Οι άνθρωποι είναι θησαυροί.
Και δεν αναφέρομαι μόνο
στην προσμονή της ανακάλυψης…
Ακόμη κι εάν όλα τα πράγματα που έχουμε μέσα μας
δεν είναι πάντοτε «καλά»,
έχουν την αξία τους, τους λόγους, την ιστορία τους,
την αλληλουχία, τις κρυμμένες δυνατότητες
και τη χρησιμότητά τους.
Το μόνο που χρειάζεται, τις περισσότερες φορές,
είναι μια θετική πρόβλεψη…
Αναπαραστάσεις για την ψυχική
υγεία.
Η αγαπημένη μου μορφή έρευνας
είναι η αναζήτηση εικόνων.
Οι εικόνες για την ψυχική υγεία, σχετίζονται
ως επί το πλείστον με: το χαμόγελο και την αισιοδοξία, τη χείρα βοηθείας και τη
συμπαράσταση, το νου και τη συγκέντρωση, την ένωση των «θραυσμάτων», δηλαδή των
«κομματιών» του εαυτού μας, την ηρεμία και τη χαλαρότητα, τα χρώματα και τα
συναισθήματα, την ανάσα και το αίσθημα ανάλαφρου…
Η ψυχική υγεία ως σοβαρό
κοινωνικό θέμα.
Η βελτίωση της ψυχικής υγείας,
φαίνεται ότι συνδέεται με τη λειτουργικότητα, την ποιότητα ζωής και την
αισιοδοξία των ατόμων αλλά και σε κοινωνικό επίπεδο, με την παραγωγικότητα, την
κοινωνική ζωή, την κοινωνική δικαιοσύνη και αλληλεγγύη. Ένας σαφής ορισμός για
την ψυχική υγεία, προέρχεται από την ΠΟΥ και περιλαμβάνεται στην Πράσινη Βίβλο της Ευρωπαϊκής Επιτροπής
(2005):
«Είναι η κατάσταση ευεξίας, στην οποία
το άτομο πραγματοποιεί τις δυνατότητές του, αντιμετωπίζει τα κανονικά άγχη της
ζωής, είναι σε θέση να εργαστεί παραγωγικά και γόνιμα και να συνεισφέρει στην
κοινότητά του».
Σήμερα, οι αυτοκτονίες, το στρες
και η κατάθλιψη, είναι φαινόμενα τα οποία δείχνουν οι προστατευτικοί της
ψυχικής υγείας παράγοντες έχουν ατονήσει, κι αυτοί είναι: οι θετικές κοινωνικές σχέσεις, η κοινωνική ευθύνη και συμμετοχή, τα
κοινωνικά δίκτυα και οι κοινωνικές υπηρεσίες. Αντίθετα, οι παράγοντες που
αυξάνουν τον κίνδυνο των ψυχικών νοσημάτων είναι, σύμφωνα με την Πράσινη Βίβλο:
η χρήση ουσιών, η απομόνωση, η έλλειψη στέγης και εκπαίδευσης, η κοινωνική
αποδιοργάνωση, οι διακρίσεις και οι ανισότητες, το στρες και η ανεργία.
Η προώθηση της καλής ψυχικής
υγείας είναι ένα θέμα που χρειάζεται συντονισμένη
δράση σε πολλά επίπεδα, ξεκινώντας από την αξιοπρέπεια και τη φροντίδα των
ατόμων που αντιμετωπίζουν μια δυσλειτουργία ή βρίσκονται σε κίνδυνο της ψυχικής
τους υγείας, συνεχίζοντας με την ενημέρωση και πρόληψη στο γενικό πληθυσμό και
ολοκληρώνοντας με τα ζητήματα διακρίσεων και στιγματισμού σε βάρος των ατόμων
που υφίστανται κάποια αναπηρία ή διαταραχή.
Σε ατομικό, όμως, επίπεδο, τι θα πρέπει
να έχουμε υπόψη προληπτικά για την ψυχική υγεία, ώστε να βοηθήσουμε τον εαυτό
μας και τους γύρω μας;
1)
Ότι πολλές από τις καθημερινές συνήθειές μας, επηρεάζουν και επηρεάζονται από την ψυχική μας
κατάσταση, «διαιωνίζοντας» τους δυσλειτουργικούς κύκλους: για παράδειγμα, εάν
παραμελήσω τον εαυτό μου και δεν φροντίζω την εξωτερική μου εμφάνιση, το
περπάτημα και τη στάση του σώματος μου, την υγεία και τη διατροφή μου, τότε θα
ατονήσουν περισσότερο τα θετικά μου στοιχεία και δεν θα νιώθω και τόσο καλά.
Έτσι, θα επανέλθω πιο δύσκολα σε σχέση με κάποιο άλλο άτομο το οποίο, ενόψει
μιας δύσκολης συγκυρίας, δεν έχει προσχωρήσει στο «φαύλο» αυτό κύκλο.
2)
Ότι τα «κανονικά»
άγχη είναι μέρος της ζωής, επομένως πρέπει να αντιμετωπίζω με ψυχραιμία και
«αντικειμενικότητα» ό,τι θεωρώ ως «απειλή», παραμένοντας στις πραγματικές διαστάσεις των
«προβλημάτων». «Ό,τι δεν με σκοτώνει, με κάνει πιο δυνατό», που λέει και το
τραγούδι… Στην ψύχραιμη διαχείριση βοηθά ο διάλογος, η φιλία και η επαφή.
3)
Ότι ανήκουμε σε ομάδες και η ταυτότητά μας δομείται με βάση αυτές τις υπαγωγές: για να έχω
θετική εικόνα εαυτού, θα πρέπει να αναζητώ τα θετικά σημεία της οικογένειάς
μου, της γειτονιάς μου, των συναδέλφων μου, των συμπολιτών μου…
4)
Ότι πολλές φορές όλοι μας μπορεί να «χάσουμε το δάσος
επειδή κοιτάζουμε το δέντρο», δηλαδή συχνά συγχέουμε τις προτεραιότητές μας με
αποτέλεσμα να χάνουμε τη στιγμή και μάλιστα, η απόλαυση η οποία σχετίζεται με
τις «μικροχαρές» της ζωής είναι ο
δείκτης της καλής ψυχικής υγείας.
5)
Ότι η σωματική
και πνευματική ευλυγισία πάνε μαζί και καθώς «νους υγιής εν σώματι υγιές»,
αξίζει να αφιερώνουμε περισσότερο χρόνο για τη φυσική μας άσκηση...
6)
Ότι οι «φτωχές» σχέσεις
και η «φτωχή» κοινωνική ζωή αυξάνουν
τις πιθανότητες για ψυχικά νοσήματα.
7)
Ότι ο ύπνος
παίζει πολύ σημαντικό ρόλο για την ψυχική και σωματική υγεία.
8)
Ότι η διατροφή
και οι ουσίες επηρεάζουν τη διάθεση, γι’ αυτό κάθε είδους υπερκατανάλωση
λειτουργεί αρνητικά και για την ψυχική ισορροπία.
9)
Ότι η ψυχική ικανοποίηση και ηρεμία δεν επέρχεται όταν
ακούω μόνο τις «επιταγές» και τις υλικές επιθυμίες
ενός δήθεν «βαθύτερου» εαυτού, αλλά κάποιες φορές χρειάζεται να αναζητήσω κάτι
πιο ουσιαστικό…
10) Ότι
όταν «δεν αναγνωρίζω τον εαυτό μου», χρειάζομαι απλά βοήθεια και υποστήριξη κι
ότι αρκεί να δώσω χρόνο για την
αποκατάσταση, επειδή πάντα υπάρχουν προοπτικές επανόρθωσης.
Με λίγα λόγια, το κλειδί
βρίσκεται στις μικρές αλλαγές: τις περισσότερες φορές αρκούν οι μικρές αλλαγές
από κοινού με έναν καλό «περίγυρο».
Μια μικρής σοβαρότητας και
διάρκειας «αποδιοργάνωση», ίσως είναι δείγμα ενός φυσιολογικού οργανισμού, ο
οποίος επιζητά την προσαρμογή του σε νέα δεδομένα. Λειτουργεί, λοιπόν,
προστατευτικά: εκτονώνονται οι εντάσεις, κινητοποιούνται οι «άμυνες», τίθενται
νέοι στόχοι, κινητοποιείται το περιβάλλον του ατόμου…
Παρόλα αυτά, επειδή οι επιπτώσεις
κάθε μικρής ή μεγαλύτερης αποδιοργάνωσης είναι πολλαπλές (κυρίως όσον αφορά το
οικογενειακό και εργασιακό περιβάλλον) σε κάθε περίπτωση χρειάζεται η ειδική,
επαγγελματική γνώμη.
Γενικά όμως, επειδή ο κάθε οργανισμός έχει τη φυσική του «ανοσία» και
οικονομία, κάθε αλλαγή στη ζωή του ατόμου, δεν πρέπει να έρχεται σαν
…«μετεωρίτης»: μερικές φορές νομίζουμε ότι μόνο η αλληλουχία αρνητικών
γεγονότων δύναται να «αποσυντονίσει» ένα άτομο, ωστόσο και οι ευχάριστες
«εκπλήξεις» θα πρέπει να έρχονται κατόπιν σκέψης, προετοιμασίας και
συν-απόφασης.
Εσείς πιστεύετε ότι, εάν ατομικά κάνουμε
έστω τα μισά από τα δέκα παραπάνω μικρά βήματα, δεν θα έχουμε «θωρακίσει» καλύτερα
τον εαυτό μας και τον κόσμο γύρω μας;
Χριστίνα Καλαβρή,
ψυχολόγος-εγκληματολόγος
