό") αφιερώνουμε σε αυτήν, εις βάρος όμως κάποιων άλλων διαστάσεων...
Μάλιστα, σε αυτό το άρθρο, δεν επιχειρούμε τόσο πολύ να δώσουμε απαντήσεις σχετικά με όσα αφορούν τη (συνειδητή) διαχείριση των εντυπώσεων από τους ενηλίκους, όσο να παραθέσουμε και μερικές παρατηρήσεις σε σχέση με τις απαιτήσεις που έχουμε από τα παιδιά να "φαίνονται σαν να..." και τις επιπτώσεις αυτών των απαιτήσεων στη σχολική ζωή, ως παράδειγμα της διάστασης μεταξύ του "είμαι", "φαίνομαι" και "εναλλάσσω ρόλους".
Ο Erving Goffman (1922-1982), καναδο-αμερικανός κοινωνιολόγος και συγγραφέας δυο αγαπημένων μου (κλασικών) βιβλίων: "Η παρουσίαση του εαυτού στην καθημερινή ζωή" και "Στίγμα", ασχολείται με τη "διαχείριση των εντυπώσεων" στη βάση του ότι, επειδή ποτέ δεν θα μπορέσουμε να αναγνωρίσουμε τον "άλλο" ως ολοκληρωμένη προσωπικότητα (αλλά και ούτε οι "άλλοι" μπορούν να αναγνωρίσουν τον κάθε έναν από τους εαυτούς μας ως "σύνολο"), όλοι λίγο-πολύ έχουμε τη δυνατότητα να "τονίζουμε" περισσότερο κάποια στοιχεία μας ή/και να "αποκρύπτουμε"/ "αποσιωπούμε" κάποια άλλα. Η συγκεκριμένη, αποτελεί μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα διαδικασία, αφού μας δίνει πληροφορίες σχετικά με την "αληθοφάνεια" και την "αξιοπιστία" των "εικόνων" αλλά και με το πώς οι συμπεριφορές των άλλων (δηλαδή του "κοινού"), μας δίνουν ανατροφοδότηση για την "επιτυχία" ή την "αποτυχία" της διαχείρισης που κάνουμε. Δεν θα αναφερθούμε όμως, εδώ, γενικά στους σκοπούς και τα μέσα της διαχείρισης των εντυπώσεων αλλά, στο πώς αυτή η ενασχόληση με τη "διαχείριση των εντυπώσεων", ενδέχεται να μας αποπροσανατολίσει από άλλους, εξίσου σημαντικούς στόχους.
Ας ξεκινήσουμε όμως, κάνοντας λόγο για "ρόλους": όταν "διαχειρίζομαι στις εντυπώσεις", δηλαδή "προσπαθώ να φαίνομαι σαν να...", τότε παίζω ένα "ρόλο". Αυτό σημαίνει ότι (από το πλήθος των χαρακτηριστικών μου), επιλέγω να "τονίσω" τα στοιχεία εκείνα που είναι "σύμφωνα" και "συνεκτικά" με το "ρόλο", δεν σημαίνει όμως απαραίτητα ότι "δεν είμαι ο εαυτός μου". Προφανώς, αφού δεν έχουμε τη δυνατότητα να παρουσιαστούμε ως "σύνολο", πάντα παίζουμε κάποιο ..."ρόλο"!
Οι "ρόλοι" προωθούν τη μάθηση*...
Τι έχετε ακούσει για το "role play" (παιχνίδι ρόλων); Με το παιχνίδι ρόλων, μπορούμε να εξασκηθούμε σε νεοαποκτηθείσες δεξιότητες. Είναι μια διαδικασία μάθησης που συνεχώς κερδίζει έδαφος, αφού είναι ομαδική-συνεργατική και βασίζεται κατά κύριο λόγο στη διάδραση και τη δημιουργικότητα της στιγμής. Περιλαμβάνει τόσο τη δημιουργία του "σκηνικού" όσο και την εμψύχωση του "ρόλου". Μάλιστα και οι εναλλαγές των "σκηνικών" και των "σεναρίων" φαίνεται ότι βοηθούν καλύτερα την κατανόηση και απομνημόνευση, αφού οι δρώντες κινούνται έτσι πιο "φυσικά" στο πεδίο των γνώσεων των οποίων πρέπει να σταθεροποιήσουν την απόκτηση κι αφού οι γνώσεις συνδυάζονται εύκολα με τα μέσα και τα μαθησιακά περιβάλλοντα.
...αλλά και οι "ρόλοι" την εμποδίζουν!
Αντίθετα, εάν επιμείνουμε σε ένα συγκεκριμένο (ή/ και μονοσήμαντο) "ρόλο" που αφορά την "εικόνα" των μαθητών, κάνοντας συνεχείς παρατηρήσεις ή/ και ασκώντας πίεση, τότε (εκτός από τις αλλεπάλληλες διακοπές του μαθήματος) το πιο πιθανό είναι να "μπλοκάρουμε" και τη μάθηση: εάν επιμείνουμε ένα παιδί να "φαίνεται σαν να ...είναι καλός μαθητής", τότε εκείνο θα σκέφτεται συνεχώς πώς θα μείνει ακίνητο και προσηλωμένο, με σταυρωμένα τα χέρια και θα έχει στραμμένο το βλέμμα του στο δάσκαλο, χωρίς να μιλά και τότε, έχοντας καταναλώσει τόσο "δυναμικό" στο να "φαίνεται σαν να...", δεν θα μπορεί να χρησιμοποιήσει τη μνήμη του για να κρίνει, να αναλύσει, να συσχετίσει την πληροφορία με τις άλλες γνώσεις του, διαδικασίες που είναι απαραίτητες για τη μάθηση. Επομένως, μια πιο "φυσική" συμπεριφορά του παιδιού, επιτρέποντας μάλιστα και την ανάληψη πιο ενεργών ρόλων, θα βοηθήσει πιο πολύ τη συγκέντρωση (αφού θα νιώθει άνετα) αλλά και την έκφραση του.
...βέβαια (σχεδόν) πάντοτε παίζουμε λίγο-πολύ κάποιο ρόλο!
Σε γενικές γραμμές, είναι καλό κι εποικοδομητικό (και δικαίωμά μας!) να έχουμε επίγνωση του πώς φαινόμαστε στους άλλους και να επιδιώκουμε να ασκήσουμε έλεγχο μέσω των στοιχείων εκείνων του εαυτού μας, που θέλουμε να δώσουν οι άλλοι περισσότερη βαρύτητα. Προφανώς, πάντοτε παίζουμε κάποιο "ρόλο", με την έννοια του ότι, δεν είναι εκ των πραγμάτων δυνατόν να παρουσιάζουμε συνολικά τον εαυτό μας. Δεν παίζουμε, ωστόσο, όλοι τους "ρόλους" μας με τον ίδιο τρόπο, ούτε καν με τον ίδιο ρόλο με τον ίδιο τρόπο κάθε φορά, αφού επιλέγουμε, ταυτόχρονα με τα στοιχεία που αναφέραμε παραπάνω (κι έως ένα βαθμό) και τις όψεις τις οποίες θα φωτίσουμε σε αυτά. Επιπλέον, θα έμοιαζε κάπως "αφελές", εάν παίζαμε συνεχώς (σε όλες τις περιστάσεις) τον ίδιο "ρόλο", αλλά και κάπως "ψυχαναγκαστικό" το να παίζαμε με τεράστια "προσκόλληση" στη λεπτομέρεια κάποιο "ρόλο" (αναφέρομαι στις συνηθισμένες συνθήκες, επειδή σε ειδικές περιστάσεις ίσως επιβάλλεται η έμφαση σε συγκεκριμένα "τελετουργικά"). Γενικά, υπάρχει μια σχετική ελαστικότητα στους "ρόλους".
Το "σύνολο" όμως, της προσωπικότητας μας, δεν μένει με τον παραπάνω τρόπο, απαραιτήτως "κρυμμένο", αφού μπορεί να αναδεικνύεται μέσα από την εναλλαγή των στοιχείων που επιλέγουμε να αναδείξουμε και τις όψεις τους που θέλουμε να φωτίσουμε κάθε φορά. Κατά τη γνώμη μου, αυτή η δυνατότητα (και ικανότητα) "εναλλαγής" στοιχείων και όψεων των "ρόλων", βοηθά επίσης στον αναστοχασμό και στην εμπέδωση των πιο "σταθερών" μας στοιχείων...
Ωστόσο, η -μόνιμη- ενασχόληση με την "εικόνα" (ή/και με την αποτύπωσή της, που είναι κι αυτό "μόδα") φαίνεται ότι... μας εμποδίζει από το να χαρούμε τη ζωή μέσω των καθημερινών, απλών, αυθόρμητων στιγμών...
Χριστίνα Καλαβρή,
ψυχολόγος-εγκληματολόγος
*Βέβαια, ένας πολύ σημαντικός παράγοντας για την έκφραση εκείνη που προωθεί τη μάθηση είναι τα άτομα να νιώθουν ασφάλεια, δηλαδή αποδοχή κι εμπιστοσύνη.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου