Το “role-play”/ «παιχνίδι ρόλων» και η χρήση του στην εκπαίδευση

Το «παιχνίδι ρόλων», είναι ένας διαδεδομένος τρόπος, ώστε να διαφοροποιούμε την (κλασική) διδασκαλία. Φαίνεται, ότι όλοι μας, μαθαίνουμε καλύτερα, όταν εμπλεκόμαστε σε κάποιο έργο ενεργά, σε σχέση με το να το ακούμε απλώς και να προσπαθούμε να το απομνημονεύσουμε. Αυτό συμβαίνει, επειδή, όταν εμπλεκόμαστε ενεργά σε κάτι, ανανεώνεται η προσοχή μας και μπορούμε αυτό να το ενσωματώσουμε άμεσα στις προηγούμενες γνώσεις μας, πλαισιώνοντάς το, με δικές μας σκέψεις και χρησιμοποιώντας το δικό μας λεξιλόγιο. Αλλά και ο αυθορμητισμός μας, διοχετεύεται πιο δημιουργικά σε ένα έργο το οποίο περιλαμβάνει ένα κινητικό ή έστω εν μέρει κινητικό, μέρος.

Το «παιχνίδι ρόλων», βοηθά τη μνήμη, αφού η μνήμη μας, συνδέεται με το χώρο και συνδέει τη μάθηση με ευχάριστα συναισθήματα. Μάλιστα, ακόμη κι όσοι χαρακτήρες, μοιάζουν πιο δύσκολοι να «ξεκουμπωθούν», με τις κατάλληλες τεχνικές και ρυθμίσεις του χώρου, μπορούν να μάθουν να πειραματίζονται και να εκφράζονται ελεύθερα. Επιπροσθέτως, δεν χρειάζεται να παρουσιαστεί κάποια «υπερπαραγωγή» για να κάνουμε λόγο για «παιχνίδι ρόλων», αφού τις περισσότερες φορές, οι κινήσεις μας είναι συμβολικές, σύντομες, ακόμη και στατικές! Αυτό που έχει, τελικά, σημασία, είναι η ενεργοποίηση και η εμπλοκή των αισθήσεων και της (δημιουργικής) σκέψης…

Για να δούμε όμως, με ποιους τρόπους γίνεται αυτό, μέσω του “role play”:

Αγαπημένες Εικόνες

Πώς να λέμε «όχι» και «μη»; Ένα άρθρο για την απαγόρευση στα παιδιά

Από την ώρα που ξεκινούν να περπατούν και να αυτονομούνται, ανεβαίνοντας σκάλες, η κάθε μέρα με τα παιδιά περιλαμβάνει ένα σωρό απαγορεύσεις! Κάποιες από αυτές, είναι πολύ σοβαρές και ζωτικής σημασίας και κάποιες άλλες, είναι περισσότερο προληπτικού χαρακτήρα. Κάποιες από αυτές, σχετίζονται με τη συμπεριφορά των παιδιών σε ορισμένα πλαίσια και κάποιες άλλες είναι πιο γενικές. Κάποιες, είναι πιο εύκολη υπόθεση και κάποιες άλλες, πιο δύσκολη...

Πόσο εύκολο είναι, τελικά, να λέμε «όχι» και «μη»; Σε ποιες ηλικίες μπορούμε να μιλάμε για όρια και πώς θα αποφύγουμε τις περισσότερες συγκρούσεις, εκπαιδεύοντας, μέσα από τις απαγορεύσεις, τα παιδιά;

Σε αυτό το άρθρο, παρουσιάζονται 7 απλοί κανόνες για τις …απαγορεύσεις!

Γιατί είναι απαραίτητα τα όρια;

Επειδή, με τα όρια μπορούμε να συνεννοούμαστε, να περνάμε όλοι καλά με τις ελάχιστες υποχωρήσεις, να προλαμβάνουμε τις συγκρούσεις και τις δύσκολες σχέσεις. Το να γνωρίζουμε τα πλαίσια στα οποία κινούμαστε, μας κάνει υγιείς και περισσότερο ευχαριστημένους με αυτά που πετυχαίνουμε. Επίσης, μας εισάγει στις απαιτήσεις που έχουν οι άλλοι από μας, κάποιες από τις οποίες, περιλαμβάνουν αξίες που στη συνέχεια θα εσωτερικεύσουμε, ενώ κάποιες άλλες, ίσως, δεν είναι τίποτα άλλο, παρά κομμάτια «ρόλων»…

Και πώς μπορούμε να πούμε «όχι» και «μη» κι αυτό να έχει εκπαιδευτική αξία;

Η ηθική στην επιστήμη της ψυχολογίας: σκέψεις για το «καλό» και την «αποκατάσταση»…

Τι είναι, όμως, η ηθική και γιατί μας είναι απαραίτητη;

Έως πιο βαθμό, πηγάζει από τους «κανόνες» και έως πιο βαθμό, αποτελεί μια υποκειμενική αντίληψη; Και τι είναι το «καλό» και το «κακό»;

Και πώς επηρεάζεται αυτή η αντίληψη από την ύπαρξη πολλών, διαφορετικών, ακόμη και αντιφατικών απαιτήσεων των ποικίλων πλαισίων σήμερα; Και γιατί μας είναι χρήσιμο, τελικά, το να έχουμε μια άποψη για το καλό και το κακό;

Αν ξεκινήσουμε από τον ορισμό της ηθικής ως ένα σύνολο κανόνων, τότε δεν έχουμε να «διαπραγματευτούμε» και πολλά. Εξαρτάται, από το τι επιλέγει κανείς να ακολουθεί, εξαιτίας των δικών του βιωμάτων, των δικών του απόψεων, του περίγυρού του, των στόχων του γενικά. Ηθικούς κανόνες, θα συναντήσουμε στις θρησκείες, σε κώδικες καλής συμπεριφοράς, στο «πνεύμα» των νόμων…

Σε ποιο βαθμό, όμως, πέρα από τις προτεινόμενες «ηθικές», οι οποίες σαφώς περικλείουν, κατά κάποιον τρόπο, «συμπυκνωμένη» σοφία, η ηθική, είναι ένα ζήτημα υποκειμενικής αντίληψης, το οποίο, μάλιστα, συμπεριλαμβάνει την ικανότητά μας για αυτοπειθαρχία και είναι σε θέση να βελτιώνεται όσο μεγαλώνουμε;

Η επιστήμη της ψυχολογίας, όσον αφορά τα θέματα της ηθικής, μοιάζει να δίνει δυο σημαντικές υποσχέσεις: 

Κατανοώντας καλύτερα τα κίνητρα για αποτελεσματικότητα και προγραμματίζοντας τον εαυτό μας και τα παιδιά μας για την «επιτυχία»

«Υπομονή κι επιμονή»… προστάζει ο σύντομος «χρυσός κανόνας», αλλά αρκούν ώστε να επιτυγχάνουμε όλα αυτά που επιθυμούμε;

Άλλο τόσο σημαντικό, φαίνεται ότι είναι, το να ξέρουμε πότε αποβαίνει πιο χρήσιμο το να εγκαταλείπουμε την προσπάθεια και να ξεκινούμε κάτι καινούργιο… Όσο σημαντικό λοιπόν, είναι το να παίρνουμε το χρόνο μας, να συσπειρώνουμε δυνάμεις και να δίνουμε ευκαιρίες στον εαυτό μας, τόσο σημαντικό είναι επίσης, το να βάζουμε κάπου-κάπου τελείες και να κοιτάζουμε το σύνολο, με μια διάθεση, μάλλον ουδέτερη προς θετική... Μάλιστα, συζητώντας, πρόσφατα, με μια φίλη και συνάδελφό μου ψυχολόγο, καταλήξαμε στο ότι, κάποιες από αυτές που θεωρούμε ως προσωπικές «επιτυχίες» μας, δεν οφείλονταν τελικά και τόσο σε κάποιες «ξεχωριστές» ικανότητές μας, αλλά στη σωστή εκτίμηση του πότε και για ποια πράγματα έπρεπε να συνεχίζουμε να προσπαθούμε και ποια άλλα θα προσθέταμε, τελικά, στο «βιογραφικό» μας ως …«δεν»!

Πέρα, όμως, από τους προσωπικούς «χειρισμούς» που κάνουμε, σε σχέση με τους στόχους μας, δεν υπάρχει αμφιβολία, ότι σε όλους μας υπάρχει ένα «κίνητρο» που μας ωθεί να είμαστε αποτελεσματικοί και να επιδιώκουμε την «υπεροχή», η οποία σχετίζεται με την «επιτυχία» αυτών των στόχων…

Από επιστημονικής απόψεως, που έγκειται το "κίνητρο της επιτυχίας";

Πρόκειται, με λίγα λόγια, για τα συναισθήματα και τις σκέψεις, που μας κάνουν να επιθυμούμε την αποτελεσματικότητα και το αίσθημα «ανωτερότητας»/ «υπεροχής» του εαυτού μας, μέσα από τις συμπεριφορές οι οποίες βρίσκουν το στόχο τους.

Ο σεβασμός κερδίζεται ή τον οφείλουμε σε κάποιους;

Το σεβασμό, προφανώς τον κερδίζουμε. Σε κάποιους, όμως, τον οφείλουμε, κατά κάποιον τρόπο, προκαταβολικά, επειδή έχουν αναλάβει, κάποιον «δύσκολο» ρόλο…

Πρώτα απ’ όλα, το σεβασμό, τον αξίζουμε όλοι: οι «μικροί», οι πιο «μεγάλοι», οι γονείς αλλά και τα παιδιά, οι δάσκαλοι αλλά και οι μαθητές, αυτοί που ξεκινούν κάτι νέο, αυτοί που ξέρουν καλά τη «θεωρία» αλλά και αυτοί που ξέρουν καλά την «πράξη», αυτοί που περιορίζονται στα καθήκοντά τους, αυτοί που δεν περιορίζονται στα καθήκοντά τους αλλά κάνουν και κάτι παραπάνω και αυτοί που έχουν κάνει «λάθη». Γενικά, ο σεβασμός, όπως και η εμπιστοσύνη, χρειάζεται να υπάρχουν «προκαταβολικά» στις σχέσεις, ωστόσο, από ένα σημείο κι έπειτα, μπορούμε να πούμε ότι, ταυτόχρονα, κερδίζονται στην πορεία.

Φαίνεται, όμως, σαν να υπάρχει κι εδώ, κάποια διάσταση, μεταξύ θεωρίας και πράξης:

Οι πιο σημαντικές σχέσεις της ζωής μας…

Η γνώση δεν είναι απαισιόδοξη. Η γνώση είναι ευθύνη.

Αυτός που γνωρίζει περισσότερα, έχει ίσως, μια παραπάνω υποχρέωση να δρα…

Κι εμείς τι κάνουμε; Ξοδεύουμε, ίσως, τον περισσότερο από το χρόνο μας, για να μιλάμε για την ισότητα, για να απαιτούμε να έχουμε εκείνες τις σχέσεις, στις οποίες θα κάνουμε τα ίδια βήματα με τον άλλο, σαν να έπρεπε να συναντηθούμε στη μέση μιας γέφυρας… Κι αυτό είναι, βέβαια, δίκαιο και σωστό!

Κάνουμε έναν ευυπόληπτο αγώνα, ώστε να μάθουμε καλά και να μπορούμε να υποστηρίξουμε έμπρακτα, αυτή τη θεωρία. Προσπαθούμε να αποκτήσουμε περισσότερες δεξιότητες, για να μπορούμε να βρίσκουμε το «δίκιο» μας, να διεκδικούμε αυτά που θέλουμε πιο πολύ, να επηρεάζουμε, με πιο αποτελεσματικό τρόπο, τις καταστάσεις που μας αφορούν…

Κι όλα αυτά, για να βγούμε, τελικά, εκεί έξω και να διαπιστώσουμε ότι, στην πράξη, τα πράγματα είναι κάπως διαφορετικά: επειδή, οι πιο σημαντικές σχέσεις στη ζωή μας, θα είναι αυτές, στις οποίες θα χρειαστεί να κάνουμε εμείς τα περισσότερα βήματα! Δηλαδή, οι σχέσεις με τα παιδιά μας, με τους μαθητές μας, με αυτούς που φροντίζουμε…

Επειδή, υπάρχουν κάποιοι, που δεν θα μπορέσουν να κάνουν ίσα βήματα με άλλους. Και αυτά τα άτομα, θα μας μάθουν ότι αυτό είναι η αγάπη και η εμπιστοσύνη: το ότι πάντα, θα υπάρχει εκεί κάποιος, έτοιμος να κάνει ακόμη και τα περισσότερα βήματα, στο «γεφύρι»… Επειδή δεν έχουμε όλοι τις ίδιες λεκτικές ικανότητες, επειδή δεν έχουμε τις ίδιες κινητικές ικανότητες, επειδή δεν έχουμε την ίδια υπομονή… Ούτε έχουμε την ίδια ανοχή, στο αίσθημα μιας «απειλής»: κάποια άτομα, όταν νιώθουν φόβο ή ανασφάλεια, απομονώνονται και κλείνονται στον εαυτό τους. Κάποια άλλα όμως, κινητοποιούνται να αναλάβουν ενεργή δράση…

Οι πιο σημαντικές σχέσεις της ζωής μας, είναι και με όλους αυτούς, που είναι οι «καθημερινοί» μας ήρωες, όχι επειδή αναλαμβάνουν με προθυμία, κάτι που κάποιος άλλος, στη θέση τους, θα μπορούσε να θεωρεί ως «φορτίο». Αλλά επειδή, έχουν την ξεχωριστή χαρά να είναι εκεί, για να κάνουν τα περισσότερα βήματα πάνω στο γεφύρι…

                                       

Χ. Κ.