Επίπεδα εύστοχης επικοινωνίας, μέρος δεύτερο: προϋποθέσεις επιτυχημένων συν-ομιλιών

Η καλή επικοινωνία και η καλή ψυχολογία, συνδέονται σε πολλά σημεία, όμως, μοιράζονται και μια κοινή, εν μέρει ανεκπλήρωτη, μεγάλη υπόσχεση, που αφορά το "μέλλον": υποτίθεται ότι θα μπορούσαν να λύσουν, αποτελεσματικά, τα περισσότερα από αυτά που θεωρούμε "σύγχρονα προβλήματα"…

Γιατί, όμως, παρόλο που οι γνώσεις, όπως επίσης και οι δυνατότητες επαφής και ενημέρωσής μας αυξάνονται, μερικές φορές έχουμε την αίσθηση ότι απομακρυνόμαστε περισσότερο από την καλή επικοινωνία;

Πρώτα απ’ όλα, επειδή, οι στόχοι της επικοινωνίας, δεν είναι ατομικές υποθέσεις που μπορούν να επιτευχθούν με ανταγωνιστικούς όρους: αντίθετα, χρειάζονται (έμπρακτη) συναίνεση όλων των συμμετεχόντων σε πολλά επίπεδα και κατάλληλα πλαίσια διεξαγωγής, όπου, η δόμηση και τα επίπεδα συνεργασίας, θα είναι ανάλογα του ύψους των στόχων που θέτουμε. Για παράδειγμα, προκειμένου μια συνομιλία να ανταποκρίνεται σε έναν υψηλό στόχο, όπως είναι η επίλυση ενός προβλήματος, θα πρέπει, οι εμπλεκόμενες πλευρές, πρώτα να έχουν αντιληφθεί το πρόβλημα, έπειτα να συμφωνήσουν σε ένα ραντεβού διαλόγου, στη συνέχεια να συμφωνήσουν σε κάποιες κοινές οπτικές και ακόμη, να νιώθουν περίπου το ίδιο, τόσο για τις επιπτώσεις του όσο και για τις εναλλακτικές και την ανάγκη αποκατάστασής του.

Γενικά, μια επιτυχημένη συνομιλία, έχει ορισμένα βασικά συστατικά…

"Επίλυση προβλημάτων": Τα συχνότερα εμπόδια

Τα συχνότερα εμπόδια στην επίλυση προβλημάτων, περιλαμβάνουν δυσλειτουργικές πεποιθήσεις, στάσεις και συμπεριφορές. Ωστόσο, το θέμα, σε αυτό το άρθρο, δεν είναι να κάνουμε κριτική, δηλαδή εάν η διαχείριση είναι "λάθος" ή "σωστή". Άλλωστε, αυτό, είναι κάτι που θα το κρίνει, τελικά, "η ιστορία"... Το θέμα είναι, να δράσουμε σύμφωνα με τους κανόνες ενός αποκαταστατικού "στυλ διαχείρισης" που έχει, από την αρχή, σαφείς στόχους και πραγματοποιείται με συγκεκριμένες διαδικασίες. Σε αυτό το πλαίσιο, προτεραιότητα είναι, η ικανοποίηση και το "κέρδος" όλων των πλευρών που επηρεάζει η επίλυση.

Τι μπορεί να λειτουργήσει, όμως, ανασταλτικά, ως προς την επίτευξη αυτού του γενικού στόχου;

Αποκλιμάκωση των αρνητικών συναισθημάτων με ...μικρές αλλαγές!

Συχνά, η γνώμη μας, επηρεάζεται από τα συναισθήματά μας. Στον καθημερινό λόγο, για παράδειγμα, όταν ρωτάμε κάποιον "ποια είναι η γνώμη του για κάτι ή για κάποιον",το πιο πιθανό είναι, να μας απαντήσει πώς νιώθει γι΄αυτό ή γι' αυτόν... Μάλιστα, αυτή η πολύ στενή σχέση των συναισθημάτων και των σκέψεών μας, έχει επιπτώσεις στη διαχείριση του θυμού και των αρνητικών (σωματικών) εκδηλώσεων. Αυτό σημαίνει ότι, προκειμένου να διαχειριστείτε τα πολύ έντονα συναισθήματά σας, αρκεί να πάρετε απόσταση από την κατάσταση που σας αναστατώνει και να προσπαθήσετε να αναδείξετε νέες όψεις των καταστάσεων ή να προσθέσετε νέα στοιχεία σ' αυτές.

Δεν υπάρχουν "τρικ" ούτε "μαγικές συνταγές". Η αποκλιμάκωση της έντασης, σχετίζεται άμεσα με τις δεξιότητες σας να διατηρείτε την ουδετερότητά σας. Και το άτομο που ενδιαφέρεται πραγματικά να διαχειριστεί τα συναισθήματά του, θα πρέπει να "δουλέψει" σοβαρά με αυτά! Οι δεξιότητες αυτές, κατακτώνται με γνώση, πρακτική, εμπειρία και ωρίμανση, αφού πάντοτε ο δρόμος της ισορροπίας είναι ο πιο δύσκολος, επειδή χρειάζεται να ξεπερνάμε τον αυθόρμητο τρόπο που όλοι έχουμε να βλέπουμε τα πράγματα. Ένας ψυχολόγος, θα βοηθούσε αυτή τη διαδικασία, δημιουργώντας ένα πιο δομημένο πλαίσιο αναφοράς, που θα μπορούσε να περιλαμβάνει πιο συγκεκριμένες προτεραιότητες, περισσότερες ευκαιρίες κατανόησης της σχέσης πεποιθήσεων-στάσεων-συμπεριφορών και σκέψεων-συναισθημάτων-συμπεριφορών και θέτοντας περισσότερους στόχους σε σχέση με την καλύτερη διαχείριση των δυνατοτήτων του κάθε ατόμου.

Με πολύ απλά λόγια, στο άρθρο αυτό, θα κάνουμε λόγο, για τουλάχιστον 4 επίπεδα της αποκλιμάκωσης: το λεξιλόγιο που χρησιμοποιούμε, τις σκέψεις σχετικά με κάποιον ή κάτι, τις πεποιθήσεις σχετικά με το "τι θα έπρεπε" ή "τι δεν θα έπρεπε να συμβαίνει" και τον τρόπο με τον οποίο τείνουμε, γενικά, να αντιλαμβανόμαστε το "σύνολο". Εδώ, έχω να δώσω μερικά παραδείγματα. Προκειμένου να αποκλιμακώσετε την ένταση, το λεξιλόγιο που χρησιμοποιείτε, θα πρέπει να περιέχει περιγραφές συμπεριφορών και όχι χαρακτηρισμούς προσώπων, οι σκέψεις σχετικά με το αντικείμενο που σας προκαλεί δυσφορία, θα πρέπει να συμπληρώνονται από ουδέτερα στοιχεία και εναλλακτικές -κι όχι απόλυτες- ερμηνείες, τα "τι θα έπρεπε" και "τι δεν θα έπρεπε" καλό είναι, αφού αναλύονται και συζητιούνται ξεκάθαρα να μένουν μετά "πίσω" ως "περασμένα-ξεχασμένα" και ο τρόπος που τείνετε να αντιλαμβανόσαστε το σύνολο, θα πρέπει να προσπαθεί να μπλοκάρει την τάση που έχουν τα αρνητικά συναισθήματα να "διαποτίζουν" το σύνολο...

Πιο συγκεκριμένα, οι "μικρές αλλαγές", που προτείνουμε παρακάτω, μπορούν να γίνουν η αρχή της (εντατικής) "δουλειάς" που περιγράψαμε παραπάνω:

Χρειαζόμαστε τις γνώμες των άλλων;

Φαίνεται ότι περνάμε αρκετό από το χρόνο μας σε τυπικές και άτυπες εκπαιδευτικές διαδικασίες, που ως στόχο έχουν, να μας καταστήσουν περισσότερο αυτόνομους, δηλαδή τόσο αποτελεσματικούς όσο και υπεύθυνους στη ρύθμιση των προσωπικών μας θεμάτων αλλά και στο να λαμβάνουμε σωστές και δίκαιες αποφάσεις σε θέματα που αφορούν την κοινωνική ζωή. Υποτίθεται ότι, όσο περισσότερο έχουμε τον "έλεγχο", τόσο λιγότερο μας αφορά η γνώμη των άλλων... Υποτίθεται επίσης, ότι μια αυτοπεποίθηση με "στέρεες βάσεις", δεν επηρεάζεται από τις γνώμες των άλλων... Εξακολουθούμε, ωστόσο, να υπολογίζουμε τη γνώμη των άλλων, ιδιαίτερα όταν εκείνοι είναι σημαντικοί, για διαφόρους λόγους, για εμάς...

 

Όμως, υπό ποιες προϋποθέσεις, οι γνώμες των άλλων πράγματι μας αφορούν και μπορούν να είναι χρήσιμες και υπό ποιες προϋποθέσεις είναι καλύτερα να μην τις λαμβάνουμε υπόψη;

Η έννοια της ουδετερότητας ως "κρίσιμη" στην επίλυση προβλημάτων από τον "μη-ειδικό"

Η ουδετερότητα στην επίλυση προβλημάτων, αναφέρεται κυρίως στον έλεγχο των προσδοκιών και της δημιουργίας (αρνητικών) σεναρίων σχετικά με την έκβαση μιας κατάστασης. Δεν σημαίνει όμως, ότι δεν πρέπει να έχουμε συναισθηματική συμμετοχή σε ένα "πρόβλημα" ή ότι πρέπει να διαχωρίζουμε την οπτική, τα συναισθήματα και τις σκέψεις μας από τη διαχείρισή του. Αντίθετα, η σύνθεση των οπτικών, αποτελεί το στοιχείο-κλειδί, που θα δώσει τελικά τις σωστές διαστάσεις κάθε κατάστασης, αφού η "απλοποίηση" που συχνά επιχειρούμε αυθόρμητα, στην πραγματικότητα δυσκολεύει την περιγραφή και την κατανόηση.

Πρώτα απ' όλα όμως, θα πρέπει να έχουμε υπόψη ότι, υπάρχει η τάση να αποδίδουμε τις συμπεριφορές των ατόμων στην ιδιαίτερη ψυχοσύνθεσή τους, όπως και να προσπαθούμε να προβλέψουμε τις μελλοντικές συμπεριφορές των ατόμων με βάση τις μεμονωμένες συμπεριφορές τους. Συχνά λοιπόν, κάνοντας τέτοιου είδους διαπιστώσεις, ίσως, ως ένα βαθμό, "δημιουργούμε" εμείς οι ίδιοι τα προβλήματα, αφενός προσπαθώντας να εξηγήσουμε τη διαφορετικότητα και αφετέρου χωρίς να κάνουμε προσπάθειες διαχείρισης αφού πιστεύουμε ότι "έτσι είναι", παγιδευμένοι σε μια αυτο-αναφορικότητα και χωρίς να έχουμε το περιθώριο να μάθουμε κάτι καινούργιο και στις δυο περιπτώσεις! Αυτή η "προδιάθεση", προφανώς αποτελεί ένα σοβαρό εμπόδιο της "ουδετερότητας"...

Επίσης, ουδετερότητα δεν είναι το να λέμε εξαρχής "το ξέρω", ούτε και "δεν μπορώ"...